Uzmanlara göre, sıcak hava dalgaları ve kuraklığın üretimi olumsuz etkilemesinin ardından, üretim artık yeniden daha olağan seviyelere dönüyor.
Zeytinyağı tüketici fiyatları son yıllarda sert yükseldi; 2022 ile 2024 arasında yüzde 78 arttı. Eurostat verilerine göre 2025'te ise AB genelinde yüzde 23 gerileyerek art arda dört yıllık yükselişin ardından ilk düşüşü kaydetti. Düşüş, özellikle başlıca üretici ülkeler olmak üzere bazı ülkelerde daha da belirgin oldu.
Peki zeytinyağı fiyatları, keskin artışların ardından Avrupa genelinde neden düşüyor? Ve zeytinyağı fiyatlarında en büyük gerilemenin yaşandığı ülkeler hangileri?
Fiyat artışlarıyla geçen yıllar
Fiyatlar 2021'de yüzde 4,1, 2022'de yüzde 14,5, 2023'te yüzde 34,4 ve 2024'te yüzde 32,2 arttı.
Aylık bazda yıllık değişimlere bakıldığında, 2021 başından itibaren AB'de zeytinyağı fiyat enflasyonu pek çok ayda yüzde 50'nin üzerine çıktı.
2024 Mart'ında oran yüzde 52,4'e ulaştı. 2023'ün son aylarının bir kısmında da yüzde 50'nin üzerinde seyretti.
Portekiz Zeytinyağı Birliği Casa do Azeite'in genel sekreteri Mariana Matos, Euronews Business'a yaptığı açıklamada şunları söyledi: 'Tüm Akdeniz bölgesini, ancak özellikle İspanya'yı etkileyen aşırı kuraklığın yol açtığı üretim yetersizliği ve düşük stoklar nedeniyle, 2022'den 2024'e uzanan önceki iki sezonda piyasayı düzenlemenin tek yolu fiyat artışlarıydı.'
Üretimde keskin düşüş
Uluslararası Zeytin Konseyi'nin (IOC) verileri, son sezonlarda AB'de zeytinyağı üretiminde keskin bir gerilemeye işaret ediyor. Üretim 2022/23 sezonunda yüzde 39 azalarak, 2021/22'deki 2,27 milyon tondan 1,39 milyon tona düştü.
Üretim 2023/24 sezonunda 1,55 milyon tona yükseldi ancak hâlâ ortalamanın oldukça altında kaldı.
Geçici rakamlar, 2024/25 sezonunda üretimin yaklaşık 2 milyon 110 bin tona çıkacağını gösteriyor. 2025/26'da ise bu seviyenin biraz altında kalması bekleniyor.
IOC, 2022 yazındaki sıcak hava dalgasının Akdeniz bölgesindeki başlıca zeytin üreticisi ülkeleri ciddi şekilde etkilediğinin altını çizdi.
Bir IOC sözcüsü, Euronews Business'a 'Her piyasada, arzda yaşanan dalgalanmalar fiyatlar üzerinde buna paralel aşağı ya da yukarı yönlü baskılar oluşturur' dedi.
İspanya, son sezonda AB üretiminin yüzde 65'inden fazlasını tek başına gerçekleştirerek Birliğin en büyük zeytinyağı üreticisi konumunda.
35 Avrupa ülkesi arasında 2025'te zeytinyağı tüketici fiyatlarında en büyük düşüşü yüzde 38,9 ile İspanya kaydetti. Onu yüzde 29,2 ile Yunanistan ve yüzde 24 ile Portekiz izledi. Fiyatların AB ortalamasının üzerinde gerilediği tek ülkeler bunlar oldu.
AB'nin 'dörtlü büyükleri' arasında ise en sınırlı düşüş Fransa'da görülürken, İtalya ve Almanya'da fiyatlar daha sert geriledi.
Buna karşılık en yüksek fiyat artışı Arnavutluk'ta kaydedildi; onu Romanya izledi.
Türkiye, Eurostat verilerine dahil edilmiyor. Türk istatistiklerine göre zeytinyağı ve ayçiçek yağı da dahil olmak üzere diğer yenilebilir yağların fiyatları Aralık 2024-Aralık 2025 döneminde yüzde 31 arttı.
Verimsiz hasat ve enerji maliyetleri
İspanyol Zeytinyağı İhracatçıları Birliği (ASOLIVA) Direktörü Rafael Pico Acevedo, Euronews Business'a yaptığı açıklamada, 'Önceki iki yılda, arka arkaya gelen zayıf hasatlar, arz sıkıntıları ve enerji maliyetlerinin birleşimi, tüketici fiyatlarını tarihsel olarak çok yüksek seviyelere taşıdı' dedi.
'Özellikle Güney Avrupa'da 2024/25 sezonunda üretimde yaşanan belirgin iyileşme, arzın normale dönmesine ve bu baskıların hafiflemesine yardımcı olarak belirgin fiyat düşüşlerine yol açtı.'
Acevedo, ülkeler arasındaki farklılıkların büyük ölçüde her birinin değer zincirindeki rolünü yansıttığını vurguladı. İspanya, Yunanistan ve Portekiz gibi başlıca üretici ülkelerde ürün bolluğu önce üretici fiyatlarına, ardından da tüketici fiyatlarına daha hızlı yansıyor.
'Bu pazarlarda iyi bir hasadın etkisi daha doğrudan ve görünür; bu da daha sert düşüşleri açıklıyor' diye konuştu.
Mariana Matos, arzın yeniden ortalama seviyelere yükselmesinin yanı sıra zayıflayan talebin de fiyatları aşağı çektiğini söyledi. Önceki dönemdeki fiyat artışları zeytinyağı tüketiminde keskin bir düşüşe yol açmıştı.