İnsan hakları grupları, Rusya'nın eylüldeki seçimlerin ardından yeni bir seferberlik dalgasına hazırlandığı haberleri arasında, ağustos ortasından bu yana zorla askere alımlarda önemli artış kaydettiklerini açıkladı.
Rus güvenlik güçleri sokaklardan sivilleri toplayıp gözaltına alıyor ve onları askerî sözleşme imzalamaya zorluyor; Kremlin’in Ukrayna’daki süren topyekûn savaş için yeni bir seferberlik dalgası hazırladığına dair haberler gündeme geliyor.
REKLAM
REKLAM
Ağustos ortasında, Rus insan hakları projesi Idite lesom, güvenlik güçlerinin kendilerini gözaltına aldığını ve polis merkezlerinde ya da doğrudan askerlik şubelerinde askerî sözleşme imzalamaya zorladığını veya baskı yaptığını söyleyen kişilerden 14 başvuru aldı.
Savaşa katılmaktan kaçınmak isteyen Ruslara yardımcı olan proje, baskının 10 Ağustos’ta zirveye çıktığını bildirdi. Projenin temsilcisi Ivan Çuvilyayev Euronews’e yaptığı açıklamada, “Temmuz’da sadece münferit toplama vakaları vardı, şimdi zirve noktasındayız” dedi.
Bildilen vakalar Novorossiysk’ten Birobidzhan’a kadar uzanıyor. Erkekler, sokakta kimlik kontrolü bahanesiyle ya da alenen alkol içtikleri gerekçesiyle, işyerlerinde ve eve giderken gözaltına alınıyor.
Penza bölgesinde vakalar haziran ortasından bu yana kaydediliyor. Aynı dönemde, adı Rusçada “defolun” anlamına gelen bir ifadeye bilerek gönderme yapan Idite lesom, zorunlu askerlik hizmetindeki yedi askerin Rusya Savunma Bakanlığı ile sözleşme imzalamaya zorlandığı ya da baskı gördüğü vakayı kayda geçirdi.
Cezaevi idareleri de bir tür asker toplama kanalı olarak kullanılıyor. Çuvilyayev, Rusya Federal Cezaevi Hizmeti’nin temsilcilerinin, tutukevleri ve ceza kolonilerinde potansiyel sözleşmeli asker aradığını söyledi.
Bunun yanı sıra sivil temsilciler, iş ilanları, ajanslar ve kişisel bağlantılar üzerinden borçlular ve işsizler gibi maddi sıkıntı içindeki kişileri hedef alıyor.
“Birinin maddi sorunları varsa, o kişiyi mutlaka buluyorlar” dedi. “İnsanlar neye bulaştıklarını ancak cepheye vardıklarında anlıyor.”
Idite lesom’a göre, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin başladığı 2022 başından bu yana 80 binden fazla kişi projeden danışmanlık aldı.
Seçimlerden sonra seferberlik mi?
Başta Devlet Başkanı Volodımır Zelenski olmak üzere Ukraynalı yetkililer, Rus makamlarının eylüldeki Devlet Duması seçimlerinin ardından yeni bir seferberlik dalgasına hazırlandığını defalarca dile getirdi.
Batılı istihbarat kaynakları, Wall Street Journal’a yaptıkları açıklamada, geçen ay Kaliningrad bölgesinde halkın barındırılması, gıda tedariki ve silahlandırılmasını kapsayan seferberlik hazırlık tatbikatları gerçekleştirildiğini söyledi.
Rus devlet medyası, aynı bölgede temmuz ayında da insansız hava araçları saldırılarını püskürtmeye odaklı ayrı tatbikatlar yapıldığını bildirdi.
Rusların ülkeyi terk etmesine yardımcı olan sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri de temmuz ortasından bu yana başvurularda keskin bir artış olduğunu bildiriyor.
