Gine-Bissau, ülkedeki tartışmalı bir hepatit B aşısı çalışmasını askıya aldığını duyurdu.
Batı Afrika ülkesi Gine-Bissau, ABD tarafından finanse edilen ve yeni doğan bebekler üzerinde yürütülmesi planlanan tartışmalı bir hepatit B aşısı çalışmasını askıya aldığını duyurdu.
Gine-Bissau Sağlık Bakanlığı, çalışmanın ülkenin ulusal halk sağlığı enstitüsü tarafından teknik ve etik incelemeye tabi tutulacağını açıkladı. Karar, haftalardır süren çelişkili açıklamaların ardından geldi.
Gine-Bissau Sağlık Bakanı Quinhin Nantote, düzenlenen basın toplantısında “Çalışma konusunda nihai bir karar alınmasını sağlayacak koordinasyon yoktu. Bu nedenle deneyi askıya almaya karar verdik,” dedi.
Çelişkili açıklamalar
Karar, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (Africa CDC) ev sahipliğinde yapılan bir toplantının ardından duyuruldu. Africa CDC’den bir yetkili geçen hafta denemenin ilerlemeyeceğini belirtmişti. Buna karşın ABD Sağlık Bakanlığı, Nature'a yaptığı açıklamada, çalışmanın hâlâ planlandığı şekilde devam ettiğini savundu.
Bakanlık Emily Hilliard, “Çalışma planlandığı gibi ilerliyor ve ortaklarımızla protokolleri tamamlamak için çalışıyoruz,” ifadelerini kullandı.
14 bin bebek, iki farklı uygulama
Söz konusu çalışma, Güney Danimarka Üniversitesi’ne bağlı Bandim Sağlık Projesi tarafından tasarlandı ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nden (CDC) sağlanan 1,6 milyon dolarlık fonla destekleniyor.
Araştırma kapsamında 2026’dan itibaren 14 bin yeni doğan bebeğin rastgele iki gruba ayrılması planlanıyordu: Bir gruba doğumda hepatit B aşısı yapılacak, diğer gruba ise aşı altı haftalık olana kadar verilmeyecekti.
Araştırmacılar, bu tasarımın aşının bebek sağlığı üzerindeki “geniş etkilerini” incelemek için bir fırsat sunduğunu savunuyor. Ancak birçok bilim insanı, bu yöntemin, hepatit B yaygınlığının yaklaşık yüzde 19 olduğu Gine-Bissau’da bebekleri hayati bir aşıdan mahrum bıraktığını belirtiyor.
'Afrikalı çocuklar üzerinden aşı karşıtı argüman üretiliyor'
Çalışmaya karşı çıkan uzmanlar, denemenin, doğumda yapılan aşının zararlarını gösterecek şekilde kurgulandığını öne sürüyor.
Sidney Üniversitesi’nden küresel sağlık uzmanı Prof. Seye Abimbola, “Afrikalı çocuklar, ABD’de aşıların azaltılması yönünde bir argüman üretmek için kullanılıyor. Bu son derece sorunlu,” dedi. ABD, bu yıl kendi aşı takviminden hepatit B’nin doğumda bir doz yapılması önerisini çıkarmıştı. ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. aşı karşıtı kampanyalarıyla tanınan bir avukat.
Bandim Health, çalışma tasarımına yönelik eleştiriler hakkında yorum yapmazken, bakanlık araştırmanın “en yüksek bilimsel ve etik standartlara” dayandığını savundu.
'Afrika’nın sorunları, Afrikalılar için çözülmeli'
Nijeryalı doktor ve küresel sağlık araştırmacısı Abdulhammad Babatunde, Guardian'a yaptığı açıklamada, “Afrikalılar, fon sağlayıcıların merakını gidermek için değil, Afrika’nın sorunlarını çözmek için araştırma istiyor,” dedi.
Babatunde, kontrol grubundaki bebeklerin standart bakımın altında bırakılmasının kabul edilemez olduğunu vurguladı.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), hepatit B aşısının tüm yeni doğanlara doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde yapılmasını öneriyor. Gine-Bissau’da ise aşı hâlen altı haftalıkken uygulanıyor; evrensel doğum aşısı uygulamasının 2028’de başlaması planlanıyor.
Etik onaylar da tartışmalı
Sağlık Bakanı Nantote, denemenin ilk versiyonunun ülkenin etik kurulu tarafından onaylandığını, ancak daha sonra yapılan değişikliklerin yeniden değerlendirilmediğini söyledi.
Ayrıca, araştırmacıların Danimarka ya da ABD’deki etik kurullardan onay alıp almadığı da belirsizliğini koruyor. Oysa Helsinki Bildirgesi, hem ev sahibi hem de destekleyici ülkelerde etik kurul onayını şart koşuyor.
Yoksulluk ve sağlık krizi gölgesinde karar
Yetkililer, Gine-Bissau’nun ağır sağlık ve yaşam koşullarına da dikkat çekiyor. Ülkede nüfusun dörtte birinden azı temiz su ve sanitasyon gibi temel hizmetlere erişebiliyor; anne ölümleri yüksek, sıtma ise başlıca ölüm nedenlerinden biri.