İran Cumhurbaşkanı Pezeşkian, Bişkek’teki ŞİÖ zirvesinde, hafta sonu İran ile ABD’nin çatışmasından saatler sonra teklifi sundu. Devrim Muhafızları’nın Hürmüz üzerinde kontrol ve savaş tazminatı talebi, Washington’un kabul etmesi zor koşullar.
İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, Salı günü yaptığı açıklamada, Washington aynı şekilde davranması halinde ülkesinin Haziran ayında ABD ile varılan ateşkes anlaşmasına geri dönmeye hazır olduğunu söyledi. Bu uzlaştırıcı açıklama, iki ülke arasında bir ay sonra ilk kez yaşanan karşılıklı ateş açılmasının ardından geldi.
REKLAM
REKLAM
Kırgızistan’daki Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesinde konuşan Pezeshkian, “ABD mutabakat muhtırasındaki taahhütlerine geri dönerse, İran İslam Cumhuriyeti de derhal aynı şekilde karşılık verecektir” dedi, diye aktardı İran devlet medyası.
Haziran ayında üzerinde uzlaşılan çerçeve anlaşma, derhal ateşkes ilan edilmesini öngörüyor ve daha kapsamlı bir barış anlaşmasına ulaşmayı hedefleyen müzakereler için 60 günlük bir süre başlatıyordu.
Tahran, bu süre zarfında Hürmüz Boğazı’nı mayınlardan temizlemeyi ve gemi geçişine izin vermeyi kabul etmişti; Washington ise deniz ablukasını sonlandırmayı, yaptırımları kaldırmayı, İran petrol ihracatına muafiyet tanımayı ve İran için bir yeniden inşa paketinin hazırlıklarına başlamayı, diğer bazı adımların yanı sıra, kabul etmişti.
Ancak anlaşma kısa sürede çöktü ve çatışmalarda bir süre durgunluk yaşansa da taraflar hafta sonu yeniden birbirlerine ateş açtı.
Pezeshkian uzun süredir savaşın müzakere yoluyla sona erdirilmesini savunsa da, İran’daki en güçlü yapı hâlâ seçkin paramiliter güç Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC). IRGC, Hürmüz üzerinde İran kontrolü ve savaş nedeniyle mali tazminat da dahil olmak üzere ABD’den daha büyük tavizler talep ediyor. Bu şartların Washington tarafından kabul edilmesi ise pek olası görülmüyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi de Pazartesi günü, ABD’nin taahhütlerine ve çerçeve anlaşmaya uyması gerektiğini söyledi.
“Ancak o zaman bu durumdan çıkabiliriz” diyen Araghchi, Bişkek’teki zirve kapsamında İran devlet televizyonuna konuştu.
Araghchi, Pezeshkian’ın başkanlık ettiği İran heyetinin bir üyesi olarak Kırgızistan’da bulunuyor.
Pezeshkian, zirvedeki konuşmasının başka bir bölümünde ise Tahran’ın savaş peşinde olmadığını belirterek, İslam Cumhuriyeti’nin uluslararası taahhüt ve anlaşmalarını yerine getirme konusunda etkileyici bir sicile sahip olduğunu savundu.
Pezeshkian’ın açıklamaları, ABD’nin Pazartesi günü erken saatlerde Larak Adası’ndaki iki İran fırlatma rampasını hedef almasının ardından İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki karşılıklı ateş alışverişinin yeniden tırmandığı bir dönemde yapıldı.
Hürmüz yakınlarındaki adaya yönelik ABD saldırısından birkaç saat sonra açıklama yapan İran cumhurbaşkanı, İran’ın savaş istemediğini ancak herhangi bir saldırı karşısında “asla sessiz oturmayacağını” ve “saldırganlara kararlı bir yanıt vereceğini” söyledi.