İran’daki savaşın yol açtığı enerji krizi nedeniyle ‘kömüre dönüş’ yaşanacağı yönündeki kaygıları veriler doğrulamıyor.
Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nin (CREA) yayımladığı bir rapora (kaynak İngilizce) göre, İran savaşı kaynaklı enerji krizi nedeniyle beklenen “kömüre dönüş” yaşanmadı.
REKLAM
REKLAM
Anlık elektrik verisi açıklayan ülkeleri analiz eden CREA, mart ayında kömürden elektrik üretiminin dünya genelinde yatay seyrettiğini, Çin hariç küresel ölçekte yüzde 3,5 azaldığını tespit etti. Çin’de ise bazı santrallerin gazdan kömüre geçmesiyle üretim sınırlı da olsa yüzde 2 arttı.
Bu arada denizyoluyla taşınan kömür hacmi dünya genelinde yüzde 3 gerileyerek, Covid salgınının zirve yaptığı 2021’den bu yana en düşük seviyesine indi.
Toplam fosil yakıtlı elektrik üretimi, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 1 düşerken, doğalgaz santrallerinin üretimi yüzde 4 geriledi.
Analiz, dünya kömürle çalışan santrallerinin yaklaşık yüzde 87’sini ve gaz santrallerinden elektrik üretiminin yüzde 60’ından fazlasını oluşturan Çin, ABD, AB ve Hindistan’ın da aralarında bulunduğu en büyük elektrik piyasalarını kapsıyor.
Yenilenebilirler enerji krizinin etkisini hafifletiyor
Bu tablo, Hürmüz Boğazı ablukasının tetiklediği büyük küresel enerji krizine rağmen ortaya çıktı.
Petrol ve gaz taşımacılığının kilit güzergahlarından birinin ablukaya alınması, yakıt tedarikini aksattı ve fiyatların fırlamasına yol açtı. Yenilenebilir kaynaklar bu etkinin yumuşatılmasında önemli rol oynadı; yalnızca güneş enerjisi, mart ayında Avrupa’nın 3 milyar avro tasarruf etmesini sağladı.
Güneşten elektrik üretimi geçen ay yaklaşık yüzde 14 artarken, incelenen ülkelerde rüzgar enerjisinden elde edilen üretim de yaklaşık yüzde 8 yükseldi.
Kapanmadan önce Hürmüz Boğazı, küresel sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) taşımacılığının neredeyse beşte biri için kullanılıyordu; CREA’ya göre bu miktar, Fransa’nın yıllık elektrik üretimine eşdeğer bir enerji üretmeye yetiyor.
Ancak CREA’ya göre yalnızca 2025 yılında dünya genelinde devreye alınan yeni güneş ve rüzgar kurulu gücü, bu açığı iki kez telafi etmeye yetecek düzeyde.
‘Kömür dönüşü’ neden yaşanmadı?
Benzer “kömüre dönüş” öngörüleri, Rus doğalgazı ihracatının ülkenin Ukrayna’yı tam kapsamlı işgalinin ardından Avrupa’ya düşmesiyle de gündeme gelmişti.
CREA’ya göre bu tahminler başlangıçta kısmen doğrulansa da, krizin uzun vadeli sonucu temiz enerjide keskin bir hızlanma ile Avrupa’nın kömür kullanımı ve CO2 emisyonlarında 2023’te görülen rekor düşüş oldu.
CREA’ya göre Hürmüz’ün fiilen kapanmasının ardından mart ayında kömürden elektrik üretimi en sert düşüşü ABD, Hindistan, AB, Türkiye ve Güney Afrika’da kaydetti. Bunun başlıca nedeni, kömürün kriz öncesinde bile işletme maliyeti açısından gazdan daha ucuz olması; dolayısıyla ayakta kalan kömür santrallerinin zaten tam kapasiteye yakın çalışması ve üretimi daha da artıracak alanın sınırlı olması.
Bazı ülkeler enerji arzı krizine yanıt olarak kömürlü santralleri yeniden açma, kapatmayı erteleme ya da kullanımını artırma planları açıklamış olsa da, birçok ülkede kömür santrallerinin aşamalı olarak devreden çıkarılması, üretimin hızlı şekilde artırılmasını zorlaştırıyor. Nitekim CREA’ya göre mart ayında hiçbir ülkede kömür santrali yeniden hizmete alınmadı ve hiçbir santralin kapanışı ertelenmedi.
Enerji krizinin taşıma maliyetlerini yukarı çekmesiyle, CREA’ya göre kömüre yatırım yapmanın ekonomik gerekçesi de zayıflıyor; kömür, yenilenebilir enerjiyi üretip depolamaktan daha pahalı hale geliyor.
Avrupa şimdiden bu tabloyu dikkate alıyor; Fransa ve Birleşik Krallık, ithal yakıtlara bağımlılığı azaltmak için elektrifikasyonu, ısı pompalarını ve güneş enerjisini hızlandıran ülkeler arasında öne çıkıyor. Dünya genelinde atılan benzer adımlar, enerji güvenliğinin giderek fosil yakıtlardan çok yenilenebilir kaynaklarla ilişkilendirildiğini gösteriyor.
Bu gerçeğin farkında olan hükümetler, 24-29 Nisan tarihlerinde Kolombiya’nın Santa Marta kentinde düzenlenecek fosil yakıtlardan adil çıkışa ilişkin Birinci Uluslararası Konferansta fosil yakıtlardan nasıl uzaklaşılacağını görüşmek üzere bir araya gelecek.