Kuzey ve Orta Avrupa’da evcil hayvanlar genelde hastanelerin dışında tutuluyor. São João’nun esnek modeli klinik yarar ve güvenliği birleştiriyor, şimdiye kadar enfeksiyon görülmedi. Yönetmeliği hazırlayan doktor, "kaygı abartılı" diyor.
9 Temmuz'dan bu yana, Portekiz sağlık sisteminin referans kamu üniversite hastanelerinden biri olan São João, servislerinin kapılarını evcil hayvan ziyaretlerine açıyor.
REKLAM
REKLAM
"Pets and Company" programı, One Health São João (kaynak Portekizce) girişiminden farklı uzmanları, ayrıca Hastane Enfeksiyonlarının Önlenmesi ve Antimikrobiyal Direnç Birimi ile kurumun İnsanileştirme servisinden ekipleri bir araya getiriyor. Girişim, hastaların yalnızlığını azaltmayı ve uzun süreli yatışların yarattığı yorgunluğu hafifletmeyi hedefleyen bir stratejinin parçası.
Hayvanların terapötik potansiyeli yeni keşfedilmiş bir olgu değil. Birleşik Krallık ve Almanya gibi ülkelerde, 19. yüzyıldan bu yana hem psikiyatrik hem de fiziksel sorunların tedavisinde kullanılıyorlar. Terim "pet therapy" (hayvan destekli terapi), bu müdahalelerin iyileştirici etkilerini tesadüfen fark eden Amerikalı bir psikolog tarafından 1960'lı yıllarda bilimsel olarak kayda geçti.
Portekiz'de duygusal destek seansları için eğitilmiş ve sertifikalandırılmış köpekler, aralarında São João'nun da bulunduğu hastanelerde, derneklerle iş birliği içinde, yıllardır görev yapıyor.
30 Mayıs 2023'te, hemorajik inmeden (felç) sonra iyileşmek üzere Cascais Hastanesi'nde yatan 77 yaşındaki bir kadın, kendi köpeğinin ziyaretiyle, sağlık merkezinin dış alanında yeniden buluştu.
Bu ilkin niteliğindeki deneyim şimdi São João tarafından, sıfırdan hazırlanmış kapsamlı bir protokolle genişletiliyor. Hastane bir adım daha ileri giderek evcil hayvanların yataklı servis alanına getirilmesini olağanlaştırıyor, onları hastanın çekirdek ailesinin parçası olarak tanıyor ve uzun süredir evinden uzak kalanlara, hijyen ve enfeksiyon güvenliği gözetilerek, konfor anları sunuyor.
Protokol ne öngörüyor?
Ziyaret talebi, hastayı takip eden ve vakayı bildirmekle yükümlü sağlık profesyoneli (doktor veya hemşire) tarafından yapılıyor; uygulama, hastanede yatan herkes için geçerli değil. Her durumda, riskler ve faydalar bireysel olarak değerlendiriliyor.
Bilgi verildikten sonra programdan sorumlu ekip, klinik açıdan böyle bir ihtiyaç olup olmadığını ve seçilen yerde enfeksiyon kontrolü açısından koşulların uygunluğunu değerlendiriyor. Aynı zamanda, servisteki diğer hastalara da hayvanların varlığından rahatsız olup olmadıkları soruluyor.
Onay çıktığında, hastanın ailesi, hayvanın aşılarının ve parazit tedavisinin güncel olduğunu ve hastane ortamında kalmaya uygun bir davranış sergilediğini belgeleyen veteriner sağlık raporunu ibraz etmekle yükümlü.
"Protokole aykırı bir durum fark eden güvenlik görevlisinden doktora ya da hemşireye kadar herhangi bir çalışan, ziyareti sonlandırabilir" diye açıklıyor Euronews'e One Health São João Grubu sözcüsü Filipa Ceia.
Hayvan "servisin gürültüsü" nedeniyle "kaygılı" görünürse, "agresif" davranırsa ya da "gözle görülür biçimde kirliyse", ziyaret "derhal iptal ediliyor" diye uyarıyor enfeksiyon hastalıkları uzmanı ve veteriner hekim.
Köpekler, kediler ve hatta "daha egzotik türler" kabul ediliyor; ancak "tüm koşulların yerine getirilmesi" şartıyla, diye ekliyor Filipa Ceia. Hayvan, hastane alanında bulunduğu sürece mutlaka bir yetişkin tarafından refakat edilmeli.
Her bir hasta, yedi günde bir, yarım saat süren bu buluşmalardan yararlanabiliyor. Proje, özellikle terminal dönemde olanlara veya uzun süreli yatış gerektiren hastalara öncelik veriyor.
Sorumluları şaşırtan ise, hastanede hayvanlarını en çok talep edenlerin erkek hastalar olması; küçük örneklem nedeniyle kesin sonuç çıkarmak mümkün olmasa da. "Muhtemelen hasta erkeklerde kırılganlık daha büyük. Hayatta gerçekten önemli şeylerin farkına varıyorlar ve hastanede yatarken onları yanlarında istiyorlar" diyor Ceia.
