Avrupa hükümetleri harcamalarının en büyük bölümünü sosyal korumaya ayırıyor; ikinci en büyük kalem ise ülkeden ülkeye değişiyor. Euronews Business, kamu kaynaklarının hizmetlere nasıl harcandığını mercek altına alıyor.
Vatandaşlar vergi ödüyor ve vergi gelirleri Avrupa genelinde kamu gelirlerinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Eğitim, sağlık ve sosyal koruma gibi kamu hizmetlerinin finansmanı için hükümetler açısından hayati önem taşıyor.
REKLAM
REKLAM
Peki Avrupa’da kamu harcamaları gerçekte nereye gidiyor? Hükümetler parayı nelere harcıyor? Kamu harcamaları nasıl dağıtılıyor?
Eurostat’a göre 2024’te vergi gelirleri, AB’de gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 40,3’ünü oluşturdu. Aynı yıl AB’de genel yönetim toplam harcamaları bu oranın üzerine çıkarak GSYH’nin yüzde 49,6’sına ulaştı.
Her beş avrodan ikisi sosyal korumaya gidiyor
GSYH’ye oranla kamu harcamalarının düzeyi Avrupa ülkeleri arasında büyük farklılık gösterdiği için, toplam harcamanın nasıl dağıldığına bakmak daha net bir karşılaştırma imkânı sunuyor.
Örneğin AB’de GSYH’nin yüzde 19,6’sı sosyal korumaya harcandı; bu da toplam kamu harcamalarının yüzde 40’ına karşılık geliyor. Yani AB’de genel yönetim harcamalarından yapılan her beş avroluk harcamanın ikisi sosyal korumaya gidiyor.
Sosyal koruma; işsizlik, ebeveynlik sorumlulukları, hastalık/sağlık hizmeti ve engellilik, eşin veya ebeveynin kaybı, yaşlılık, barınma ve sosyal dışlanma gibi risklere karşı insanları korumak üzere tasarlanmış durumda.
Sosyal koruma yardımlarının en büyük kalemini emekli maaşları oluşturuyor; toplamın neredeyse yarısına denk geliyor. Sosyal koruma kapsamında ayrıca hastalık, engellilik ve işsizlik ödenekleri de yer alıyor.
AB, Birleşik Krallık, Norveç, İsviçre ve İzlanda’nın da aralarında olduğu 31 ülkede sosyal koruma, her ülkede kamu harcamalarının en büyük kalemi konumunda. Bu kalemin payı Macaristan’da yüzde 26’dan Finlandiya’da yüzde 45,9’a kadar değişiyor.
Sosyal koruma harcamalarının payı, yani yüzde 40’lık AB ortalamasının üzerinde olan ülkeler Lüksemburg (yüzde 42,5), İtalya (yüzde 42,2), Danimarka (yüzde 41,5), Fransa (yüzde 41,5), Avusturya (yüzde 41,3), Almanya (yüzde 41,3), İspanya (yüzde 41) ve Portekiz (yüzde 40,4).
AB’nin “dört büyük” ekonomisinin tamamında sosyal koruma payı yüzde 40’ın üzerinde. Buna karşılık Birleşik Krallık’ta bu oran yüzde 34,5. Birleşik Krallık verisi OECD’den alınıyor.
Avrupa Merkez Bankası’nın Marta Rodríguez-Vives ve Linda Kezbere tarafından hazırlanan raporu, sosyal harcamaların ekonomi içindeki payı için “her ülkeye uyan tek bir ideal düzey” olmadığını vurguluyor.
“Emeklilik sistemlerinin yapısı, euro bölgesindeki ülkeler arasında önemli ölçüde farklılık gösteriyor” deniliyor.
Harcamaların payına ve tutarına göre sıralamalar farklı olabilir
Ülkeler arasındaki geniş aralık, hükümetlerin politika ve harcama önceliklerini ortaya koyuyor. Ancak GSYH ve toplam kamu harcamasının cari fiyatlarla düzeyi çok farklı olduğu için, harcama payları ile fiilen harcanan tutarlar birbirinden hayli farklı görünebiliyor.
