Tayvan genelinde insanlar, yapay zekâ destekli borsa rallisinden kazanç peşinde koşmak için kredi çekiyor, hatta evlerini yeniden ipotek ediyor; ancak herkes kârlı çıkmıyor.
Tayvan'ı bir borçlanma çılgınlığı sarmış durumda; ancak bu kez konu ev ya da araba değil. Bu yıl insanlar hisse senedi almak için kredi çekiyor.
REKLAM
REKLAM
Tayvan borsası bu yıl tırmanışa geçerken, emlak sektöründe çalışan Lucas Chen teknoloji hisseleri almak için 5 milyon NT$ (136.000 avro) borçlandı ve altı ay içinde parasını dört katına çıkardı.
Chen, adadaki borsaya borçlanarak giren ve sayıları giderek artan yatırımcılardan biri. Endeks, çip devi Taiwan Semiconductor Manufacturing Co (TSMC) ve diğerlerinin ürettiği yapay zeka donanımına yönelik patlayan talep sayesinde yılın ilk yarısında yüzde 59 yükseldi.
Ancak yüksek getiri ihtimali pek çok kişiyi cezbedip cömertçe ödüllendirirken, kimileri ağır kayıplar yaşadı ya da dolandırıcılara kandı; bu da yetkililerin risklere karşı uyarı yapmasına yol açtı.
"Yılın ilk yarısı gerçekten çılgındı. Tam anlamıyla delilikti" dedi Chen; işinden ayda en fazla 50.000 NT$ (yaklaşık 1.360 avro) taban maaş aldığını söylüyor.
34 yaşındaki Chen, 10 yıl önce borsada işlem yapmaya başladı; primlerini biriktirip, 2025 sonu itibarıyla Tayvan Menkul Kıymetler Borsası'nın yaklaşık yüzde 45'ini oluşturan çip devi TSMC hissesi aldı.
Bu yılın başında Chen, yatırımlarını artırmak için "iyi bir fırsat" gördü ve toplam 5 milyon NT$ tutarında üç banka kredisi çekti; bunlardan ikisi için yeni Tesla'sını teminat gösterdi.
Bu riskli hamlenin karşılığını aldı.
Yarısı TSMC'de olan teknoloji yatırımları neredeyse yüzde 70 değerlendi; böylece haziran sonuna gelindiğinde portföyünün değeri yaklaşık 20 milyon NT$ (544.000 avro) arttı.
"Daha yaşlı kuşak para borçlanmanın iyi bir şey olmadığını söyler" diyen Chen, AFP'ye yaptığı açıklamada, hesabı dikkatli yaparsanız risklerin "kontrol edilebilir" olduğunu sözlerine ekledi.
Finans fenomeni Yeh Yu-shuo, piyasadaki yükselişin meyvelerini toplamış olsa da, yüz binlerce üyenin yatırım tavsiyesi paylaştığı Facebook grubunda hisse alım çılgınlığının karanlık yüzüne de tanık oldu.
"Kendini binadan atmak istediğini yazan paylaşımları inceledim" dedi Yeh.
İsimsiz bir kullanıcı, ağustos başında yaptığı paylaşımda son aylarda 6 milyon NT$'lık (yaklaşık 163.000 avro) ipotek dahil toplam 10 milyon NT$ (272.000 avro civarı) yatırım yaptığını ve bunun neredeyse yarısını kaybettiğini anlattı.
"Geçen aydan beri geceleri panikle uyanıyorum" diye yazdı.
"Psikiyatrik tedaviye başvurdum, hatta Zinan Tapınağı'na bile gittim ama hiçbir işe yaramadı. Şu anda tek istediğim, paramı bir an önce geri kazanmak."
'Hisse senetlerini deli gibi alıyorlar'
Dünya borsaları bu yıl, teknoloji şirketlerinin yapay zeka veri merkezleri, donanım ve yazılıma harcamalarını artırmasıyla rekor seviyelere tırmandı.
Ancak bu ralli temmuzda duvara tosladı; şirket değerlemelerinin fazla şiştiğine dair uyarılar ve harcanan paranın ne zaman geri döneceğine ilişkin kaygılar teknoloji hisselerini sert vurdu.
ABD'de faiz artışı beklentisi de havayı bozdu ve özellikle yatırımlarını borçla finanse eden teknoloji şirketlerinin hisselerine olan talebi frenleyebilir.
Tayvan'da bazıları birikimlerini ya da ailelerinden aldıkları borcu kullanarak yatırım yaparken, pek çok kişi hisse alımlarını finanse etmek için bankalara veya aracı kurumlara yaslandı.
Ulusal Chengchi Üniversitesi'nde para ve bankacılık profesörü olan Norman Yin, gençlerin "hisse senedi satın almaya adeta saldırdığını" söyledi.
Tayvan bankaları, kısmen durağan emlak fiyatları nedeniyle "emsali görülmemiş" düzeyde mevduat biriktirmiş durumda ve kredi vermeye son derece istekli.
"Bankadan borç alıp hisse senedi alsam, bir günde maaşımla bir ayda kazandığımdan daha fazlasını kazanabilirim" diyen Yin, yeni mezunların çoğu zaman ayda yaklaşık 40.000 NT$ (yaklaşık 1.090 avro) kazandığını belirtti.
"Ofiste oturup didinmekten daha hızlı ve daha kolay."
Bu arada, yatırımcıların aracı kurumlardan borç alarak menkul kıymet satın aldığı kredili işlemler, Tayvan Menkul Kıymetler Borsası verilerine göre, yılın ilk yarısında önceki altı aya kıyasla yaklaşık yüzde 20 arttı.
Tayvan Finansal Denetim Komisyonu AFP'ye yaptığı açıklamada genel olarak "kredi riskinin kontrol altında kaldığını" belirtti.
Borsa, genç yatırımcıları kredi borçlarını ödeyememe riskine karşı uyaran videoları sosyal medyada yayımlamaya başladı.
'Bizim kuşağımız için piyango'
Tayvan'daki sosyal medya platformları, büyük paralar kazandığını ve tam zamanlı al-sat yapmak için işinden ayrıldığını anlatan paylaşımlarla dolu.
30 yaşındaki pazarlama uzmanı Jerry Lee, arkadaşlarının grup sohbetlerinde kazançlarını paylaştıkça bunu biraz da kıskançlıkla izlediğini söylüyor.
"Birinin iki günde iki-üç aylık maaşını kazandığını görünce, of, bu gerçekten can yakıyor" diyen Lee, kendini temkinli bir yatırımcı olarak tanımlıyor.
Sosyal medya, "herkes para kazanıyormuş" izlenimi veriyor" dedi.
"Düştüğünde ise kimse bunu anlatmıyor."
Tayvan borsa endeksi, 22 Haziran'daki rekor seviyesinden 30 Temmuz'a kadar yaklaşık yüzde 16 gerilerken, bu yılın küresel teknoloji rallisinin vitrini sayılan Güney Kore piyasası yaklaşık yüzde 40 çakıldı.
Yine de Yeh, "TSMC istikrarlı kaldığı sürece" Tayvan borsasına güvendiğini söylüyor. Taiex, yaz aylarındaki satış dalgasında yaşanan kayıpların neredeyse tamamını telafi etti.
Chen ise para kazanma fırsatının onu piyasada tutacağını belirtiyor.
"Bu, bizim kuşağımız için beklenmedik bir nimet" dedi.