Petrol ve gaz devleri baharda büyük kârlar elde ederken, İran ile ABD arasındaki çatışmalar petrol sevkiyatını aksattı; dünyadaki tüketiciler daha pahalı yakıtla ve kıtlıklarla karşı karşıya kaldı.
Altıncı ayına giren çatışma, dünyanın petrol ve doğalgazının beşte birinin taşındığı dar suyolu Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz trafiğinin büyük bölümünü durdurdu. Küresel arzın kısıtlanmasıyla, uluslararası gösterge olan Brent petrolünün fiyatı mart, nisan ve mayıs aylarının büyük kısmında varil başına yaklaşık 70 dolar (60,20 €) seviyesinden 100 doların (86,00 €) üzerine fırladı ve bir noktada 126 dolara (108,36 €) kadar yükseldi.
REKLAM
REKLAM
Petrol şirketlerinin nisan başı ile haziran sonu arasında elde ettiği gelirler bu yıl ekstra incelemeye tabi olabilir. Bu dönemde benzin, dizel ve uçak yakıtı fiyatları hızla yükselerek sürücüler ve hava yolu yolcuları için maliyetleri artırdı. Bazı ülkelerde arz sıkıntısı yaşanması, Avustralya’da yer yer yakıt kısıtlamalarına, Nepal ve Sri Lanka’da ise kamu dairelerinin kapatılmasına yol açtı.
Exxon Mobil, cuma günü açıkladığı verilere göre, ikinci çeyrek kârını ikiye katlayarak 14,53 milyar dolara (12,50 milyar €) çıkardı; bunda dizel üretimindeki rekor seviyeler etkili oldu. Spring, Teksas merkezli petrol devi, gelirlerini yüzde 42 artışla 116,02 milyar dolara (99,78 milyar €) yükseltti.
Houston merkezli Chevron’un kârı neredeyse dört kat artarak 12,07 milyar dolara (10,38 milyar €) çıktı; şirketin geliri ise yüzde 56 artışla 70,06 milyar dolara (60,25 milyar €) ulaştı.
Avrupa’nın en büyük altı petrol şirketinin açıkladığı ilk çeyrek toplam kârı 22 milyar dolar (18,92 milyar €) oldu; bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 40’tan fazla artış anlamına geliyor.
Global Witness adlı çevre örgütünde fosil yakıtlar ekibinin başında bulunan Patrick Galey, “Dünyanın dört bir yanında bu krizden gayet kârlı çıkan kesimler var ve petrol üreticileri de bunlardan biri” dedi. “Elektrik kesintileri, enerji kullanımına getirilen sınırlamalar, yakıt karneleri, gıda kuyruğunda beklemek ya da gübreye erişimdeki sıkıntıların gıda fiyatları üzerindeki olası etkisiyle mücadele eden yüz milyonlarca insanla karşılaştırdığınızda, bunun dünyanın geri kalanı açısından ödenebilir, makul bir bedel olduğunu düşünmüyoruz.”
Milletvekilleri savaş kaynaklı aşırı kârlar için büyük petrol üreticilerine vergi öneriyor
Exxon ve Chevron gibi enerji şirketleri, bir çeyrek boyunca varil başına 68 dolardan (58,48 €) 115 dolara (98,90 €) kadar savrulan Amerikan petrolünün fiyatını belirlemiyor. Fiyatı belirleyen, arz-talep dengesi ve alıcıların, yani işlemcilerin, rafinerilerin ve diğer müşterilerin ödemeye razı olduğu tutar.
Buna rağmen Kongre’deki Demokratlar, mart ayında büyük petrol üreticilerinin 2026’dan itibaren elde ettikleri kârlar üzerinden vergilendirilmesini ve vergi gelirlerinin tüketicilere geri dağıtılmasını öngören tasarılar sundu.
Senato’daki düzenlemenin mimarı, Rhode Islandlı Demokrat senatör Sheldon Whitehouse, “Çocuklara yönelik beslenme programlarını kesmek yerine, aşırı ve beklenmedik kârlara vergi koymak adil olur” dedi.
Whitehouse’un önerisi ile California milletvekili Ro Khanna’nın sunduğu eş tasarı, 2025 yılında günde en az 300 bin varil petrol üreten veya ithal eden şirketlere varil başına vergi getirmek üzere ABD vergi mevzuatında değişiklik yapılmasını öngörüyor.
Whitehouse, “Geçen hafta sonu, yanından geçtiğim benzin istasyonlarında fiyatlar yeniden galon başına 4 doları (3,44 €) aştı; bu özellikle iş için işten işe minibüsle, kamyonetle dolaşarak geçimini sağlayan aileler için büyük bir masraf” diye konuştu.
Birleşik Krallık ve diğer bazı Avrupa ülkeleri 2022’de fosil yakıt şirketlerine geçici aşırı kâr vergileri getirdi. Vergiler, Tax Foundation Europe’a göre Birleşik Krallık’ta 2030’a kadar uzatıldı.
