Bölgesel Ekolojik Zirve’de ele alınan konular arasında su kıtlığı, çölleşme ve biyolojik çeşitlilik kaybı da yer aldı.
Orta Asya ülkeleri, uluslararası müzakereler öncesinde çevre meselelerinde ortak bir çizgi belirlemek üzere geçen hafta bir araya geldi.
REKLAM
REKLAM
Astana'da düzenlenen Bölgesel Ekoloji Zirvesi, Orta Asya'nın karşı karşıya olduğu çeşitli çevresel sorunlara ilişkin ortak tutumlar ve çözümler konusunda taahhütler alınmasını sağladı.
Kazakistan Ekoloji Bakanı Yerlan Nyssanbayev'in açıklamasına göre zirvenin başlıca sonucu, bölge devlet başkanlarınca kabul edilen “Orta Asya'nın Çevresel Dayanışması” ortak bildirgesinin imzalanması oldu.
Belge, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Tacikistan ve Kazakistan'dan oluşan Orta Asya ülkelerinin, bölgenin istikrarını zayıflatma potansiyeli bulunan çevre sorunları konusunda ortak pozisyonlar ve çözümler geliştirmesini öngörüyor.
Önemli dönüm noktalarından biri, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev'in Birleşmiş Milletler destekli uluslararası bir su örgütü kurulmasına yönelik önerisinin bölge liderlerince desteklenmesi oldu. İlk istişareler zirve marjında başlatıldı.
Devlet ve hükümet başkanları ayrıca Cumhurbaşkanı'nın uluslararası bir biyoçeşitlilik fonu oluşturulması girişimini ve Hazar Denizi'nin su kaynaklarını korumaya yönelik devletlerarası bir program geliştirilmesi önerisini de destekledi.
“Genel olarak, bizim için önemli olan temel öncelikler zirvede destek gördü. Bunu etkinliğin en önemli sonucu olarak değerlendiriyorum” dedi Nyssanbayev.
Yenilenebilir enerji ve karbonsuzlaşma için finansman
Nyssanbayev'e göre zirvenin bir diğer önemli çıktısı, uluslararası kurumlarla finansman anlaşmalarının imzalanması oldu.
Zirve kapsamında düzenlenen Uluslararası Yeşil Teknolojiler Sergisi'nin ilk günlerinde de yaklaşık 2 milyar avroluk finansman anlaşmaları yapıldı. Projeler, Kazakistan'da yenilenebilir enerji, atık yönetimi, sanayide karbonsuzlaşma ve gübre üretimini kapsıyor.
Bu finansman, Avrupa Komisyonu, Kazakistan ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası'nın da aralarında bulunduğu finans kuruluşları arasındaki işbirliğinin bir parçası.
Amiral gemisi projelerden biri, Kazakistan'ın Jambıl bölgesinde bir gigavatlık rüzgar santrali inşası.
'Ülkeler birbirini dinliyor ve birlikte ilerliyor
Bölgesel Ekoloji Zirvesi, Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev tarafından ilk kez 2023'teki 78. BM Genel Kurulu'nda önerilmişti. Tokayev, 2026'da Orta Asya devlet başkanlarını Astana'da bir araya getirerek acil çevresel sorunlara yönelik ortak bir vizyon geliştirmeyi ve ortak çözümlere ilişkin bölgesel taahhütleri güçlendirmeyi hedefledi.
Bakan Nyssanbayev'e göre, bölge hâlâ su kıtlığı, arazi bozulumu, çölleşme ve biyoçeşitlilik kaybı gibi ortak zorluklarla karşı karşıya.
“Zirve, uluslararası topluma bölgenin united olduğunu, ülkelerin birbirini dinlediğini ve birlikte ilerlediğini gösterdi. Bu, Orta Asya dayanışmasını pekiştiriyor; çevre sorunları ve iklim değişikliği konusunda ortak işbirliğinin temel alanları net biçimde tanımlandı” dedi.
Birleşmiş Milletler ortaklığında düzenlenen ve türünün ilk örneği olan bölgesel diyalog platformu, bölgenin çevresel sorunlarına çözüm bulunmasına katkı sağlamak amacıyla uluslararası toplumun üst düzey temsilcilerini bir araya getirdi.
Katılımcılar arasında üç Birleşmiş Milletler Genel Sekreter Yardımcısı, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu'nun üst düzey temsilcileri ile CITES ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi yetkilileri yer aldı.
Nyssanbayev, temsil seviyesinin, yapılan görüşmelerin önemini ve Orta Asya açısından taşıdığı güncelliği ortaya koyduğunu belirtti.
“Bu zirveden, çevresel koşulları iyileştirmek, iklimle ilgili zorlukların üstesinden gelmek ve CO₂ emisyonları ile kirliliği azaltmak için çalışmayı sürdürme yönünde net bir taahhütle ayrılıyoruz” diye konuştu.