Hastaya ve hayvana faydaları
Eğitilmiş hayvanlarla yapılan müdahaleler üzerine yürütülen çalışmalar, hastaların klinik durumunda somut iyileşmeler olduğunu gösteriyor: tansiyon düşüyor, stres ve kaygıyla ilişkili hormonların üretimi baskılanıyor. İşin içine evcil hayvan girdiğinde ise "fayda daha da büyük" diye vurguluyor Filipa Ceia.
Euronews, sahibi António'nun özlemini gidermek için 15 gün içinde ikinci kez São João'ya gelen Princesa'nın ziyaretini izledi. Üç aydır hastanede yatan António'nun eşi, köpeği tasmayla servise kadar getirdi.
Asansörün kapısı açılır açılmaz Princesa coşkusunu gizleyemedi; aynı şey António için de geçerliydi.
"Kalbim sevinçten yerinden fırlayacak gibi attı. Sanki ailemden biri. Benim için adeta bir kız evlat" diye itiraf ediyor, denge ve yürüme güçlüğü nedeniyle rehabilitasyon gören 65 yaşındaki hasta.
Kesin tanı henüz konmuş değil, ancak nadir bir kan hastalığından şüpheleniliyor. Beş yıl önce sokaktan kurtarılarak kendisine verilen köpekle yeniden buluşmak, onun için ruhuna iyi gelen gerçek bir merhem niteliğinde.
"Sanki daha iyi yürümek, her şeyi daha iyi yapmak istiyorum. İnsan için bu büyük bir keyif" diye anlatıyor. Bu buluşmalar "gülümsemeleri geri getiriyor, tedaviye katılımı artırıyor ve hastaneden çıkma isteğini güçlendiriyor" diye ekliyor Filipa Ceia; üstelik faydaların hayvanın kendisi ve hatta sağlık çalışanları için de geçerli olduğunu belirtiyor.
"Artık risk"
Girişim temmuz başında hayata geçirildi ve şu ana kadar herhangi bir enfeksiyon vakası kaydedilmedi.
Projeyi yürüten ekip, protokolü ilerleyen bir aşamada değerlendirip olası eksikleri düzeltmek istiyor. Benimsenen prosedürler dikkate alındığında, bir "komplikasyon" yaşanması senaryosu ise "son derece olası görünmüyor" diye vurguluyor Filipa Ceia.
Kuzey ve Orta Avrupa'da enfeksiyon kontrolü ve halk sağlığına ilişkin kurallar daha sıkı. Öncelik, yardım köpeklerinin müdahalelerine veriliyor; özel evcil hayvanların ziyaretleri ise, genellikle palyatif bakım hastalarında, izin çıktığı takdirde, ana binaya eklenmiş bahçeler ya da açık avlular gibi izole altyapılarda gerçekleştiriliyor.
Belçika'nın Sint-Truiden kentindeki Hospital Sint-Trudo buna bir örnek. Bu sağlık kurumu, Temmuz 2023'te, terminal dönem hastalarla uzun süre yatanların evcil hayvanlarıyla etkileşim kurabilmeleri için, ana binadan bağımsız ama hastaneye bağlantılı bir pavyon (kaynak Portekizce) açtı. Patili dostların girişi (kaynak Portekizce) dışarıdan, bir avlu üzerinden yapılıyor ve hayvanların hiçbir koşulda hastane binasının içine girmesine izin verilmiyor.
São João ise, ikincil yapılar inşa ederek fiziksel bariyerler kurmak yerine, klinik titizliği koruyan ama bilimsel kanıtlarla şekillendirilmiş, esnek bir protokole entegre edilmiş kurallar bütünü oluşturdu.
"Zoonozların bulaşmasına dair abartılı bir korku var ve bu endişe çalışmalarla pek doğrulanmıyor" diye belirtiyor Filipa Ceia. Enfeksiyon hastalıkları uzmanı, "Çoğu hastalığın insandan insana bulaşması, hayvandan insana bulaşmasından daha kolay" diye hatırlatıyor.
"Güvenliği mümkün olduğunca korumaya çalıştığımız ve hastanın evine döndüğünde zaten kendi hayvanıyla birlikte yaşayacağını düşündüğümüzde, risk gerçekten artık düzeyde kalıyor. Riski azaltma çabasıyla, hastaları bu faydadan mahrum bırakıp bırakmadığımızı sorgulamamız gerekiyor" diye ekliyor.
São João'nun cesareti, yalnızca empati ile hijyen kontrolü arasında denge kurabilmesinde değil; aynı zamanda, İtalya örneğinde olduğu gibi bölgesel hükümet kararlarını beklemeden, bakım hizmetlerini insanileştirmek için kendi inisiyatifini kullanabilmesinde yatıyor.
