“Stolperstein” (tökezleme taşları) olarak bilinen ve kaldırım taşlarının arasına yerleştirilen küçük pirinç levhalar, Frieda ve Moritz Levi ile oğulları Siegbert ve Chaim’in Greifstraße 16’daki eski evlerinin önüne konuldu.
Almanya’nın başkenti Berlin’in Johannisthal semtinde, Nazi Almanyası’ndan kaçarak Filistin’e sığınan Levi ailesini anmak için dört anı levhası yerleştirildi. Anma töreni, ülkede antisemitik suçların son yıllarda dramatik biçimde arttığını ortaya koyan yeni verilerle aynı döneme denk geldi.
“Stolperstein” (tökezleme taşları) olarak bilinen ve kaldırım taşlarının arasına yerleştirilen küçük pirinç levhalar, Frieda ve Moritz Levi ile oğulları Siegbert ve Chaim’in Greifstraße 16’daki eski evlerinin önüne konuldu. Ailenin en küçük oğlu Chaim 1934’te Almanya’dan kaçarken, diğer aile üyeleri bir yıl sonra onu takip etti.
Anma törenine İsrail’den katılan Siegbert Levi’nin torunu Dana Yeshouroune, sürecin iki yılı aşkın süredir devam ettiğini söyledi. Yeshouroune, aile geçmişine dair yeni bilgilere ulaştıklarını belirterek, dedesinin Birinci Dünya Savaşı’nda Alman ordusunda görev yaptığını ancak bunu daha önce bilmediklerini ifade etti.
Levi ailesi Almanya’dan ayrıldıktan sonra şimdiki Tel Aviv yakınlarında küçük bir kümes hayvanları çiftliği kurarak yeni bir yaşam inşa etti. Yeshouroune, dedesinin Almanya’ya dair duygularının karmaşık olduğunu belirtti. Dedesi Almanya’daki köklerine ve çocukluğuna bağlılık hissederken, aynı zamanda bu ülkeden zorla koparılmanın öfke ve hayal kırıklığını da taşıyordu.
Stolperstein projesi, sanatçı Gunter Demnig tarafından 1992 yılında başlatıldı. Bugüne kadar Avrupa genelinde, büyük bölümü Almanya’da olmak üzere 116 binden fazla anı taşı yerleştirildi. Taşlar, Nazi rejimi tarafından öldürülen, sürgün edilen ya da ülkeden kaçmak zorunda bırakılan insanların son ikamet adreslerini işaret ediyor.
Demnig, taşların yavaş ve sürekli bir biçimde yerleştirilmesini, Nazi döneminin endüstriyel ölçekteki imha politikasına bilinçli bir karşı duruş olarak tanımlıyor. Projeyi organize eden Treptow Antifaşistler Derneği’nden Sabine Karten ise, kurbanların isimlerinin görünür kılınmasının ve bu insanların bir zamanlar komşu olduklarının hatırlatılmasının önemine dikkat çekti.
Antisemitik vakalarda sert yükseliş
Anma töreni, Almanya’da antisemitik olayların ciddi biçimde arttığı bir dönemde gerçekleşti. Federal antisemitizm izleme kuruluşu RIAS’a göre, antisemitik vakalar 2020 ile 2024 yılları arasında dört kattan fazla arttı. Kurum; şiddet, mala zarar verme, tehdit, hakaret, toplantılar ve toplu mesaj gönderimlerini bu kapsamda değerlendiriyor.
Federal Kriminal Polis Dairesi verileri de artışı doğruluyor. Resmi kayıtlara göre antisemitik suç sayısı 2020’de 2 bin 351 iken, 2024’te 6 bin 236’ya yükseldi.
Almanya Yahudileri Merkez Konseyi Başkanı Josef Schuster, 7 Ekim 2023’ten bu yana antisemitizmin ülkede “patlama” yaşadığını söyledi. Schuster, mevcut güvenlik önlemlerinin yetersiz olduğunu belirterek, yalnızca polisiye tedbirlerle sorunun çözülemeyeceğini ve antisemitizmin kök nedenleriyle mücadele edilmesi gerektiğini vurguladı.
Berlin’in Kreuzberg semtinde yaşayanlar ise, Yahudi ibadethanelerinin polis korumasına ihtiyaç duymasını protesto etmek amacıyla Fraenkelufer Sinagogu önünde her hafta nöbet tutuyor. Eylemcilerden Julia Ertl, Yahudilerin ibadet edebilmek için polis korumasına muhtaç olmasının bir skandal olduğunu söyledi.
Stolperstein projesi yalnızca Almanya ile sınırlı değil; Fransa, Hollanda ve İtalya gibi Nazi zulmünün yaşandığı birçok ülkede de uygulanıyor. Nazi rejimi ve işbirlikçileri tarafından yaklaşık 6 milyon Yahudi sistematik biçimde katledildi.
27 Ocak 1945’te Auschwitz toplama ve imha kampının Müttefik askerler tarafından kurtarılmasının 81. yıl dönümü ise bu hafta anılıyor.