NASA'nın DART uzay aracı, Dimorphos adlı asteroit uydusunun yörüngesini başarıyla değiştirdi. Ölçümler, insan yapımı bir çarpmanın doğal bir gökcisminin hareketini değiştirdiği ilk gezegen savunma denemesini teyit etti.
Özbekistanlı iki bilim insanı, bir asteroidin yörüngesini değiştirmeye yönelik ilk başarılı girişimi doğrulayan gözlemlere yaptıkları katkı nedeniyle NASA tarafından takdir edildi.
REKLAM
REKLAM
Yüksek rakımlı Maydanak Gözlemevi’nden elde edilen ölçümler, daha büyük gök cismi Didymos’un yörüngesinde dönen küçük asteroid uydusu Dimorphos’un, NASA’nın Çift Asteroid Saptırma Testi (DART) uzay aracının çarpmasının ardından yörüngesinin değiştiğini doğrulamaya yardımcı oldu.
Mirzo Ulug‘bek Astronomi Enstitüsü’nden bilim insanları Kamoliddin Ergashov ve Otabek Burkhonov, gezegensel savunma deneyinin sonuçlarını izleyen, dünya genelinde 28 gözlemevinden yaklaşık 100 araştırmacı arasında yer aldı. Onların gözlemleri, yörüngedeki kaymanın ölçülmesi için kullanılan uluslararası veri setine katkı sundu.
Görev kapsamında hedef alınan asteroid sistemi, Yunanca ile de dilsel bir bağ taşıyor. Daha büyük asteroid Didymos, sistemin ikili yapısına atıfla Yunancada “ikiz” anlamına gelen sözcükten geliyor. Daha küçük yoldaşı Dimorphos ise “iki biçimi olan” anlamına geliyor ve asteroidin uzay aracı çarpması öncesi ve sonrasındaki halini yansıtıyor.
Küresel gözlem kampanyasında yer alan araştırmacılar, genellikle görev hedeflerine katkı sunan ortak ekipleri onurlandırmak için verilen kurum içi bir ödül olan 'NASA Group Achievement Award' ile ödüllendirildi.
Burkhonov, “Dünya’yı tehdit edebilecek ya da parçalanabilecek bir cismin yörüngesini değiştirmeyi hedefleyen, insanlık tarihindeki ilk testlere katıldık” dedi. “Bu yöntemin etkinliğini doğrulamaya da yardımcı olduk. Bu nedenle NASA çalışmalarımızı takdir etti ve bu ödülü verdi. Gelecekte NASA ile diğer bilim alanlarında da ortak araştırmalar yürütmeyi ve yeni bilimsel sonuçlar elde etmeyi umuyorum.”
DART misyonu bir asteroidin yörüngesini nasıl değiştirdi?
DART misyonu, potansiyel olarak tehlikeli bir asteroidin yörüngesinin kinetik çarpma yoluyla değiştirilip değiştirilemeyeceğini sınamak için bir uzay aracını bilerek Dimorphos’a çarptırdı.
Dünya genelindeki yer tabanlı teleskoplarla yapılan takip gözlemleri, Dimorphos’un Didymos çevresindeki yörünge periyodunun yaklaşık 32 dakika kısaldığını gösterdi. Değişim, birden fazla gözlemevi tarafından bağımsız biçimde doğrulanabilecek kadar büyüktü ve çarpma öncesi kinetik saptırma modelleriyle uyum sağladı.
Bu, doğrudan insan faaliyetinin yol açtığı, doğal bir gök cisminin hareketindeki değişimin deneysel olarak doğrulandığı ilk olay olarak kayda geçti.
Sonucu doğrulamak için gökbilimciler, çarpma öncesi ve sonrasında kesintisiz fotometrik izleme yaptı; Dimorphos Didymos’un önünden geçerken parlaklıktaki değişimleri karşılaştırdı ve yörünge periyodundaki küçük farkları ölçtü.
Maydanak Gözlemevi’ndeki bilim insanları, Orta Asya boylam kuşağından zaman serisi fotometri verileri sağlayarak küresel izleme ağındaki gözlem boşluklarının doldurulmasına yardımcı oldu.
Ergashov, “Dünyanın dört bir yanındaki gözlemevlerinden yaklaşık yüz bilim insanı gözlemlere katkıda bulundu” dedi. “Bizim rolümüz, çarpma öncesi ve sonrasında Maydanak’tan fotometrik veriler elde ederek yörünge periyodu ölçümlerinin hassaslaştırılmasına yardımcı olmaktı.”
Katılımcı gözlemevlerinden gelen verilerin birleştirilmesiyle oluşturulan veri seti, daha sonra saptırmayı doğrulayan uluslararası analizlerde kullanıldı.
NASA’dan gelen takdir ve gezegensel savunma araştırmalarının geleceği
'NASA Group Achievement Award' gibi ödüller, tek bir kurumu öne çıkarmak yerine kurumlar arasında yürütülen eşgüdümlü bilimsel ve teknik katkıları onurlandırıyor.
Ergashov’a göre bu deneyim, Dünya’ya yakın cisimlerin izlenmesi, asteroidlerin dönüşlerinin incelenmesi ve yörüngesel enkaz üzerine araştırmalar gibi, küresel uzay güvenliğiyle giderek daha fazla ilişkilendirilen alanlardaki gelecekteki çalışmaları da destekleyecek.
Burkhonov, projenin genç araştırmacılara da ilham verebileceğine inanıyor.
“Gençleri bilimsel çalışmalara dahil etmek gerekiyor,” dedi. “Deneyimiz, gençlerin bilime ilgisini artırıyor ve genç araştırmacıların özgüvenini güçlendiriyor.”
Bilim insanları için bu misyon, yalnızca bilimsel bir atılım değil, aynı zamanda dağınık bir gözlemevi ağının geniş ölçekli uzay deneylerine nasıl katkı sağlayabileceğine dair bir model sundu. DART’a yönelik takip gözlemlerine katılım, Özbekistan’ın uluslararası astronomik araştırma ağlarına giderek artan entegrasyonunu da yansıtıyor.