Laboratuvarda, sağlıklı mercanlarla kısa süreli temas ettirilen ağarmış mercanlar yalnızca yedi hafta içinde yeniden toparlandı.
Ölmek üzere olan mercanlar için beklenmedik bir can simidi ortaya çıkmış olabilir: komşuları.
REKLAM
REKLAM
Stanford Üniversitesi’nden bilim insanları, mercanları sadece birkaç günlüğüne sağlıklı mercanlarla temas ettirerek ölümün eşiğinden geri getirmenin bir yolunu keşfetti.
Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi nedeniyle daha sık ve daha şiddetli yaşanan mercan ağarması olayları karşısında resifleri onarmak için umut verici yeni bir yaklaşım sunuyor.
Su çok ısındığında, mercanlar enerji ihtiyaçlarının büyük kısmını sağlayan mikroskobik algleri dışarı atıyor. Ağarma adı verilen bu süreç, mercanları açlığa karşı savunmasız bırakıyor.
Ağarma sonrasında hayatta kalan mercanların kendini toparlaması aylar, hatta yıllar sürebiliyor; ancak bilim insanları, onlar için hâlâ umut olduğunu düşünüyor.
"Ağarmış mercanlar ölmekte olabilir ama henüz tamamen ölmediler" diyor, çalışmanın başyazarı ve Stanford’da doktora öğrencisi olan Danny Collins. "Bizim yanıt aradığımız soru şuydu: Bir mercan ağardıktan sonra ne yapabiliriz?"
Bilim insanları ağarmış mercanları nasıl eski gücüne kavuşturdu?
Keşif, 2025’te tesadüfen yapıldı. Stanford’daki Doerr Sürdürülebilirlik Okulu’nda okyanuslar üzerine çalışan profesör ve deniz biyoloğu Steve Palumbi, laboratuvar tankında birbirine düşmüş iki mercan parçası fark etti. Biri sağlıklı, diğeri ise ağarmıştı. Ancak temas ettikleri noktada, ağarmış mercan yeniden renk kazanmaya başlamıştı.
Bunun üzerine Collins, aynı koloniye ait sağlıklı ve ağarmış parçalardan oluşan 10 mercan çifti hazırladı. Beş çift birbirine temas edecek biçimde yerleştirildi, diğer beş çift ise birkaç milimetre aralıkla tutuldu.
Yedi hafta içinde, sağlıklı klonlarıyla temas ettirilen beş ağarmış parçanın tamamı toparlandı. Birbirinden ayrı tutulanlar ise öldü.
Mikroskop altında, mercanların birleşerek aralarında alg ve besinlerin geçişine izin veren küçük kanallar oluşturduğu görüldü. Üç gün içinde yararlı algler sağlıklı mercanlardan ağarmış olanlara doğru hareket etmeye başladı. Yaklaşık bir hafta sonra, bazıları yeterince alg alarak kendi başına toparlanabilecek duruma geldi.
Hasar görmüş mercanların dokusuna girdikten sonra yararlı algler hızla çoğalmaya başladı. "İçeri doluşuyorlar ve mercanlarda görülen en hızlı oranlarda bölünmeye başlıyorlar" diyor Palumbi.
İkinci haftada alglerin sayısı her dört günde bir ikiye katlandı; bu, doğal mercanlardakinden yaklaşık 10 kat daha hızlı. Böylece hasar gören mercanlar, sağlıklı olanlardan ayrıldıktan sonra bile iyileşmeye devam edebildi.
Bu bulgu, laboratuvarda önemli bir eşik anlamına geliyor. "Ağarmış mercanlar, genellikle kaybedilmiş sayılır; çünkü sıcak hava dalgası sonrası iyileşme çok yavaş olur, çoğu zaman da hiç gerçekleşmez" diyor Stanford profesörü ve Collins’in danışmanlarından Fiorenza Micheli.
Ancak bilim insanları, tekniğin henüz okyanuslarda geniş ölçekli uygulamaya hazır olmadığı uyarısında bulunuyor.
Dokuların birleşebilmesi için mercanların genetik açıdan özdeş olması gerekiyor. Yani her hasarlı mercanın, kendisinin sağlıklı bir kopyasına ihtiyaç duyması söz konusu; bu da tüm resifleri eski hâline getirmek için pratik olmayan bir çözüm. Araştırmacılar, doğrudan temas veya genetik ikizlik gerektirmeden yararlı algleri mercanlara ulaştırmanın yollarını bulmayı umuyor.
Mercan resiflerinin toparlanmak için zamanı tükeniyor olabilir
Bu bulgular, mercan resifleri için kritik bir dönemde ortaya çıkıyor.
Küresel Mercan Resifi İzleme Ağı’nın son değerlendirmesine göre, dünya genelindeki resifler son 40 yılda canlı mercanlarının neredeyse yüzde 10’unu kaybetti. Yalnızca 2023 ile 2024 arasında, küresel bir ağarma olayı sırasında bu oran neredeyse yüzde 9’a ulaştı; bu, kaydedilen en büyük tek yıllık düşüş olarak kayıtlara geçti.
Küresel çaplı ağarma artık yaklaşık her beş ila altı yılda bir yaşanıyor; bu da resiflerin aşırı sıcak dönemleri arasında toparlanmak için çok daha az zamanı olduğu anlamına geliyor. Raporda, insan kaynaklı emisyonlar azaltılmadığı ve aşırı avlanma, su kirliliği ile kıyı yapılaşması gibi tehditler sınırlandırılmadığı sürece resiflerin gerilemeye devam edeceği uyarısı yer alıyor.
Palumbi, mercanları bir araya getirerek ağarmadan sonra toparlanmalarını sağlamanın bazılarını kurtarabileceğini, ancak yükselen deniz sıcaklıklarına karşı koruma sağlamadığını vurguluyor.
"Bu bir toparlanma hikâyesi. Sıcak hava dalgalarını hafifletmiyor; sadece sonrasında işe yarıyor. Yine de sıcak hava dalgalarını azaltmak ve Dünya’daki tüm yaşamı hızlı iklim stresinden korumak için çok büyük bir ihtiyaç var" diyor.
"Uzun vadede, bu yöntemin restorasyon çabalarına katkı sağlayarak mercan bahçelerinin sıcak hava dalgalarından daha sağlam çıkmasına yardımcı olmasını umuyoruz."