Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, 25 Ekim’de yapılacak erken parlamento seçimlerinde başbakanlığa aday olabilmek için görevinden istifa etti. Yaklaşık 2 yıldır devam eden protestoların gölgesindeki seçim, Vucic’in iktidarını ve ülkenin siyasi geleceğini sınayacak.
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, neredeyse 2 yıldır süren protestoların sarstığı Balkan ülkesinde iktidarını sınayacak olan erken genel seçimlerde başbakanlığa aday olabilmek için pazar günü istifa etti.
REKLAM
REKLAM
Vucic’in ikinci cumhurbaşkanlığı dönemi normalde önümüzdeki yıl Mayıs ayında sona erecekti. Sırbistan Anayasası ona üçüncü kez aday olma hakkı tanımazken, Vucic, 25 Ekim’de yapılacak oylamada sağcı Sırp İlerleme Partisi’ni yönetebilmek için görevinden çekildiğini söyledi.
İktidardaki popülistler, ülkenin kuzeyindeki Novi Sad kentinde 1 Kasım 2024’te tren istasyonunun sundurmasının çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından patlak veren protestolara öncülük eden, gençlerin desteklediği bir hareket karşısında sandıkta ciddi bir sınavla karşı karşıya.
Üniversite öğrencileri, facia nedeniyle hesap verilmesini talep etti. Adalet arayışları ve yolsuzlukla mücadeleleri, Vučić’in 14 yıllık iktidarını sona erdirmeyi hedefleyen güçlü bir harekete dönüştü.
Vucic, son 12 yıldır ya başbakan ya da cumhurbaşkanı olarak ülkenin başındaki isimdi.
Vucic, istifa mektubunda, “Cumhurbaşkanı olarak yürüttüğüm görevi bırakıyorum” dedi.
Kritik seçim öncesinde tansiyon yükseliyor
Ekimdeki sandık, Vucic’in popülistlerinin, yaygın halk hoşnutsuzluğuna rağmen iktidarda kalmaya çalıştığı, yüksek siyasi gerilim ortamında yapılacak.
Onun başbakanlığa aday olma kararı, en üst düzeydeki konumu korumak ve öğrenci hareketine karşı partisinin şansını artırmak için ince hesaplarla planlanmış bir hamle olarak görülüyor.
İstifa mektubunu imzalamadan önce Vucic, Belgrad’daki cumhurbaşkanlığı binasının önünde kısa bir konuşmayla destekçilerine seslenerek, “Bu güzel binadaki son akşamım, benim için çok özel bir gece” dedi.
Kalabalık adını slogan yaparken “Ama ben geleceğe sevinçle bakıyorum, bizi yeni zaferler bekliyor” diye devam etti ve “Onları (muhalifleri) gelmiş geçmiş en net şekilde yenelim” çağrısında bulundu.
Vucic son haftalarda ülkeyi neredeyse durmaksızın dolaşıyor; yeni yollar açıyor, nakit yardım ve daha ucuz ilaç vaat ediyor, seçmenleri evlerinde ziyaret ediyor. Son dönemde Vucic’in bazı etkinliklere kardeşinin arabasını kullanarak gittiği görüntüler de ortaya çıktı.
Sırbistan’da protokol gereği başbakan, cumhurbaşkanından daha geniş yetkilere sahip. Ancak Vucic, iki beş yıllık cumhurbaşkanlığı döneminde de yönetimde baskın bir rol üstlendi. Zaman zaman bakanlar kurulu toplantılarına başkanlık etti, önemli karar ve planları çoğu kez bizzat açıkladı.
Bağımsız Sosyal Araştırmalar Bürosu (BIRODI), Vucic’in partisinin tanıtımını yapmak için cumhurbaşkanlığı makamını kötüye kullandığı iddiasıyla şikayette bulunurken, Vucic ise suçlamaları reddediyor.
Hükümetin kontrolündeki yolsuzlukla mücadele kurumlarından ise herhangi bir yanıt gelmedi.
Cumhurbaşkanlığı seçimi daha sonra yapılacak
Vucic’in istifasının ardından vekaleten cumhurbaşkanlığı görevini, yakın müttefiki ve eski başbakan Ana Brnabić üstlenecek. Brnabic, 250 sandalyeli Sırbistan Parlamentosu’nun ayrılan başkanı konumunda.
Vucic, erken cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunun, 90 günlük yasal süre nedeniyle yıl sonuna kadar yapılması gerektiğini söyledi.
Vucic ve partisi, yolsuzluk, örgütlü suçla bağlantılar ve eleştirel medyayı da kapsayan demokratik özgürlükler üzerindeki baskı iddialarıyla karşı karşıya.
SNS, 2012’de iktidara gelmesinden bu yana tüm devlet kurumları üzerindeki kontrolünü kademeli olarak artırdı. Parti, görev suistimali iddialarını reddediyor ve yolsuzlukla mücadele sözü vermeyi sürdürüyor.
Öğrencilerin desteklediği seçim listesinde, kamuoyunda çok tanınmayan uzmanlar, akademisyenler, öğretmenler, sporcular ve toplumun farklı kesimlerinden isimler yer alıyor.
Öğrenci grupları, hukuk devletinin tesisi ve yolsuzluğa son verilmesi çağrısıyla yürüttükleri kampanya kapsamında ülkeyi bisikletle dolaşıyor.
Analistler, öğrenci hareketi ile Vucic'in benzer oranlarda oy topladığını, bunun başa baş bir yarışa ve referandum havasına işaret ettiğini belirtiyor.
Seçime, Vucic'in müttefiki Sosyalist Parti, Avrupa yanlısı bir muhalefet ittifakı ve birkaç küçük grup da katılıyor.
Vucic, pazartesi gününden itibaren “Sırbistan’ın her yerinde olup halkı dinleyeceğini” söyledi. Hükümetinin başarılarını överken “Hatalar yaptım ama bu makamda neredeyse hiç kimsenin çalışmadığı kadar çok çalıştım” diye konuştu.
Vucic ayrıca, görevden ayrılmadan önce aralarında protestolar sırasında suçlandıkları iddia edilen 23 kişinin de bulunduğu 49 kişiyi affettiğini açıkladı. Affedilenler arasında, “devlet karşıtı faaliyetler”le suçlanmalarının ardından Sırbistan’dan ayrılan bir grup hükümet karşıtı aktivist de var.
Yetkililer, Vucic'in, herhangi bir kanıt sunmadan muhaliflerini ve eleştirel medyayı belirsiz yabancı etkiler altında “devleti yok etmeye çalışmakla” suçlamasıyla birlikte, polis şiddeti ve gözaltılarla protestolara sert biçimde karşılık verdi.
Vucic, pazar günü devlet televizyonu RTS’ye verdiği demeçte, yabancı güçlerin ve isimleri açıklanmayan bazı kişilerin seçim gecesi huzursuzluk çıkarmayı planladığını öne sürdü.
Sırbistan’ın, Ukrayna’daki savaş nedeniyle Rusya’ya yönelik yaptırımlara katılmayı reddetmesi ve demokratik gerileme nedeniyle, Vucic döneminde Avrupa Birliği’ne katılım süreci durma noktasına geldi.