Mahkeme kararı, hükümetin ödemeleri geciktirme veya önleme girişimlerini önlemiş oldu ve ithalatçılar için önemli bir mali rahatlama sağlayacak nitelikte değerlendiriliyor.
ABD Anayasası, tüm ithalat vergilerinin ülkede birlikte ve eşit şekilde uygulanmasını zorunlu kılıyor.
REKLAM
REKLAM
Bu hafta başında, New York’taki bir federal yargıç bu maddeyi esas alarak, Yüksek Mahkeme’nin, Donald Trump’ın IEEPA kapsamında gümrük tarifesi koyma yetkisi olmadığına hükmetmesinin ardından, yüzbinlerce ithalatçının ödemelerini geri almasını sağladı.
Üç sayfalık kararında Yargıç Richard Eaton, Gümrük ve Sınır Koruma’nın (Customs and Border Protection) derhal IEEPA’yı (Uluslararası Acil Durum Ekonomik Yetkileri Yasası) ithalatlara uygulamayı durdurmasını ve geri ödemeleri işlemeye başlamasını emretti.
Bu karar, geçen ayki Yüksek Mahkeme kararının faydasını yalnızca davayı açan şirketle sınırlı bırakmayarak, ülkedeki tüm etkilenen ithalatçılara da genişletti.
Karar, Yüksek Mahkeme'nin 20 Şubat tarihli Learning Resources, Inc v. Trump davasındaki hükmünü izliyor; mahkeme bu kararda 6'ya 3 çoğunlukla IEEPA'nın başkana gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine hükmetmişti.
ABD'nin en üst mahkemesindeki çoğunluk, vergi koyma yetkisinin açıkça Kongre'ye ait olduğuna ve Trump'ın olağanüstü ekonomik yetkiler yasasına dayanarak tek taraflı şekilde gümrük vergileri koyup değiştiremeyeceğine karar verdi.
Karar, neredeyse tüm diğer ülkelere uyguladığı kapsamlı 'karşılıklılık esaslı' tarifeleri ve bir önceki yıl getirilen, oranı çift haneli diğer ithalat vergilerini de iptal etti.
Dikkat çekici biçimde Yüksek Mahkeme geri ödemelere ilişkin hiçbir şey söylememiş, bu soruyu tamamen sonraki yargı süreçlerine bırakmıştı. Eaton şimdi bu noktayı netleştiriyor.
'Kaçış yolu'
Yargıç Richard Eaton, kararında hükümetin olası bir “kaçış yolu”nu önceden kapatmayı amaçladı. Kararın büyük bir kısmı, hükümetin geri ödemeleri yalnızca davayı açan şirketle sınırlayarak kendini kurtarmasını engellemeye adandı.
Yönetim, Trump v. CASA, Inc davasında Yüksek Mahkeme’nin 2025 tarihli “evrensel ihtiyati tedbir” kararını öne sürerek ödemeleri yalnızca davalı şirketle sınırlayabilirdi. Eaton, bu argümanı geçersiz saydı; çünkü söz konusu karar burada uygulanamazdı.
Eaton’a göre, Uluslararası Ticaret Mahkemesi, 1789 tarihli Yargı Yasası altında değil, 1980 tarihli Gümrük Mahkemeleri Yasası kapsamında kurulmuş olup, ithalat anlaşmazlıklarında ulusal yetki ve münhasır konu yetkisine sahiptir. Ödemeleri yalnızca bireysel davacılarla sınırlamak, henüz dava açmamış ithalatçılar için adaleti engelleyecek, ticaret yasasının etkin uygulanmasını zayıflatacak ve Anayasa’nın ABD genelinde tüm gümrük vergilerinin eşit uygulanmasını öngören maddesini ihlal edecektir.
Çelişkili kararların önüne geçmek amacıyla, mahkemenin başyargıcı Eaton’u tüm IEEPA geri ödeme davaları için tek yargıç olarak atadı.
Geri ödeme mekanizması
Artık ABD Gümrük İdaresi, IEEPA kapsamında ek vergiye tabi tüm bekleyen ithalat beyannamelerini bu vergileri uygulamadan işlemden geçirmek ve hukuken kesinleşmemiş olan daha önceki işlemleri de yeniden yapmak zorunda.
ABD gümrüğünden geçen tüm mallar, idarenin nihai borç hesabını çıkardığı 'tasfiye' adı verilen bir süreçten geçiyor.
Tasfiye tamamlandıktan sonra ithalatçıların vergilere resmen itiraz etmek için 180 günü bulunuyor. Bu sürenin dolmasının ardından tasfiye hukuken kesinleşmiş sayılıyor.
Söz konusu karar, filtre ve filtrasyon ürünleri üreten ve yasa dışı tarifeler nedeniyle 11 milyon dolar (9,5 milyon euro) ödediğini tahmin eden Nashville, Tennessee merkezli Atmus Filtration şirketinin açtığı dava üzerine verildi.
Ancak kararın etkisi çok daha geniş. Penn Wharton Bütçe Modeli'nin hesaplamalarına göre ABD Gümrük İdaresi, yalnızca aralık ayı ortasına kadar yürürlükten kaldırılan bu tarifelerden yaklaşık 133,5 milyar dolar (114,7 milyar euro) topladı ve nihai olarak 175 milyar dolara (150,3 milyar euro) varan geri ödemelerden sorumlu kalabilir.
Karar, bu paranın nasıl iade edileceğinin teknik ayrıntılarına girmiyor; hükümet avukatlarıyla 6 Mart'ta kapalı kapılar ardında yapılacak bir toplantıda süreç ele alınmaya başlanacak.
Ticaret mahkemesi katibi Gina Justice, toplantının neden halka kapalı yapıldığının sorulması üzerine perşembe günü Reuters'a bunun bir 'uzlaşma konferansı' olduğunu söyledi.
Toplu geri ödeme için örnek yok
ABD Gümrük sistemlerinin “toplu geri ödeme için tasarlanmadığını” belirten ticaret hukuku uzmanı Alexis Early, sürecin idari detaylarında zorluklar olacağını vurguladı.
Ticaret hukuku uzmanı ve eski ABD ticaret yetkilisi Ryan Majerus ise, hükümetin muhtemelen süreci yavaşlatmak veya mahkeme kararına karşı itiraz etmek için ek süre talep edeceğini öngördü.
New York Hukuk Okulu Uluslararası Hukuk Merkezi eş direktörü ve hukuk profesörü Barry Appleton ise daha iyimser:
“Bu durum gümrük müşavirlerini meşgul edecek, mahkemeler için işleri kolaylaştıracak ve son 180 gün içinde ödeme yapan ithalatçılar için süreci başlatacak.”
Pazartesi günü, ABD Federal Temyiz Mahkemesi (US Court of Appeals for the Federal Circuit) zaten Trump yönetiminin geri ödemeyi yavaşlatma girişimini reddederek, konuyu New York’taki ticaret mahkemesine sevk etmişti.