Trump BM Genel Kurulunda, "İran İslam Cumhuriyeti’ni ‘yok etmeli miyiz, yoksa yeniden inşa için anlaşma mı teklif etmeliyim?" diye sorup, ABD ve İran yetkililerinin bir kenarda görüştüğünü söyledi; İran heyetinin çoğunluğu salonu terk etti.
ABD Başkanı Donald Trump, salı günü Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada önce İran’ı “yok etmekle” tehdit etti, ancak birkaç saat sonra ABD’li ve İranlı yetkililerin Genel Kurul oturumları sırasında bir araya geldiğini açıkladı. Bu görüşme, şubat ayında savaşın başlamasından bu yana iki taraf arasında doğrulanan ilk doğrudan temas oldu.
REKLAM
REKLAM
Dünya ve kendi başkanlığı açısından çalkantılı bir dönemde BM Genel Kurulu’na hitap eden Trump, İran’la savaşa girme kararını savunurken diğer liderlerle kıyaslayarak, kendi kararlılığını övdü.
Trump daha sonra İran’la devam eden savaş konusunda “büyük bir kararın” eşiğinde olabileceğini söyledi. Tahran’a Hürmüz Boğazı’nı tamamen yeniden açması ve bir uzlaşmaya varmak üzere müzakere masasına dönmesi çağrısında bulundu.
“İran’la, ülkenin yeniden inşa edilmesine ve eskisinden çok daha büyük bir ülke, belki de Orta Doğu’nun hatta dünyanın en büyük ülkelerinden biri haline gelmesine imkân sağlayacak bir anlaşma mı yapılacak?” diyen Trump, ardından şu ifadeleri kullandı:
“Yoksa İslam Cumhuriyeti’ni yok edip bunu hızla mı yapacağım; böylece onlara bir daha insanları ve ülkeleri öldürüp yok etme fırsatı vermeyecek miyim?”
Trump ayrıca İran’ın direnç veya dayanıklılık gösterdiği görüşüne karşı çıktı:
“Terör rejimi kötü davranıyor; güçlü ve kendinden emin olduğu için değil, zayıf ve çaresiz olduğu için.”
Trump, Tahran’ı Hürmüz Boğazı’nı tamamen yeniden açacak ve savaşın nasıl sona ereceğini belirleyecek bir anlaşmayı ABD’deki ara seçimlerin sonrasına kadar geciktirmeye çalışmakla da suçladı. Ancak bu taktiğin savaşa yaklaşımını etkilemeyeceğini savundu.
Trump’ın İslam Cumhuriyeti’ni sert ifadelerle hedef aldığı sırada İran heyetinin büyük bölümü Genel Kurul salonunu terk etti.
Ancak sert konuşmasının ve savaşı güçlü biçimde savunmasının ardından Trump, gazetecilere iki taraf arasında bir görüşme gerçekleştirildiğini söyledi. Görüşmenin ayrıntılarına ilişkin ise çok az bilgi vererek, “Çok iyi bir görüşmeydi,” dedi.
Venezuela, Ukrayna ve Yemen
Trump, konuşmasının ardından BM Genel Kurulu kapsamında Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ile bir araya gelerek yeni bir güvenlik anlaşmasına imza attı.
Geçen hafta duyurulan anlaşma, Trump’ın NATO müttefiki Danimarka’ya bağlı Grönland’ı gerekirse askeri güç kullanarak “ele geçirme” tehdidinde defalarca bulunmasının ardından şekillendi.
Trump salı günü, ABD’nin Grönland’daki askeri varlığını derhal genişletmeye başlayacağını ve buna “çok büyük iki askeri üs” inşa edilmesinin de dahil olduğunu söyledi.
Anlaşma kapsamında Grönland, Danimarka toprağı olarak kalmaya devam ediyor.
Trump ayrıca İngiltere’nin yeni Başbakanı Andy Burnham ile görüştü. İki lider göç, İran’daki çatışma, Rusya-Ukrayna savaşı ve diğer konuları ele aldıklarını söyledi.
Trump, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ve Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy ile de bir araya geldi. Beyaz Saray’a göre Trump ayrıca Venezuela’nın geçici Devlet Başkanı Delcy Rodríguez ile daha gayriresmî bir görüşme gerçekleştirecek.
Trump’ın ayrıca Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri Bahreyn, Kuveyt, Umman, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’ın liderleri ve üst düzey yetkilileriyle görüşmesi planlanıyor. Görüşmelerde İran savaşında bundan sonra izlenecek yol ve son dönemde İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarının yol açtığı endişe ele alınacak.
ABD Başkanı, bu yılın başlarında Latin Amerika ülkeleriyle birlikte başlattığı ve şiddet yanlısı kartellerle mücadeleyi amaçlayan “Shield of Americas” (Amerikalar Kalkanı) girişimine ilişkin bir etkinliğe de katılmayı planlıyor.
İran savaşı BM Genel Kurulu’nun gündemine damga vuruyor
Trump, İran savaşının başlamasının üzerinden yaklaşık yedi ay geçmişken BM Genel Kurulu’nda. Buna rağmen konuşmasında, kendi liderliği altında dünyanın daha iyi durumda olduğunu savundu.
“Tarihin en olağanüstü ülkesinin başkanı olarak, tehlikelerin başka bir güne bırakılıp büyümesine izin vermek gibi bir niyetim yok,” diyen Trump, “Sorunların kangrenleşmesine izin verilmesi gerektiğine inanmıyorum,” ifadelerini kullandı.
ABD ve İsrail vy saldırılarla İran’ın üst düzey lider kadrosunun önemli bir bölümünü öldürmüş, hava ve deniz kuvvetlerini imha etmiş ve ABD’nin İran petrolüne yönelik ablukası Tahran’ı ağır ekonomik sıkıntıya sürüklemiş olsa da savaş giderek daha karmaşık bir hal aldı.
Enerji piyasalarındaki savaş kaynaklı tedirginlik de devam ediyor. Suudi Arabistan’ın geçen hafta Körfez’de sıkışan petrol için alternatif bir çıkış güzergâhı işlevi gören önemli bir boru hattını kapatmasının ardından petrol fiyatları daha da yükseldi.
Suudi Arabistan, Irak’taki İran destekli militanların söz konusu boru hattına saldırmasının ardından bu kararı aldı. Saldırı, Riyad’ın Yemen’deki Husilerle karşılıklı saldırıların yaşandığı bir dönemde gerçekleşti.
Aynı zamanda Husilerin toprak kazanımları ve Babülmendep Boğazı’nın kontrolünü ele geçirmesi, petrol tankerlerinin Kızıldeniz’deki bu deniz yolunu kullanmasını tehlikeli hale getirdi.
Ancak Trump, yüksek petrol fiyatlarının geçici bir sorun olduğunu ve savaş sona erdiğinde fiyatların düşeceğini bir kez daha savundu.
“Petrol fiyatları, çatışmanın başlangıcındaki seviyelerden bile çok daha aşağıya hızla inecek,” diyen Trump, “ABD’de fiyatlar o zaman çok düşüktü. Gerçekten çok düşüktü,” ifadelerini kullandı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise salı günü yaptığı açıklamada, Trump’ın BM Genel Kurulu için New York’ta bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşmeye açık olduğunu söyledi.
Rubio, NBC’ye yaptığı açıklamada, “O, genel olarak herkesle görüşmeye açık bir başkan. Çünkü sorunları çözecekseniz insanlarla temas kurmanın önemli olduğuna inanıyor,” dedi.
“Bu, sonunda onlarla aynı fikirde olacağınız anlamına gelmiyor ancak görüşmek önemli.”