Körfez lideri Jasem Mohamed AlBudaiwi, Euronews’e, İran’ın Boğazı jeopolitik üstünlük için silah haline getirdiğini ve sonuçlarına katlanması gerektiğini söyledi.
Gulf İşbirliği Konseyi (GİK) Genel Sekreteri, hayati deniz yolu üzerindeki ticareti sekteye uğrattığı ve konsey üyelerine yönelik “barbarca saldırılar” düzenlediği gerekçesiyle İran’ı eleştirdi.
REKLAM
REKLAM
Ocak 2023’ten bu yana GİK’in başında bulunan AlBudaiwi, Euronews’ün röportaj programı 12 Minutes With’e yaptığı açıklamada, “Bunu başlatan İran’dı ve politikalarının geri tepen tüm sonuçlarının sorumluluğunu da üstlenmesi gereken taraf odur” dedi.
“Bunu yapan başka kimse olmadı. Bölge geçmişte pek çok savaş, pek çok çatışma gördü. Hürmüz Boğazı hiçbir zaman böyle bir amaçla kullanılmadı. Bu yüzden sorumluluğu üstlenmesi gereken taraf onlar.”
İran, şubat ayı sonunda başlayan ABD-İsrail hava saldırılarının hemen ardından, boğazı kapatmak için adımlar attı; gemilere sürat tekneleri, füzeler ve insansız hava araçlarıyla saldırdı ve geçişi denemek isteyenleri caydırmak için mayınlar döşedi.
8 Nisan’da varılan iki haftalık ABD-İsrail-İran ateşkesi, Hürmüz Boğazı’ndan deniz trafiğinin yeniden başlamasını öngörüyordu.
Ancak İran, mutabakat uyarınca Umman’la birlikte boğazdan geçiş yapan gemilerden ücret almaya başlayacağını ve seyrüseferin yalnızca İran silahlı kuvvetleriyle koordinasyon halinde mümkün olacağını açıklayınca kafa karışıklığı yaşandı.
ABD buna karşılık boğazdan geçen gemiler için kendisinin de bir geçiş ücreti sistemi kurmasını önerdi ve Avrupa ülkelerini de buna katılmaya davet etti.
Trump yönetimi o tarihten beri, Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması ve Pakistan’da müzakere masasına dönmesi için İran’a ekonomik baskı uygulamak amacıyla İran limanlarını ablukaya almaya başladı.
AlBudaiwi, İran ve vekil güçleriyle yaşanan krizin çözümünde tek yolun diyalog olacağına inanıyor, ancak bunun için topun tamamen İran’ın sahasında olduğunu ve bazı koşulları yerine getirmesi gerektiğini vurguluyor.
“Müzakerelerin başarıya ulaşması için İran’ın kendisinden istenen her şeyi hayata geçirmesi gerektiğini biliyoruz” diye konuştu.
“Yalnızca bölgemizdeki gerginliklerde değil, tüm dünyada herkesin sorunları çözmek için tartışma, diyalog ve müzakereyi kullanmasını; güç kullanımına, yaptırım uygulamaya ya da benzeri yöntemlere başvurmamasını diliyoruz. Bizim gitmemiz gereken yer, diyalog yoludur” diye ekledi.
Savaşın başlamasından bu yana Trump yönetimi, bunun kısa sürecek bir çatışma olacağı, İran İslam Cumhuriyeti rejiminin devrilmesiyle sonuçlanacağı ve Tahran’ın nükleer silah edinme tehdidinin ortadan kalkacağı inancındaydı. Dini lider Ali Hamaney’in yanı sıra aralarında yetkililerin, askerlerin ve sivillerin de bulunduğu binlerce kişinin ölümüne yol açan saldırılar ise bu hedeflere ulaşmada başarısız oldu.
Trump mart ayının sonunda, Arap ülkelerinden de savaşın maliyetini karşılamalarını istemeye “sıcak bakabileceğini” söyledi. Ancak AlBudaiwi, faturayı İran’ın ödemesi gerektiğine işaret etti: “Tüm bu yıkıma neden olan, bölgenin bugün yaşamakta olduğu gerilemenin arkasındaki taraf, maliyeti üstlenmesi gereken taraftır.”