Önemli türlerin geri kazanımı için çabalar hızlanıyor
Tokayev'in uluslararası bir biyoçeşitlilik fonu oluşturma girişimi, Kazakistan'ın ekosistemi için hayati öneme sahip kilit türleri yeniden kazandırma çalışmalarını ilerlettiği bir döneme denk geliyor.
“Ülke, 1990'ların başında yaklaşık 92 bin olan saiga antilobu nüfusunun 2003 itibarıyla sadece 21 bine düşmesine rağmen, bu türü kurtarmayı ve sayısını kayda değer ölçüde artırmayı başardı” dedi Nyssanbayev.
Devletin kararlı önlemleri sayesinde nüfus bugün yaklaşık 5 milyona ulaştı.
Devam eden diğer projeler arasında Przewalski atının yeniden doğaya kazandırılması da yer alıyor.
Şimdiye kadar Avrupa'dan 14 hayvan getirildi; 2029'a kadar 40 hayvanın daha getirilmesi ve bunların uzun vadeli bir yeniden yerleştirme programının temelini oluşturması bekleniyor.
Bir diğer iddialı girişim ise Turan kaplanının tarihsel yaşam alanına geri kazandırılması. İki Amur kaplanı şimdiden bölgeye yerleştirildi ve belirlenen bir koruma alanında yaşıyor.
“İlk etapta altı Amur kaplanından oluşan bir popülasyonla Turan kaplanını yeniden canlandırmaya yönelik büyük bir program başlatıyoruz. Esasen, bölgeden yok olmuş bir türü geri getirmeye çalışıyoruz” dedi bakan.
Kazakistan'da son kaplan 1948'de kayıtlara geçti. Tarihsel olarak bu hayvanlar Sirderya ve Amuderya nehirlerinin taşkın yataklarında yaşıyordu ancak zamanla ortadan kayboldu.
Yıkıcı orman yangınlarının ardından yeniden yapılanma
Ekoloji Bakanı, 2023'te ülkenin kuzey bölgelerinde 15 kişinin hayatını kaybettiği ve yaklaşık 70 bin hektarlık orman alanının yok olduğu yıkıcı yangınların ardından, Kazakistan'ın 2 milyar ağaç dikme programında kaydedilen ilerlemeyi anlattı.
Hedef, Cumhurbaşkanı Tokayev tarafından 2020 yılında belirlenmişti.
“Bugüne kadar devlet orman fonu kapsamında yaklaşık 1,648 milyar ağaç diktik. Çalışmalar sürüyor ve 2027 sonuna kadar 2 milyar ağaç hedefinin tamamlanmasını planlıyoruz” diye konuştu Nyssanbayev.
Bakanlık ayrıca yangın sonrası geniş çaplı rehabilitasyon çalışmaları yürütüyor. Öncelik, yanmış orman alanlarını temizlemek ve önümüzdeki üç yıl içinde yeni ormanlar dikmek.
Aynı zamanda kullanılabilir kereste işleniyor. Üç işleme tesisi kuruldu ve sahada 100'den fazla ekip görev yapıyor. Yıl sonuna kadar, etkilenen orman alanlarının yaklaşık 600 kilometresinin temizlenmesi hedefleniyor.
Ağaçlandırma çalışmaları şimdiden başladı; 100 hektardan fazla alana fidan dikildi.
Vatandaşların ekolojik restorasyona katılması
Zirvenin bölgesel etkisinin ötesinde Nyssanbayev, ülke içinde gelişen çevre bilincine de dikkat çekti.
İlk kez 2024'te Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev tarafından başlatılan Taza Kazakhstan (Temiz Kazakistan) kampanyası; kentlerde ağaç dikimi ile su kaynakları ve çevrelerinin temizlenmesini kapsarken, zaman içinde ülke çapında bir harekete dönüştü.
“Okullarda ve üniversitelerde özel eğitim programları aracılığıyla çevre eğitimi alanında da önemli çalışmalar yürütülüyor. Buna paralel olarak, erken ilkbahardan itibaren ağaç ve çiçek dikimi gibi pratik, mevsimsel faaliyetler düzenleniyor ve tüm bunlar olumlu sonuçlar veriyor” dedi.
Nyssanbayev, vatandaşların, özellikle de gençlerin çevre faaliyetlerine aktif biçimde katıldığını vurguladı.
“Ayrıca her yıl vatandaşlardan 30 bini aşkın başvuru aldığımız özel bir internet sitesi kurduk. Bunların çoğu, hijyen koşullarının iyileştirilmesi, kamusal alanların temizlenmesi ve ağaç dikim girişimleriyle ilgili” diye ekledi.
Zirvede kabul edilen bağlayıcı belgelerle güvence altına alınan ekolojik girişimler ve Orta Asya'nın acil sorunlarına yönelik ortak çözümler sayesinde, Kazakistan güçlenen işbirliğinin somut sonuçlar getirmesini umuyor.