Avrupa genelinde konut fiyatları, arz talebi karşılamadıkça hızla yükseliyor. Cuma günü başlayacak üç günlük eşgüdümlü protestolar öncesi hükümetler, konutu daha erişilebilir kılma baskısıyla karşı karşıya.
Avrupa Birliği'nde (AB) konut fiyatları 2015'ten bu yana neredeyse yüzde 70, kiralar ise yüzde 25 yükseldi. Birliğin istatistik ofisi Avrupa İstatistik Ofisi'ne (Eurostat) göre bu artışlar, gelirlerdeki artışın çok üzerinde.
Maliyetler en fazla Portekiz'de yükseldi, onu Hollanda izledi.
Artan konut maliyetleri Avrupa genelinde protesto dalgasını körükledi. Fransa, İngiltere, Belçika, İspanya, İtalya, Portekiz ve Yunanistan'dan barınma hakkı savunucuları ile sendikalar, 20 Kasım Cuma gününden itibaren üç günlük eşgüdümlü eylem çağrısı yaptı. Hükümetlerden barınma hakkını güvence altına almalarını ve konut, gıda ile enerji maliyetlerini düşürmelerini talep ediyorlar.
Avrupa genelinde hükümetler, kiralara tavan getirilmesinden kısa süreli kiralamalara daha sıkı kurallar konulmasına ve daha uygun fiyatlı konutlar inşa edilmesi planlarına kadar uzanan önlemler açıkladı. Artan fiyatlar ve konut kıtlığı, hem kiracıları hem de ev almak isteyenleri sıkıştırıyor.
İşte yükü hafifletmek için alınan önlemlerden bazıları.
İspanya
Eylül ayında 87 yaşındaki Maricarmen Abascal'ın ömür boyu yaşadığı evinden tahliye edilmesi, tahliyeleri ve emlak spekülasyonunu sınırlayan yeni yasaların parlamentoda kabul edilmesine yol açan ulusal bir infial yarattı.
Ancak milletvekilleri, protestocuların başlıca talebi olan kira sözleşmelerinin otomatik olarak yenilenmesini reddetti ve kamuoyu yoklamalarında önde gelen muhafazakar Halk Partisi, 29 Kasım'daki genel seçimlerden sonra iktidara gelmesi halinde bu önlemleri yürürlükten kaldırma sözü verdi.
Sol eğilimli hükümet, konut krizinin en ağır yaşandığı bölgelerde daha fazla sosyal konut yapılmasını ve kira kontrolleri getirilmesini öngören bir yasayı 2023'te zaten kabul etmişti.
Ancak bu önlemler şu ana kadar sadece yer yer uygulanıyor.
Avrupa'nın en çok ziyaret edilen şehirlerinden biri olan Barcelona, Airbnb ve diğer sitelerdeki turistik kiralamalar için verilen yaklaşık 10 bin izni yenilemeyerek daha fazla daireyi piyasaya sunmayı taahhüt etti.
Portekiz
Başbakan Luís Montenegro liderliğindeki merkez sağ hükümet, mal sahiplerini evlerini veya dairelerini kiraya vermeye teşvik etmek için vergi önlemlerine odaklandı.
Hükümet ayrıca, ülkede ikamet etmeyenlerin mülk satın alımlarında vergileri artırdı.
Ancak eylülde milletvekilleri, kirasını ödemeyen kiracıların tahliye edilmesini daha kolay ve hızlı hale getiren bir kira piyasası reformunu onayladı, bu da protesto dalgasını tetikledi.
Hollanda
Avrupa'nın en yoğun nüfuslu ülkelerinden biri olan Hollanda'da hükümet, çok sayıda özel mülkte kira tavanı belirledi.
Ancak birçok mal sahibi bunun yerine satış yoluna gitti. Bu da kiralanabilir konut sayısını azalttı ve tavan uygulanmayan mülklerde kiraların artmaya devam etmesine yol açtı.
