Elektrikli araçlar kullanırken daha temiz; ancak lastikleri ciddi bir kirlilik sorunu yaratıyor. Daha iyi malzemeler bu sorunu hafifletebilir.
Elektrikli otomobiller, yollarda genellikle daha temiz bir seçenek olarak görülüyor. Ancak teknoloji şirketi ENSO'nun kurucusu ve CEO'su Gunnlaugur Erlendsson'a göre, gözümüzün önünde duran ciddi bir çevresel bedel var: lastikler.
REKLAM
REKLAM
Erlendsson, Euronews Earth'e verdiği demeçte lastiklerin, aslında her yerde olmalarına rağmen çoğu zaman fark etmediğimiz son derece karmaşık ürünler olduğunu söylüyor ve ekliyor: “Dünya ekonomisinin tamamı lastiklerin üzerinde dönüyor.”
Bu yaygınlığın bir bedeli var. Hammadde çıkarımı, yüksek enerji gerektiren üretim süreçleri ve bir araç her durduğunda, kalkış yaptığında ya da manevra yaptığında ortaya çıkan aşınma, hepsi bir araya geliyor.
Erlendsson, lastiklerin hem büyük bir hava kirliliği kaynağı olduğunu hem de mikroplastik ürettiğini belirtiyor: “Kentlerdeki en büyük hava kirliliği kaynaklarından biri lastikler. Aynı zamanda okyanuslarımızdaki en büyük mikroplastik kirliliği kaynaklarından biri.”
Sorunun bir boyutu da atık yönetimi. Erlendsson, her yıl neredeyse iki milyar lastiğin yakıldığını, çünkü çok azının yeniden lastik üretiminde geri dönüştürüldüğünü vurguluyor.
ENSO, elektrikli araçlara geçişi desteklerken bu etkileri azaltmak amacıyla kuruldu. Erlendsson, şirketin misyonunu şöyle özetliyor: “Bizim asıl hedefimiz, elektrikli araçları daha da iyi hale getirirken lastiklerin yarattığı sorunları da çözmek.”
Elektrikli araçlar lastikleri neden daha hızlı yıpratıyor?
Elektrikli araçlar kullanım sırasında daha temiz olabilir ama Erlendsson'a göre lastiklere daha fazla yük bindiriyor. “Elektrikli araçlar oldukça benzersiz; çok ağırlar ve çok yüksek torka sahipler. Bu yüzden lastikleri, geleneksel otomobillerin olduğundan daha hızlı tüketme eğilimindeler” diyor.
Sürüş alışkanlıkları da sorunu büyütüyor. Erlendsson, elektrikli araçların sürmesi keyifli olduğu için kullanıcıların daha agresif sürüş yaptığını, bunun da lastikleri daha hızlı aşındırdığını belirtiyor ve ekliyor: Elektrikli araçlar çoğunlukla şehir içinde kullanılıyor; sık dur-kalk yapmak ve sık dönüşler de lastik kaynaklı kirliliği artırıyor.
Daha az göze çarpan bir etken de verimlilik. Erlendsson, elektrikli araçların enerjinin yaklaşık yüzde 90'ını harekete dönüştürdüğünü, benzinli otomobillerde ise bu oranın kabaca yüzde 30'da kaldığını anlatıyor.
“Elektrikli araçlardaki bu verimlilik artışı olumlu; ancak onları lastiklere karşı inanılmaz derecede hassas hale getiriyor” diyor. “Elektrikli bir araca iyi bir lastik takmazsanız menzilin büyük bölümünü kaybedersiniz ve çok daha fazla elektrik satın almak zorunda kalırsınız.”
Bu soruna çözüm bulmak için ENSO, lastiklerinde kullanılan hammaddeleri, formülü ve yapıyı değiştirdi; ayrıca araç filolarından topladığı verilerden yararlandı. Erlendsson, filolara yönelik çalıştıklarında veri elde ettiklerini, bu verilerden çıkan içgörü ve birikimi yeniden ürüne geri beslediklerini söylüyor.
ENSO'nun lastikleri, elektrikli araçların yüksek torku ve ağır batarya ağırlığını kaldıracak şekilde tasarlandı. Gelişmiş polimer bileşikleri ve sırt kimyası sayesinde, geleneksel lastiklerle karşılaştırıldığında lastik kaynaklı partikül kirliliğini yüzde 35'e kadar azaltıyor. Şirkete göre bu lastikler, genel enerji verimliliğini ve araç menzilini de yüzde 10'a kadar artırıyor.
Büyük ortaklarla büyümek
ENSO, büyüme stratejisini bireysel tüketiciler yerine büyük ölçekli taksi ve teslimat filolarıyla yaptığı iş birlikleri üzerine kurdu. Şirket, şimdiden Birleşik Krallık genelinde elektrikli araç kullanan sürücülere lastik tedarik ettiği Uber ile çalışıyor ve bunun ötesine geçmeyi planlıyor.
Erlendsson, yüksek kilometre yapan araçların enerji, maliyet ve kirlilik açısından en büyük tasarrufu sağladığına dikkat çekerek, amaçlarının bu yoğun kullanılan araçların daha iyi ürünlere erişmesini sağlamak olduğunu söylüyor.
ENSO'nun 2023'te Earthshot Prize'da finale kalması, Erlendsson'un sektörün uzun süre görmezden geldiğine inandığı bir soruna dikkat çekilmesine yardımcı oldu.
Lastik kirliliğinin, ana akım sektörün pek ele almak istemediği bir konu olduğunu söyleyen Erlendsson, şirketlerin bu mesele hakkında konuşmaktan kaçındığını belirtiyor. Prens William'ın sürece dahil olmasının, konunun daha geniş kitlelerce duyulmasında büyük rol oynadığını vurguluyor ve bunun, “soluduğumuz havayı iyileştirmek ve okyanuslarımızdaki mikroplastik miktarını azaltmak için teknolojiden nasıl yararlanabileceğimizi göstermesi açısından son derece önemli” olduğunu söylüyor.
Geleceğe bakan ENSO, filo ortaklıklarını genişletmeye ve piyasaya giren yeni elektrikli araç modelleriyle uyumlu olacak şekilde lastik ebatlarını çeşitlendirmeye devam etmeyi planlıyor; şirketin bir sonraki büyük büyüme pazarı olarak ise Amerika Birleşik Devletleri öne çıkıyor.
Erlendsson, geri kalan lastik sektörünün de peşlerinden gelmesini istediklerini belirterek, “Biz sadece değişimi tetikleyen kıvılcım olmak istiyoruz” diyor.