Savaşın İran rejiminin seçeneklerini tüketmek için ekonomik bir çatışmaya dönüşmesiyle birlikte, son değer kaybı birkaç ay önceki kur şokunu takip etti. O dönemde riyal, bir haftadan kısa bir sürede ABD doları karşısında yaklaşık 1,4 milyondan 1,6 milyona gerilemişti.
İran savaşı, Trump yönetiminin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını "gerektiğinde aylarca" sürdürmeyi tartışmasıyla ekonomik bir karşılıklı ateş hattına dönüştü.
REKLAM
REKLAM
Çarşamba günü İran riyali, ABD doları karşısında 1,8 milyon seviyesinden işlem görerek yeni bir tarihi dip noktasına ulaştı. Bu, savaşın şubat sonunda başlamasından önce hayal bile edilemeyecek bir seviyeydi.
ABD Başkanı Donald Trump, çarşamba günü ABD'li medya kuruluşu Axios'a yaptığı açıklamada, Tahran'ın ABD'nin deniz kuşatmasına son verilmesi karşılığında Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma teklifini reddettiğini ve ablukayı kaldırmaya niyeti olmadığını söyledi.
Trump, "Abluka, bombalamadan biraz daha etkili. Nefes alamıyorlar. Ve onlar için daha da kötü olacak. Nükleer silaha sahip olamazlar," ifadelerini kullandı.
Beyaz Saray, Trump ve üst düzey yönetim yetkililerinin bu hafta petrol yöneticileriyle bir araya gelerek, İran rejimi üzerindeki ekonomik baskıyı maksimuma çıkarmak ve ABD'li tüketiciler üzerindeki etkiyi sınırlamak amacıyla ablukayı "gerektiğinde aylarca" sürdürmeyi görüştüklerini doğruladı. Çarşamba günü riyaldeki çöküş hızlanırken, euro 2,1 milyon riyal seviyesinden işlem gördü.
Savaşın başladığı 28 Şubat'ta, piyasaların kapanması ve ticaret faaliyetlerinin durma noktasına gelmesiyle para birimi nispeten istikrarlı kalmıştı. Ancak işletmelerin yeniden açılmasıyla birlikte, biriken talep ve sıkılaşan yaptırımlar birleşerek son iki günde para birimini serbest düşüşe geçirdi. Başlangıçtaki çöküş, İran güvenlik güçlerinin kitlesel ölümler ve tutuklamalarla bastırdığı ocak ayındaki ülke genelindeki protestoların tetikleyicilerinden biri olmuştu.
Enflasyon krizi derinleşiyor
Yeni değer kaybı, halihazırda tarihi seviyelerde olan enflasyon krizini daha da derinleştirebilir. İran İstatistik Merkezi geçen ay yıllık enflasyonun Farvardin ayında yüzde 53,7'ye ulaştığını ve bunun 1943'ten bu yana kaydedilen en yüksek oran olduğunu bildirdi.
İran'da kullanılan güneş temelli Hicri Şemsi takvimin ilk ayı olan ve baharın başlangıcını simgeleyen Farvardin, İranlılar için hem yılın başı hem de ekonomik verilerin açıklandığı kritik bir dönüm noktası.
Noktadan noktaya enflasyon yüzde 73,5 seviyesinde gerçekleşti, bu da satın alma gücünün bir yıldan kısa bir sürede kabaca yarıya indiği anlamına geliyor.
Gıda fiyatları hızla yükseliyor. İran medyasında yayınlanan gayri resmi rakamlara göre, sadece son bir ayda tavuk fiyatı yüzde 75, sığır ve koyun eti yüzde 68, birçok süt ürünü ise yüzde 50'ye varan oranlarda arttı. İlaç ve ham maddeler de dahil olmak üzere dolarla fiyatlandırılan ithal mallar da para birimi değer kaybettikçe yükseliyor.
Ablukanın devam etmesi ve hükümetin ekonomiye döviz enjekte edememesi durumunda, riyalin önümüzdeki haftalarda daha fazla eşiği aşması, resesyonun derinleşmesi ve mutlak yoksulluğun artması bekleniyor.