Genel Sekreter, GİK’in Amerika Birleşik Devletleri ile “mükemmel” ilişkilere sahip olduğunu belirterek bu ilişkiyi “stratejik ortaklık” olarak nitelendirdi. GİK’in, çatışmayı sona erdirmeye dönük süren görüşmeler konusunda ABD hükümetiyle istişarelerde bulunduğunu söyledi.
“Herkes, İran rejimini bu saldırılardan vazgeçmeye, masaya dönmeye ve özellikle nükleer programları başta olmak üzere uluslararası toplumun kendilerinden beklediği adımları atmaya ikna etmek için elinden geleni yapıyor” dedi. “Füze ve insansız hava aracı programları ile Arap dünyasının dört bir yanındaki vekil güçlere verdikleri destek konusunda da.”
“Her türlü sürece GİK’in tüm üyeleri ve diğer aktörler dahil olmalı. Hepimizin arzuladığı kalıcı istikrar, barış ve güvenliği sağlayabilmek için bu şart.”
İsrail-Lübnan görüşmeleri
İran’daki çatışmaya paralel olarak İsrail, Güney Lübnan’da Şii paramiliter örgüt Hizbullah’a yönelik saldırılar düzenliyor ve bu durum kırılgan ABD-İsrail-İran ateşkesini zorluyor. İran, Pakistan’ın ara buluculuğunda sağlanan ve kendi yorumlarına göre Lübnan’ı da kapsayan anlaşmanın “ağır bir ihlali” olarak nitelediği bu saldırıları sert biçimde kınadı.
İsrail ile Lübnan arasındaki doğrudan barış görüşmeleri, onlarca yıl sonra ilk kez 14 Nisan’da yeniden başladı ve bugün daha üst düzeyde devam etmesi bekleniyor. AlBudaiwi, “Lübnan halkının baskı altında hissedeceği, istemedikleri bir şeye zorlanmış olacakları bir aşamaya gelinmemesini umuyoruz” dedi.
“Bu herkes için, özellikle de Lübnan halkı için kazan-kazan niteliğinde bir anlaşma olmalı” diyen AlBudaiwi, mevcut Lübnan hükümetinin ülkeyi yeniden ayağa kaldırmak ve Hizbullah’ı silahsızlandırmak için yoğun çaba harcadığına inandıklarını da sözlerine ekledi.
Lübnan’da iki bakan ve birkaç milletvekiline sahip bir siyasi parti olan Hizbullah, müzakerelere sert tepki göstererek çıkan sonuçla bağlı olmayacağı uyarısında bulundu.
Toparlanma
Altı üyeden oluşan siyasi, ekonomik ve güvenlik birliği Körfez İşbirliği Konseyi (GİK), İran saldırılarından ağır darbe aldı ve üyelerinin ekonomileri, başta petrol ve gaz, gübre ve helyum olmak üzere bir dizi kritik kaynağın ihracatı için Hürmüz Boğazı’na bağımlı.
IMF, mart ayında İran saldırıları ve buna bağlı ticaret aksamaları nedeniyle GİK’in ekonomik büyüme tahminini 1,8 puan indirerek yüzde 2,6’ya çekti; bu da bölge ekonomilerini bir yıl geriye götürdü.
Yine de Bahreyn, Kuveyt, Umman, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ni (BAE) kapsayan GİK’in, sonuçlarla başa çıkma konusunda iyi bir konumda olduğunu savunan AlBudaiwi, “Elbette etkiler, yansımalar olacak ama bu süreci, bu gerilemeden en kısa sürede çıkmamızı sağlayacak son derece profesyonel bir şekilde yönetiyoruz” dedi.
1981’de kurulan GİK, ticaret, enerji ve bölgesel istikrar alanlarında işbirliğini teşvik ediyor; ekonomik bütünleşme ve ortak politikalar hedefliyor. İran’la savaş, üyeler arasındaki güvenlik işbirliğini de yoğunlaştırdı; geçen yıl eylülde varılan bir mutabakatla savunma sistemleri birbirine bağlandı, istihbarat paylaşımı, eğitim ve koordinasyon artırıldı.