Exxon CEO’su Darren Woods, cuma günü yatırımcılarla yaptığı görüşmede, “Bu ürünleri tedarik ederek o ülkelerin yanında duran şirketleri cezalandırmak son derece dar görüşlü bir yaklaşım” dedi. “Aşırı kâr vergisini en son uyguladıklarında, Avrupa için planladığımız yatırımları iptal ettik.”
Rafineriler kasalarını doldururken tüketiciler akaryakıta daha fazla ödüyor
Teksas Christian Üniversitesi’nde enerji finansı yardımcı profesörü olan Tom Seng, rafineri sahibi Exxon ve Chevron gibi şirketlerin, mevcut piyasa koşullarından en fazla faydayı sağlayabilecek konumda olduğunu söyledi.
Rafineriler ham petrolü benzin, dizel, uçak yakıtı ve ev tipi ısınma yakıtına dönüştürüyor. Bu ürünlerin fiyatlarının yükselmesi, Chevron’un 2026’daki çeyreklik rafineri kârının, daha az ham petrol işlemesine ve daha az ürün satmasına rağmen altı katına çıkmasıyla sonuçlandı.
Seng, “Rafineri faaliyetlerinden elde edilen getiri, oransal olarak uçuşa geçti” dedi. “Petrolün bugünkü fiyatı, İran’daki savaş nedeniyle bu seviyelerde. Ancak bu arada rafineriler adeta para basıyor.”
Tortoise Capital’de kıdemli portföy yöneticisi olan Rob Thummel, küresel rafineri pazarının arz fazlası değil açığı bulunduğunu, Rusya ve Çin gibi ülkeler artık ihracat yapmadığı için Exxon ve Chevron gibi şirketlerin bu açığı kapatmak zorunda kaldığını söyledi. “Dünya jet yakıtı, dizel ve benzinde eksik kalacak, dolayısıyla bu alanda yüksek kârların devam ettiğini muhtemelen görmeye devam edeceğiz.”
Petrol sektörünü inceleyen Tennessee Üniversitesi işletme ekonomisi profesörü Timothy Fitzgerald, çatışmaların başlamasından bu yana, dünyadaki tüm rafinerilerin talebi karşılayacak düzeyde ham petrol tedarik edemediğini belirtti.
Bu nedenle, özellikle ABD’deki rafineriler gibi yeterli miktarda ham petrol bulabilenler, güçlü kârlar açıklıyor; özellikle de Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından önceye kıyasla ABD’de fiyatı yaklaşık yüzde 41 daha yüksek olan uçak yakıtı ve dizel ürettiklerinde.
Fitzgerald, “Önemli rafineri kapasitesine sahip bir şirketseniz, tablo oldukça parlak görünüyor” dedi.
Amerikan rafinerileri neredeyse tam kapasiteyle çalışıyor ve Orta Doğu ile Rusya’daki bazı rafinerilerin zarar görmesi nedeniyle avantajlı durumda. Asya ise rafine etmek için ihtiyaç duyduğu miktarda Orta Doğu petrolüne erişemiyor.
Fitzgerald, “Sonuçta bedeli enerji hizmetlerini kullananlar ödüyor” dedi. “Yani siz ve ben gibi perakende motorin veya benzin alan ya da uçak bileti satın alan tüketiciler. Ama bu aynı zamanda aldığımız hemen her şeyin içinde gömülü bir enerji maliyeti olduğu anlamına geliyor... ve işte bu noktada bunun maliyet artışlarını tetiklemesinden endişe etmeye başlıyorsunuz.”
Tüm petrol ve gaz şirketleri aynı ölçüde kazançlı çıkmıyor
Fitzgerald, mevcut jeopolitik ortamda bazı şirketlerin kazanan, bazılarının ise kaybeden konumda olduğunu söyledi.
“Eğer ABD’li bir petrol üreticisi veya Körfez dışındaki üretimi yüksek olan Exxon ya da Chevron gibi ABD merkezli uluslararası bir şirketseniz, işler iyi gidiyor. Ürününüzü daha yüksek fiyata satıyorsunuz” dedi.
Ancak Fitzgerald, Orta Doğu’daki bazı şirketlerin, sıvılaştırılmış doğalgazı Basra Körfezi’nden çıkaramadıkları ya da çok sayıda petrol sahası ve işleme tesisinin hasar gördüğü için yüksek fiyatlardan aynı ölçüde faydalanamadığını belirtti.
“Satabildiğiniz ürün miktarı ve çıkarabildiğiniz hacim o kadar sınırlanıyor ki gelirleriniz ciddi biçimde düşüyor; buna karşılık ulaşım ve güvenlik maliyetleriniz artıyor” diye konuştu.
Seng, petrolün işlem görme biçimi nedeniyle Exxon ve Chevron’un ilk çeyrekte aynı ölçüde kârlı olmadığını, yüksek petrol fiyatlarından gerçek anlamda yararlanabildikleri ilk dönemin nisan ayı olduğunu söyledi. Elinde yüklü miktarda petrolü yüzer depolarda tutan ve bu petrolü spot piyasada satabilen, aralarında bazı Avrupa şirketlerinin de bulunduğu firmalar ise marttaki yüksek fiyatlardan faydalanabildi.