Kaliforniya’daki emsal niteliğindeki dava, dört eyaletin şirketi gençleri bağımlı kılacak şekilde platformlar tasarlamakla ve bilinen zararları gizlemekle suçlamasının ardından Meta’yı Facebook ve Instagram’ı baştan düzenlemeye zorlayabilir.
Meta’ya karşı açılan emsal niteliğinde bir dava, Salı günü California eyaletinin Oakland kentindeki federal mahkemede başladı. Kentucky Başsavcısı bu davayı, Amerikan tarihinde tüketiciyi korumaya yönelik en büyük dava olarak tanımlıyor.
REKLAM
REKLAM
Davanın, Facebook ve Instagram’ın işleyişini ve genel olarak sosyal medyanın nasıl deneyimlendiğini kökten değiştirme potansiyeli var.
Meta’yı kim, neden dava ediyor?
Dava, Meta’nın güvenlik uygulamalarına ilişkin çok eyaletli bir soruşturmanın ardından 2023’te davayı ilk açan, 29 eyaletten oluşan daha geniş bir koalisyonu temsil eden dört eyalet — California, Colorado, Kentucky ve New Jersey — tarafından yürütülüyor. Bu dört eyalet, daha geniş koalisyon için emsal oluşturması amacıyla davayı duruşmada savunmak üzere seçildi.
Eyaletler, Meta’yı Facebook ve Instagram’ı genç kullanıcılar için kasıtlı olarak bağımlılık yapacak şekilde tasarlamakla ve bunun gençlerin ruh sağlığına verdiği zarar konusunda bildiklerini gizlemekle suçluyor.
California Başsavcısı Rob Bonta, “Meta, çocukların platformlarda gitgide daha uzun süre kalmasını sağlamak için Facebook ve Instagram’ı fiziksel ve zihinsel zarara yol açacak noktaya kadar tasarladı. En kırılgan yurttaşlarımızı şirket kârlarını artırmak için sömürmek sadece ahlaken yanlış değil, aynı zamanda yasadışıdır” dedi.
Kentucky Başsavcısı Russell Coleman, davayı geçmişte sektör genelinde yürütülen hukuki mücadelelerle karşılaştırdı. Coleman, “Başsavcılar bunu sonuçlandırmak için mükemmel bir konumda. 1990’larda Tütün Uzlaşması’yla başardık. Opioid krizinin arkasındaki şirketlerle başardık. Bunu Meta ile de yeniden yapacağız” dedi.
Meta suçlamaları reddediyor. Şirket sözcüsü, eyaletlerin herhangi bir kişinin yanıltıldığını ya da zarar gördüğünü gösteren hiçbir kanıt sunmadığını söyleyerek, onları olgulara bağlı kalmak yerine “akıl almaz bir tazminatın peşinden koşmakla” suçladı.
Ne kadar para söz konusu?
Meta’ya göre eyaletler, şirketin piyasa değerine yaklaşan 1,4 trilyon dolar (1,21 trilyon €) tutarında para cezası talep ediyor.
Buna karşılık eyaletler, Meta’nın sorumlu bulunması halinde daha gerçekçi bir tazminat tutarının 200 milyar dolara (173 milyar €) yakın olacağını mahkemeye bildirdi.
Dava nasıl yürütülecek?
Dava, California Kuzey Bölgesi için ABD Bölge Mahkemesi’nde Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers tarafından görülüyor.
Danışma niteliğinde sekiz kişilik bir jüri seçildi; ancak son hükmü vermek, jüri değil, hakimin yetkisinde.
Davanın dört ila altı hafta sürmesi bekleniyor.
Tanıklık yapması beklenen kilit isimler arasında Meta CEO’su Mark Zuckerberg, Instagram’ın başındaki Adam Mosseri ve şirket aleyhine daha önceki davalarda da ifade veren, eski Meta mühendislik direktörü ve muhbir Arturo Béjar yer alıyor.
Eyaletler hangi değişiklikleri talep ediyor?
Eyaletler, Instagram ve Facebook’un işleyişinde köklü değişiklikler istiyor; bunlar arasında sonsuz kaydırma özelliğinin ve herkese açık “beğeni” sayılarının kaldırılması da var.
Sonsuz kaydırma, diğer dopamin tetikleyici özelliklerle birlikte, genç kullanıcılar arasında artan kaygı, depresyon, intihar düşünceleri ve düşük özsaygı gibi ciddi ruh sağlığı sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
Beğeni sayıları ve diğer etkileşim ölçütleri, gençlerin kendi paylaşımlarının etkileşimini artırmak için birden fazla sahte hesap açmasıyla da bağlantılı; bu durum ise depresyona ve sosyal onay ihtiyacının artmasına yol açabiliyor.
Talep edilen diğer değişiklikler arasında, genç kullanıcılar için ebeveyn doğrulama süreçleri, görünümü değiştiren görüntü filtrelerinin kaldırılması, videoların otomatik oynatılmasına son verilmesi ve birden fazla hesap açılmasını engellemeye yönelik önlemler yer alıyor.
Eyaletler ayrıca Instagram Stories gibi kaybolan içeriklere son verilmesini ve kullanıcıların dopamin tepkilerini manipüle etmekle suçladıkları tavsiye algoritmalarında değişiklik yapılmasını istiyor.
Bu özellikler, Meta’nın özellikle çocukları ve gençleri mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmak için kullandığı temel araçlar arasında.
Sürekli bildirimler, kullanıcıların, istemeleri halinde bile kendi kullanımına sınır koymasını zorlaştırabiliyor; arkadaş baskısı ve bir şeyleri kaçırma korkusu ise hesaplarını geçici olarak silenler için bile platformdan uzak kalmayı güçleştiriyor.
Meta’nın mahkeme sicili
Bu, Meta’nın bu tür iddialar nedeniyle mahkemede yaşadığı ilk kayıp değil.
Mart ayında Los Angeles’ta bir jüri, küçük yaşta sosyal medyaya bağımlı hale geldiğini söyleyen genç bir kadının açtığı dava sonucunda Meta ve Google’ı 6 milyon dolar (5,2 milyon €) tazminat ödemeye mahkûm etti.
Ayrıca New Mexico’da bir jüri, yine Mart ayında, Meta’nın eyaletin tüketiciyi koruma yasasını 75 bin kez ihlal ettiğine hükmederek şirketi 375 milyon dolar (324 milyon €) para cezasına çarptırdı.
Ağustos ayında Yargıç Bryan Biedscheid, aynı davada ek 567 milyon dolar (490 milyon €) ceza kararı vererek Meta’nın New Mexico’daki toplam yükümlülüğünü 942 milyon dolara (814 milyon €) çıkardı.
Söz konusu karar, 18 yaş altı kullanıcılar için beğeni sayılarının varsayılan olarak gizlenmesi, anlık bildirimlerin belirli saatlerle sınırlandırılması, aylık kullanım kotaları getirilmesi ve yetişkinlerin reşit olmayanların hesaplarına mesaj göndermesinin ya da bu hesapların yetişkinlere önerilmesinin engellenmesi gibi bir dizi ürün değişikliğini de içeriyordu.
Meta, karara itiraz edeceğini açıkladı.