Avrupa'daki en zengin yüzde 0,1'lik kesim, toplam gelirin yaklaşık yüzde 4,5'ini alıyor, ancak bu pay ülkeler arasında büyük farklılık gösteriyor.
Avrupa genelinde en zengin yüzde 0,1'in aldığı gelir payı büyük farklılıklar gösteriyor. Bazı ülkelerde bu oran yüzde 6'nın üzerine çıkarken, Avrupa ortalaması yüzde 4,5 düzeyinde. Uzmanlara göre vergi sistemleri ve ücret eşitsizliği, bu farkların arkasındaki temel etkenler.
REKLAM
REKLAM
Peki, nüfusta kabaca her bin kişiden birine denk gelen bu gruba gelirden en büyük payı hangi ülkeler veriyor?
World Inequality Database'den alınan veriler, bu ultra zengin grubun gelir payının 35 ülke arasında, Hollanda'da yüzde 1,6'dan Gürcistan'da yüzde 10,2'ye kadar değiştiğini gösteriyor; bu ülkeler arasında AB üyeleri, aday ülkeler, EFTA üyeleri ve Birleşik Krallık da bulunuyor.
Rakamlar, İtalya hariç, 2024 yılını ya da 2020 sonrasındaki en güncel yılı yansıtıyor; İtalya için mevcut son veri 2015'e ait. Burada gelir, vergi ve sosyal transferler öncesi düzeyde ölçülüyor.
AB ülkeleri arasında en yüksek pay yüzde 8,3 ile Estonya'ya ait; onu Bulgaristan (yüzde 7,5) ve Polonya (yüzde 7) izliyor.
İki AB aday ülkesi de yüzde 6 eşiğinin üzerinde: Sırbistan (yüzde 6,9) ve Türkiye (yüzde 6,1).
Danimarka (yüzde 5,8) ve Romanya (yüzde 5,1) da yüzde 5'in üzerinde.
Farkların nedeni ne?
University College London'dan Dr. Pawel Bukowski'ye göre, politikalar ve kurumlar belirleyici bir rol oynuyor.
“Ülkeler, yeniden dağıtımın kapsamı bakımından, yani vergiler ve sosyal politikalar yoluyla gelirleri ne ölçüde etkilemeye çalıştığımız konusunda birbirinden farklılaşabiliyor” diye konuştu Euronews Business'a.
“Bu açıdan bakıldığında, Orta ve Doğu Avrupa'da yeniden dağıtım düzeyi oldukça düşük. Örneğin Polonya'daki vergi sistemi gerileyici nitelikte; yani zenginler, görece olarak yoksullardan daha az ödüyor” dedi.
Ayrıca birçok sosyal politikanın, gelirleri mutlaka eşitlemeyecek biçimde tasarlandığına dikkat çekti.
İtalya hariç tutulduğunda, en büyük dört ekonomi birbirine oldukça yakın bir grup oluşturuyor; ultra zengin kesimlerin payları ise neredeyse aynı: İspanya (yüzde 5), Almanya (yüzde 4,9), Birleşik Krallık (yüzde 4,9) ve Fransa (yüzde 4,9).
İrlanda (yüzde 4,8) hemen arkalarından geliyor ve yüzde 4,5'lik Avrupa ortalamasının az da olsa üzerinde yer alıyor.
Alt uçta ise birkaç ülke birbirine yakın seyrediyor. En düşük pay yüzde 1,6 ile Hollanda'da; onu Kıbrıs (yüzde 2,2), Karadağ (yüzde 2,3), Slovenya (yüzde 2,3), Belçika (yüzde 2,3), Arnavutluk (yüzde 2,4) ve Letonya (yüzde 2,4) izliyor; bu ülkelerin tümü yüzde 2,5'in altında.
Dünya Eşitsizlik Veritabanı'nda (WID) İtalya için yer alan son değer yüzde 2,0; ancak bu veri 2015'e ait olduğu için doğrudan karşılaştırılabilir olmayabilir. WID tarafından yayımlanan, Guzzardi ve Morelli imzalı bir çalışma ise 2021 yılı için bu oranı yüzde 3,3 olarak hesaplıyor.
En zengin yüzde 0,1'in gelir payı, Yunanistan (yüzde 4,5), İsviçre (yüzde 4,3), Çekya (yüzde 4,2), İsveç (yüzde 3,7), Finlandiya (yüzde 3,5) ve Norveç'te (yüzde 3,5) yüzde 3,5 ile yüzde 4,5 arasında değişiyor.
Roma Tre Üniversitesi'nden Dr. Salvatore Morelli, bazı ülkelerde üst gelir paylarının daha yüksek olmasının, özellikle 1990'lardaki ekonomik dönüşümlerin ardından, ücretlerin, işletme gelirlerinin ve servet sahipliğinin (bunun da beraberinde sermaye gelirleri yarattığını) gerçekten daha yoğunlaşmış olmasını kısmen yansıtıyor olabileceğinibelirtti.
Bununla birlikte bu farklar, emeklilik sistemlerindeki, vergi beyan kurallarındaki, kayıt dışılık düzeyindeki ve sermaye gelirlerinin idari kayıtlarda ne ölçüde görünebildiğindeki farklılıkları da yansıtıyor olabilir.
Ücret sıkışması ve daha güçlü toplu pazarlık
“Araştırmalar, daha güçlü ücret sıkışması, daha güçlü toplu pazarlık kurumları, daha düşük işsizlik ve daha kapsamlı sosyal sigorta sistemlerine sahip ülkelerin, en yüksek gelir elde edenlerle toplumun geri kalanı arasındaki vergi öncesi gelir farkını azaltma eğiliminde olduğunu gösteriyor” dedi Morelli, Euronews Business'a.
“Bu da, İskandinav ülkeleri ile bazı Batı Avrupa ülkelerinde, geçiş süreci sonrası ekonomilerin çoğuna kıyasla üst gelir paylarının neden daha düşük kaydedildiğini açıklamaya yardımcı olabilir.”
En zenginlerin gelir payı artıyor mu?
Avrupa'da en zengin yüzde 0,1'lik kesim 1940'ta gelirin yüzde 6,43'ünü alıyordu. Bu oran zamanla istikrarlı biçimde gerileyerek 1980'lerin başına gelindiğinde yaklaşık yüzde 2,7'ye düştü.
Ardından yeniden yükselişe geçerek 2007'de yüzde 5'e yaklaştı; ancak finansal kriz bu oranı tekrar aşağı çekti. 2010'dan bu yana ise görece yatay bir seyir izleyerek 2024 itibarıyla yüzde 4,54 düzeyinde bulunuyor.