Hükümet, bu yılın başlarında, konut inşaatını hızlandırmayı ve yeni konutların üçte ikisinin alıcılar ile kiracılar için uygun fiyatlı kalmasını garanti etmeyi amaçlayan yeni önlemler açıkladı.
Fransa
Merkez çizgideki hükümet, 2023'ten bu yana, yeni konut inşaatını teşvik etmeyi ve daha fazla konutu kiralama piyasasına kazandırmayı hedefleyen, çevre kurallarını gevşetmeyi de içeren önlemlerle bir "arz şoku" vaat ediyor.
Parlamentoda görüşülen bir yasa tasarısı, sahiplerinin kiraya vermeden önce kötü yalıtılmış konutları iyileştirmesini zorunlu kılan kuralları yumuşatmayı öngörüyor.
Aşırı sağ ise yalıtım kurallarının tamamen kaldırılmasını istiyor.
Tasarı, konut inşaatına ilişkin kuralları sadeleştirmeyi ve özel ev sahiplerine daha büyük vergi muafiyetleri sağlamayı da öngörüyor.
Almanya
Almanya'da uygun fiyatlı kiralık konutların yetersizliği, hem kiralamaya hem mülkiyete alternatif sunan, üyelerin ortaklaşa sahip olduğu konut kooperatiflerinin yeniden canlanmasına yol açtı.
Sakinler, konutların sahibi ve yöneticisi olan kooperatiften pay satın alıyor ve daireleri için aidat ödüyor. Bu da maliyetlerin düşük kalmasına ve kiracıların spekülasyondan korunmasına yardımcı oluyor.
Kooperatifler bugün Almanya'daki kiralık konut stokunun yaklaşık yüzde 10'unu yönetiyor.
2010'dan bu yana, konut piyasasının en sıkışık olduğu bölgelerde yeni kira sözleşmelerinde kiralar sınırlandırılıyor. Bu uygulama fiyatları dizginledi, ancak yeni konut inşaatında gerilemeye yol açtı.
Sol parti Die Linke, yakın tarihli yerel seçimlerde Berlin'deki konut krizini kampanyasının merkezine taşıdı ve kurumsal ev sahiplerinin sahip olduğu on binlerce dairenin kamulaştırılacağı vaadinde bulundu. Merkezi hükümet ise bu adımı engellemeye çalışıyor.
İngiltere
İşçi Partisi hükümeti, 300 bin sosyal konut yaratıp aynı zamanda ilk kez ev alacaklara mali destek sağlayarak arzı artırmak istiyor.
Hükümet, gerekçe gösterilmeksizin yapılan tahliyeleri de yasakladı ve kira artışlarını yılda birle sınırladı.
Ancak yüksek faiz oranları ile vergi ve düzenleyici yükler, kronik konut açığını hafifletmek için gereken yeni konutların inşasını sınırlamaya devam ediyor.
İtalya
Protestolar, Başbakan Giorgia Meloni liderliğindeki hükümeti kira gelirleri üzerindeki vergileri düşürmeye yöneltti. Bu adım, daha fazla mal sahibini konut ve dairelerini piyasaya sürmeye teşvik etmeyi amaçlıyor.
Hükümet, önümüzdeki 10 yıl içinde, mevcut sosyal konutları yenileyerek veya yeni konutlar inşa ederek, düzenleyici süreçleri sadeleştirirken yaklaşık 100 bin ek konutu kullanıma açmayı planlıyor.
Yunanistan
Yetkililer, özellikle Atina ve Selanik'te, Avrupa'nın önde gelen turizm destinasyonlarından birinde kısa süreli kiralamalardaki artışı sınırlamaya odaklandı.
Hükümet, yabancıların mülk satın almasına dayanan ve eleştirmenlerin Yunanlar için konutları piyasadan çektiğini söylediği "altın vize" programını da dizginledi.
Sübvansiyonlar, ilk kez ev alacaklara daha düşük faizli ipotekler sağlıyor ve mülklerini yeniledikten sonra uzun süreli kiralama taahhüdünde bulunan mal sahipleri için de kamu kaynakları bulunuyor.