İadeler, ABD Yüksek Mahkemesi'nin şubat ayında 6’ya karşı 3 oyla aldığı, Trump’ın Kongre'ye ait vergi koyma yetkisini aştığına ve bu ithalat vergilerini uygulamak için anayasal yetkisinin bulunmadığına hükmeden kararın ardından geldi.
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, "Kurtuluş Günü" adıyla uygulanan gümrük vergileri kapsamında şirketlerden tahsil ettiği yaklaşık 100 milyar doları (4,75 trilyon TL) geri ödedi.
REKLAM
REKLAM
ABD Gümrük ve Sınır Koruma Biriminin mahkemeye sunduğu son belgelere göre bu tutar, yönetimin söz konusu tarifeler kapsamında tahsil ettiği toplam miktarın yaklaşık yüzde 60’ına karşılık geliyor. Financial Times, şimdiye kadar yaklaşık 165 milyar dolarlık (7,84 trilyon TL) tarife tahsil edildiğini bildirdi.
Yaklaşık 29 milyar dolarlık (1,38 trilyon TL) olası iade ise ticaret yetkilileri tarafından hâlâ inceleniyor. İthalatçıların banka bilgilerini sunmaması nedeniyle 1,6 milyar dolarlık (76 milyar TL) iade de henüz işleme alınamadı.
ABD’li şirketlerin Trump’ın "hukuka aykırı" olduğuna hükmedilen tarifeleri için iade talebinde bulunabilmesini sağlayan ve uzun süredir beklenen internet portalı nisanda kullanıma açılmıştı.
Associated Press’e göre portalın açıldığı dönemde, 330 binden fazla ithalatçının 53 milyonu aşkın sevkiyat için ödediği 166 milyar dolarlık (7,89 trilyon TL) tarifenin 127 milyar dolarlık (6,03 trilyon TL) bölümü için faiz dahil iade başvurusu yapılmıştı.
İade süreci, ABD Yüksek Mahkemesinin şubatta Trump’ın Kongreye ait vergi belirleme yetkisini aştığına ve söz konusu ithalat vergilerini uygulamak için anayasal yetkisinin bulunmadığına hükmetmesinin ardından başlamıştı.
"Kurtuluş Günü" tarifeleri, başkana acil durumlarda ticareti "düzenleme" yetkisi veren 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’na (IEEPA) dayanılarak uygulanmıştı. Ancak Yüksek Mahkeme, bu yetkinin gümrük tarifeleri getirmeyi kapsamadığına karar verdi.
Yasa, hangi koşulların acil durum sayılacağına ilişkin belirli bir tanım veya ayrıntılı bir liste içermiyor.
ABD Kanunları’nın 50. başlığının 1701. maddesi, başkana ulusal acil durum ilan etme konusunda geniş takdir yetkisi tanıyor. Düzenleme, olağanüstü yetkilerin yalnızca "alışılmadık ve olağanüstü bir tehditle" mücadele etmek amacıyla kullanılabileceğini belirtiyor.
Bu tehditlerin yabancı kaynaklı olması ve ABD’nin ulusal güvenliğini veya ekonomisini tehlikeye atması gibi genel ölçütleri karşılaması yeterli kabul ediliyor.
Trump’ın tarifelerine ABD’de yaygın tepki
Trump yönetiminin temel ekonomi ve dış politika araçlarından biri haline getirdiği tarifeler, özellikle ABD’de faaliyet gösteren şirketlerin yoğun tepkisini çekti.
Tarifeler, ürünler gümrüğe ulaştığında yabancı ihracatçılar veya hükümetler tarafından değil, büyük ölçüde ithalatçılar ve ABD’li şirketler tarafından ödeniyor.
Bu durum, son yıllarda şirketlerin maliyetlerini önemli ölçüde artırdı. İşletmeler de vergi kaynaklı ek yükün bir bölümünü perakende fiyatlarını yükselterek tüketicilere yansıttı.
Şimdiye kadar yaklaşık 600 milyon dolar (28,5 milyar TL) iade alan Amazon gibi bazı şirketler, paranın bir bölümünü tüketicilere destek sağlamak ve mağaza fiyatlarını düşürmek için kullanma kararı aldı.
Ancak ABD gümrük mevzuatı, şirketleri iade edilen tutarları tüketicilere aktarmakla yükümlü tutmuyor. Bu konudaki karar tamamen şirketlere bırakılıyor.
Büyük ölçekli iadelere rağmen Trump tarife politikasından vazgeçmedi. ABD Başkanı son olarak Kanada’ya yüzde 50 tarife uygularken, zorla çalıştırmayla yeterince mücadele etmediklerini öne sürdüğü 60 ticaret ortağına da yeni tarifeler getirdi.