Karadeniz’de tırmanan gerilim, Rusya’nın gıda tedarik zincirlerini bir silah olarak kullanabileceği endişesini Avrupa'da yeniden tırmandırdı. Avrupalı yetkililer, olası bir gıda krizinin yeni bir göç dalgasını tetiklemesinden ve Ukrayna’ya verilen uluslararası desteği zayıflatmasından kaygı duyuyor.
Avrupa, Rusya'nın Ukrayna'daki savaş kapsamında Karadeniz'de yeni bir abluka dayatması ve hayati bir ticaret hattını tıkamasıyla, zincirleme etkileri olacak yıkıcı bir krizin patlak vermesinden endişe ediyor.
REKLAM
REKLAM
Bu endişe, çarşamba günü İrlanda'da düzenlenen AB dışişleri bakanları toplantısında, bölge için derhal ateşkes çağrılarının damga vurduğu görüşmeler sırasında açıkça ortaya çıktı.
AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, "Karadeniz'de tahıl gemilerine yönelik Rus saldırıları, küresel gıda güvenliğinde yeni bir şoka yol açabilir" uyarısında bulundu.
Belçika Dışişleri Bakanı Maxime Prévot ise Ukrayna'nın devlet gelirlerinde çöküş, Afrika'da küresel bir gıda krizi ve Avrupa'ya yönelik büyük ölçekli göç akımlarının şiddetlenmesi şeklinde tanımladığı üçlü bir felaketin önüne geçmek için "eşgüdümlü bir çözüm" çağrısı yaptı.
Prévot, "Karadeniz'de tahıl ve enerji sevkiyatlarının engellenmesi, uzaktan seyredip geçebileceğimiz bir durum değil" diye konuştu.
Moskova, Temmuz ayından bu yana Ukrayna'nın Karadeniz'deki limanlarına ve gemilerine yönelik saldırılarını artırarak Kiev'in Mısır, Cezayir, Tunus, Yemen ve Endonezya gibi küresel alıcılara tahıl satma kapasitesini ciddi biçimde zayıflattı. Kiev de aynı şekilde karşılık vererek Rus gemilerine ve üslerine insansız hava aracı ve füze saldırıları düzenledi.
Tansiyonun tırmanması, Ukrayna'daki hasat sezonunun en yoğun dönemine denk geldi ve ülke içinde büyük miktarda mısır, arpa ve buğdayın birikmesine yol açtı.
Saldırıların yeniden başlamasından önce Ukrayna; Odesa, Çornomorsk ve Pivdenni limanları üzerinden her ay 6 milyon ton tarım ve çelik ürünü ihraç ediyordu.
Şimdi ise taşımacılık şirketleri tehlikeli deniz yolculuğunu göze alamadığı için alternatif güzergâhlardan yalnızca yaklaşık 4,5 milyon tonluk ticaret gerçekleştirilebiliyor.
Ancak dayanışma koridorları olarak da bilinen bu güzergâhlar, artık Brüksel'in Doğu Avrupa ülkelerinden gelen tepki üzerine kaldırdığı gümrüksüz rejimden yararlanmıyor.
Bunlardan biri, Ukrayna ihracatını Tuna üzerinden Romanya'nın Köstence Limanı'na bağlayan hat; bu güzergâh şu anda benzeri görülmemiş bir yaz kuraklığından geçiyor.
Romanya Dışişleri Bakanı Oana-Silvia Țoiu, İrlanda'da yaptığı açıklamada, Bükreş'in dayanışma koridorlarından geçen transit hacmini artırmak için Kiev'le lojistik seçenekleri görüştüğünü söyledi ve küresel gıda fiyatlarındaki istikrarlı artıştan duyduğu endişeyi dile getirdi.
Țoiu, "Bu, Orta Doğu ve Afrika genelinde tahıla makul fiyatlarla erişimi sağlamak için hayati bir araç" diye konuştu.
Toplantıya katılan Ukraynalı mevkidaşı Andrii Sybiha ise Avrupalılara, Karadeniz'de tam bir ateşkes sağlanması için Rusya üzerinde "baskı" kurma çağrısında bulundu.
Sybiha, alternatif güzergâhların hiçbir zaman deniz yoluyla yapılan ihracatı "tam olarak telafi edemeyeceğini" vurguladı.
Limanlardaki fiili durma, yeni ekim sezonu başlarken nakliye maliyetlerini artırarak, iç fiyatları düşürerek ve iflas riskini büyüterek yerel çiftçileri zor durumda bıraktı. Fazla ürünler için depolama kapasitesi yetersiz.
Çelik sektörü de olumsuz etkilendi.
Başlıca bir tahıl ihracatçısı olan Kiev açısından, mali şok, siviller arasında korku salmayı ve şehirlerde ekonomik faaliyeti sekteye uğratmayı amaçlayan aralıksız insansız hava aracı saldırıları da dahil olmak üzere Rusya'nın daha geniş çaplı tırmanışıyla ağırlaşıyor.
Ülke, kamu gelirleri azalırken Karadeniz ablukasının daha da büyütmekle tehdit ettiği 23 milyar avroluk bütçe açığının kapatılması için müttefiklerinden şimdiden yardım istedi.
AB ülkeleri, 2027 için ayrılan kısmın bir bölümünü öne çekebilmek amacıyla şu anda 90 milyar avroluk destek kredilerinin takvimini değiştirmeyi değerlendiriyor. Ancak bunun yapılması gelecek yıl için daha az para anlamına gelecek ve yardımda kesintiye yol açacak.
Bir grup ülke Rusya'nın dondurulmuş 210 milyar avroluk varlıklarına el koyma fikrini yeniden canlandırmaya çalışırken, Avrupa Komisyonu bu tartışmalı konuyu yeniden açma konusunda isteksiz. Varlıkların büyük bölümünü elinde bulunduran Belçika ise buna şiddetle karşı çıkıyor.
Karadeniz ablukası küresel riskler de barındırıyor: Tahıl kıtlığı, gelişmekte olan ülkelerde enflasyonu körükleyebilir, halkın hoşnutsuzluğunu artırabilir ve Avrupa'ya doğru göçü teşvik edebilir. Ukrayna'nın başlıca müşterilerinden Mısır'da ekmek fiyatı yakından izleniyor.
Göç, uzun süredir Avrupa'nın en tartışmalı meselelerinden biri, ancak Fas'tan 80 bini aşkın kişinin toplu halde sınırı geçtiği İspanya'nın Ceuta kentindeki krizden bu yana tartışma daha da alevlendi.
Bu kaygılar, Rusya'yı gıda tedarik zincirlerini silah haline getirerek Ukrayna'ya yönelik sempatiyi baltalamakla defalarca suçlayan Avrupalıların üzerinde ağır bir yük oluşturuyor.
Prévot, İrlanda'da, "Kamuoyu bu destekten giderek yoruluyor" diyerek, "ama bu destek her zamankinden daha hayati olmaya devam ediyor" ifadelerini kullandı.