Adının açıklanmasını istemeyen Alman insan hakları girişimi inTransit’in bir koordinatörü Euronews’e, “2022’deki, 2023’ün başındaki durumu hatırlatıyor” dedi.
inTransit koordinatörü, “Seferberlik tehdidi, çok sayıda başvuruda adeta nakarat gibi sürekli tekrar ediyor. İnsanlar şimdi gitmezlerse daha sonra çıkamayacaklarından korkuyor” diye konuştu.
“Ayrıca, karşı koysalar bile sözleşme imzalamaya zorlanabileceklerinden ya da adlarına sahte imza atılabileceğinden endişe ediyorlar.”
Koordinatör, henüz tutukevine konmamış, aralarında siyasî gerekçelerle açılan davalarla karşı karşıya kalanların da bulunduğu soruşturma altındaki kişilerin, seyahat yasağı olanlar ve ev hapsindekiler dahil, cezaevi hizmeti temsilcileri ya da soruşturmacıların kendilerine sözleşme imzalayıp savaşa gitmeleri için baskı yaptığını bildirdiğini söyledi.
Koordinatör, artık gazetecilik, insan hakları savunuculuğu ya da savaş karşıtı aktivizm gibi Kremlin’in özellikle hedef aldığı alanlarda hiç çalışmamış giderek daha fazla Rus’un bile ülkeyi terk etmeyi düşündüğünü belirtti.
Rusların vizesiz girebildiği Gürcistan ve Ermenistan’a gitme, ardından da standart gerekçelerle AB’de yasal statü kazanma taleplerinde keskin artış yaşanıyor.
Mayıs 2025’te devreye giren Birleşik Askerî Kayıtlar Sicili, ülke dışına çıkmayı zorlaştırdı. Bir kişi celp kâğıdı aldığı ve sisteme kaydedildiği anda, yurtdışına ayrılması belirgin şekilde çetrefilli hale geliyor.
inTransit koordinatörü, “Belarus üzerinden çıkışlarının da kısıtlanma olasılığı yüksek” dedi.
“İnsanlar artık yeni bir seferberlik dalgası halinde ülkeden çıkmak için hiçbir imkânları kalmayabileceğini ve kendilerini fiilen kilitlenmiş halde bulabileceklerini anlıyor.”
Moskova ağır asker kaybediyor
Ukrayna Genelkurmayı ile ABD merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’ne (CSIS) göre, Şubat 2022’de başlayan geniş çaplı işgalden bu yana Rus ordusunun kayıpları yaklaşık 1,4 milyon askere ulaştı. CSIS, bunlardan 450 bine kadarının öldüğünü tahmin ediyor.
Düşünce kuruluşunun uzmanları, 2026’da Rusya’nın ayda 30 binden fazla personel kaybettiğini; bunun her ay yaklaşık 27 bin yeni sözleşmeli asker topladığı dikkate alındığında, yaklaşık 3 bin daha fazla kayıp anlamına geldiğini belirtiyor.
CIA Direktörü John Ratcliffe, 15 Temmuz’da Pennsylvania’daki bir savunma forumunda yaptığı konuşmada, Ukrayna’daki cephe hattına yeni gönderilen bir Rus askerinin ortalama yaşam süresinin 20 ila 30 dakika olduğunu söyledi.
Kremlin genellikle kayıplarını tam olarak açıklamıyor.
Rus yetkililer, herhangi bir seferberlik planını reddediyor. Rusya’nın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Vasiliy Nebenzya cuma günü, “Şu anda kitlesel seferberliğe ihtiyacımız yok; ne planlanıyor ne de bekleniyor” dedi ve ardından “Bildiğim kadarıyla” diye ekledi.
Kremlin sözcüsü Dmitriy Peskov ise salı günü, seferberlik hazırlığına dair haberleri Rusya içinde “durumu ideolojik olarak karıştırma” girişimi olarak nitelendirdi.
Rusya 21 Eylül 2022’de “kısmi” seferberlik ilan etti. Bunu sona erdiren resmî bir kararname bugüne kadar yayımlanmadı.