ABD ve İsrail Cumartesi sabahı İran'a yönelik ortak bir operasyon başlattı. İran tehdit ettiği gibi misilleme yaptı ve Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn ve Kuveyt'te patlamalar meydana gelerek bölgede daha geniş çaplı bir çatışma riski yarattı.
İran'a yönelik ABD-İsrail ortak saldırısının küresel ham petrol arzını sekteye uğratma ve fiyatlarda önemli bir artışa yol açma riski nedeniyle petrol piyasaları şoka hazırlanıyor.
REKLAM
REKLAM
Tahran, büyük bir petrol üreticisi olmanın ötesinde, petrol ihracatı için kilit bir yol olan Hürmüz Boğazı'nı defalarca abluka altına alma tehdidinde bulundu.
1974 yılında İran, ABD ve Suudi Arabistan'ın ardından dünyanın en büyük üçüncü üreticisiyken Rusya'nın önünde yer alıyordu. Ancak ABD'nin 1979'da uyguladığı yaptırımların ardından petrol üretimi darbe aldı.
İran'ın da üyesi olduğu petrol üreticisi kartel OPEC'e göre, İran günde yaklaşık altı milyon varil üretirken bugün bu rakam yaklaşık 3,1 milyon varile düştü.
Buna rağmen İran hala dünyanın ilk on petrol üreticisi arasında yer alıyor. Ham petrolün çıkarılmasının nispeten kolay ve ucuz olması, varil başına 10 $ (8,46 €) gibi düşük üretim maliyetleri, onu özellikle kârlı kılıyor.
Buna karşılık Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri'nde varil başına 40 (33,85 €) ila 60 (50,77 €) dolar arasında değişen maliyetler söz konusu. Sadece Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri benzer düşük üretim maliyetlerine sahip.
Çin, İran petrolünün önemli bir tüketicisi olmaya devam ediyor ve İran'ın ihracatının yüzde 80'inden fazlası Çin rafinerilerine gidiyor.
Petrol piyasaları için daha büyük bir risk ise İran'ın Orta Doğu'daki petrol üreticisi ülkeleri dünyanın geri kalanına bağlayan kritik bir deniz koridoru olan Hürmüz Boğazı'nı kapatma konusunda sürekli yaptığı uyarılardır.
Hürmüz Boğazı
ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tarafından hazırlanan (kaynak İngilizce) bir rapora (kaynak İngilizce) göre, 2024 yılında boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil ham petrol geçecek ve bu da küresel sıvı petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine denk gelecek.
"Boğaz, dünyanın en büyük ham petrol tankerlerini taşıyabilecek kadar derin ve geniştir ve dünyanın en önemli petrol geçiş noktalarından biridir. Boğazdan büyük miktarlarda petrol akmaktadır ve boğazın kapatılması halinde petrolü boğazdan çıkarmak için çok az alternatif seçenek bulunmaktadır."
Washington ve Tahran, İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandıracak bir anlaşma üzerinde uzlaşmaya çalışırken bölgede tansiyon yüksek seyrediyor.
Geçtiğimiz hafta İran, bölgedeki askeri varlığı konusunda ABD'ye yönelik uyarılarını arttırdı ve Hürmüz Boğazı'nı canlı ateş tatbikatı için geçici olarak kapattı.
Bu, son haftalarda İran'ın kritik su yolunda ikinci kez canlı ateş tatbikatı yapması anlamına geliyordu. Ancak ABD'nin Tahran'ı askeri harekâtla tehdit etmesinden bu yana İran kritik deniz koridorunu ilk kez kapatmış oldu.