Gösterge bankalararası faiz oranları yükseliyor. Bu durum, Portekiz'de konut kredilerinin rekor seviyeye ulaştığı bir dönemde konut kredisi geri ödemelerini etkilemeye başlıyor.
Portekiz'de konut kredisi taksitleri yükseliyor ve ilk artışlar bazı aileleri nisan ayı itibarıyla etkileyebilir.
REKLAM
REKLAM
Avrupa bankalarının birbirine borç verirken uyguladığı faiz oranı olan Euribor'daki yükseliş, Orta Doğu'daki çatışmanın tetiklediği piyasa dalgalanmasının doğrudan sonucu. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ilk saldırılarının ardından artış, mortgage geri ödemelerine daha yüksek taksitler olarak yansımaya başladı.
DECO PROteste ekonomisti Nuno Rico, "Çatışmanın başladığı günden önce Euribor'un hafifçe gerilediği bir dönemdeydik, ancak savaş başladıktan sonra açık biçimde tersine dönüş yaşandı," diye açıkladı.
Altı ve 12 aylık Euribor'un yüzde 2,5'in üzerine çıkmasıyla, nisan ayında güncellenecek kredilerin taksitlerinde yaklaşık 15 euro (777 TL) artış bekleniyor.
Rico, Euronews'e yaptığı açıklamada, "Yüzde 1 spread ile 30 yıl vadeli 150 bin euroluk (7 milyon 770 bin TL) kredi senaryosunda, Portekiz'deki sözleşmelerde en yaygın kullanılan 6 aylık Euribor için yaklaşık 15 euroluk (777 TL) bir artıştan söz ediyoruz," dedi.
Ekonomist, ülkede en yaygın ikinci endeks olan 12 aylık Euribor için ise "aylık taksitte yaklaşık 10 euroluk (518 TL) bir artıştan söz ediyoruz," ifadesini kullandı.
Bu da savaş öncesi seviyeye kıyasla yüzde 20'lik bir artış anlamına geliyor.
Rico, "Günlük değerler açısından bakıldığında, örneğin 12 aylık Euribor özelinde sadece günlük değerler bazında yüzde 20'nin üzerinde bir artıştan söz ediyoruz," dedi.
Buna karşın, bu artışın yalnızca nisan ayında gözden geçirilecek sözleşmeler için geçerli olduğunu da belirtmek gerekiyor.
Portekiz'de mortgage sözleşmeleri, anlaşmada seçilen Euribor endeksine bağlı olarak genellikle her üç, altı ya da 12 ayda bir güncelleniyor.
Market alışverişinden akaryakıta kadar her şeyin zamlandığı bir dönemde, aile bütçesine eklenecek yeni bir masraf önemli etki yaratabilir.
Rico, "Bu nedenle şimdi harekete geçme zamanı. İki yıla kadar sabitlenecek karma faize geçme imkânı olup olmadığını kontrol edin. Çünkü şu anda mevcut ortalama Euribor'a ve en iyi spread oranlarına yakın seviyeler var. Bunu yaparsanız, en azından aile bütçenizi yakın gelecekte bu dalgalanmalara karşı korumuş olursunuz," değerlendirmesinde bulundu.
Portekiz'de konut kredileri rekor seviyeye ulaştı
Avrupa Merkez Bankası (ECB) referans faiz oranını yüzde 2'de tutmuş olsa da, özellikle çatışmanın sürmesi halinde tablo değişebilir.
Rico, "Savaş nisan ayı boyunca devam ederse, ECB'nin bir sonraki toplantıda politika faizini artırmak zorunda kalmasının neredeyse kaçınılmaz olduğunu söyleyebilirim," dedi.
Bu da özellikle daha yakın dönemde konut kredisi kullanan aileler için yeni bir yük anlamına geliyor. Bu kesim, konut fiyatlarındaki artış ve buna bağlı olarak ev satın alma maliyetinin yükselmesinden de etkileniyor.
Ekonomist, "Yeni sözleşmelerde altı çizilmesi gereken önemli bir sorun var. Ortalama borçluluk düzeyi, yürürlükteki sözleşmelerin ortalamasının çok üzerinde çünkü konut fiyatları çok yüksek ve aileler ev alabilmek için yüksek tutarda kredi çekmek zorunda kalıyor," diye konuştu.
Rico, "Bir fikir vermesi açısından söyleyeyim, en yeni sözleşmeler aktif sözleşmelerin ortalamasının yaklaşık yüzde 120 üzerinde. Yani talep edilen ortalama tutar, mevcut borcun iki katından fazla," dedi.
Portekiz Merkez Bankası verilerine göre konut kredileri şubat sonu itibarıyla 112,4 milyar euroya (yaklaşık 5 trilyon 822 milyar TL) ulaştı. Bu, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 10,4'lük büyümeye işaret ediyor.
Bu oran, ocak ayında kaydedilen büyüme hızının aynısı oldu. Böylece Ocak 2024'ten bu yana görülen ivmelenme eğilimi sürdü ve Portekiz Merkez Bankası'na göre Şubat 2006'dan bu yana en yüksek yıllık büyüme oranı kaydedildi.
Konut kredisi başvuruları son iki yılda faiz oranlarındaki düşüşten destek buldu. Buna ek olarak hükümetin geçen yılın başında devreye aldığı kamu garanti hattı da özellikle gençler arasında kredi kullanımını artırdı.
Ancak ev fiyatlarının yüksekliği nedeniyle mali yük de artıyor ve faizlerde olası bir yükselişin sonuçları daha ağır hale geliyor.
Rico, "Bu bizi endişelendiriyor çünkü borçluluk seviyesi ne kadar yüksekse, etkisi de o kadar büyük olur. 200 bin euronun (yaklaşık 10 milyon 360 bin TL) üzerindeki bir kredide faiz oranı yaklaşık yüzde 1 yükselirse, aylık taksitte yaklaşık 450 euroluk (23 bin 310 TL) artıştan söz ediyoruz," dedi.
2022'dekine benzer bir faiz artışından korkulmalı mı?
ECB'nin politika faizlerini şimdilik artırmayarak temkinli bir çizgi izlemesine rağmen, Ukrayna savaşı döneminde yaşanana benzer şekilde mortgage taksitlerinde yeniden baş döndürücü artışlar olabileceğine dair endişeler sürüyor.
Portekiz Merkez Bankası Başkanı Alvaro Santos Pereira, çarşamba günü yaptığı açıklamada faiz oranları konusunda "spekülasyon yapmanın anlamı olmadığını" söyledi ve mevcut durumun 2022'de yaşanandan daha iyi olduğunu vurguladı.
Portekiz ekonomi gazetesi ECO'da yayımlanan açıklamasında Santos Pereira, "2022'ye kıyasla açıkça daha iyi bir durumdayız. 2022'de Avrupa Birliği'nde enflasyon zaten yüzde 5 civarındaydı. Şu anda ise enflasyon yaklaşık yüzde 2 seviyesinde. Yani çok farklı bir başlangıç noktasındayız," dedi.
Buradaki temel mesele, devam eden çatışmanın ne kadar süreceği.
Portekiz'de ortalama mortgage taksit maliyetleri 2022'de yüzde 80 artmıştı. Bugünkü tablo birebir aynı olmasa da, İran'daki savaşın uzaması bu kaygıları artırıyor.
Rico, "Zaman geçtikçe ve özellikle enerji fiyatlarındaki bu yükselişin enflasyon üzerindeki etkisi hissedildikçe, Ukrayna savaşı sırasında yaşanana benzer bir tabloyla kesinlikle karşı karşıya kalabiliriz," dedi.
Rico sözlerini, "Hatırlatmak isterim ki 2022 boyunca, olağan dışı bir tablo olan negatif faiz oranlarından sadece bir yıldan biraz fazla sürede yaklaşık yüzde 4 faiz seviyesine çıktık," diyerek tamamladı.