Bu nedenle sosyal koruma harcamalarına kişi başına düşen tutar üzerinden, hem avro cinsinden hem de satın alma gücü açısından bakmak, ülke düzeyinde daha anlamlı bir karşılaştırma sağlayabilir.
Sağlık ikinci büyük kalem, ama her ülkede değil
AB ortalamasında sağlık, yüzde 15’lik payıyla ikinci büyük harcama kalemi. Çoğu ülkede durum böyle olsa da, dokuz ülkede ikinci sırada başka kalemler yer alıyor. Bu ülkeler arasında İtalya, Macaristan, Romanya, Bulgaristan, Yunanistan, Malta, Lüksemburg, Letonya ve İsviçre bulunuyor.
Sağlık harcamalarının payı İsviçre’de yüzde 6,7 ve Macaristan’da yüzde 10’dan İrlanda’da yüzde 24,3’e kadar değişiyor.
Birleşik Krallık, hükümet harcamalarından sağlığa yüzde 19’luk bir pay ayırarak Fransa (yüzde 15,6) ve Almanya (yüzde 15,4) gibi büyük AB ekonomilerine kıyasla göreli olarak daha fazla kaynak aktarıyor.
ECB raporu, sağlık sistemlerinin finansman modellerindeki farklılıkların, hükümetlerin sağlık harcamalarını etkilediğini ve sağlık maliyetlerinin hükümetler ile haneler arasında farklı oranlarda paylaşıldığını belirtiyor.
Sosyal koruma ve sağlık toplamın yarısından fazlasını oluşturuyor
Sosyal koruma ile sağlığın toplam payı, ülkelerin üçte ikisinde yüzde 50’nin üzerine çıkıyor; AB’de ise birlikte kamu harcamalarının yüzde 55’ine denk geliyor.
AB’nin dört büyük ekonomisinin tamamı AB ortalamasının üzerinde. Beş İskandinav ülkesinde de bu iki kalemin toplam payı yüzde 50’yi aşıyor.
Macaristan (yüzde 36) ve Malta (yüzde 39,5), yüzde 40’ın altındaki paylarıyla bu açıdan istisna oluştururken, İrlanda ve Finlandiya’da oran yüzde 59’un da üzerine çıkıyor.
Üç kalemin payı – genel kamu hizmetleri (yüzde 12,4), ekonomik işler (yüzde 10,8) ve eğitim (yüzde 9,7) – AB’de birbirine oldukça yakın ve yaklaşık yüzde 10 düzeyinde. Ancak ülkeler arasında büyük farklar var.
Genel kamu hizmetleri; hükümetin temel işleyişini kapsıyor ve kamu idaresi, parlamento, kamu maliyesi, dış ilişkiler, kamu borcu ve devletin farklı kademeleri arasındaki transferleri içeriyor.
Bu kalemin payı ülkeler arasında ciddi farklılık gösteriyor; Bulgaristan’da yüzde 7,5 iken Macaristan’da yüzde 21,2’ye ulaşıyor.
Genel kamu hizmetleri, sosyal korumanın ardından Macaristan (yüzde 17,1), Yunanistan (yüzde 17,1) ve İtalya’da (yüzde 15,4) kamu harcamalarının ikinci büyük kalemini oluşturuyor.
Ekonomik işler, Malta, Letonya, Romanya, Bulgaristan ve Lüksemburg’da ikinci büyük harcama kalemi konumunda. Bu kalemin payı Danimarka’da yüzde 6,5’ten Malta’da yüzde 20,3’e kadar değişiyor.
Ekonomik işler; istihdam ve işletmeler, tarım, enerji, sanayi, ulaştırma, iletişim ve ekonomik araştırmalar dahil olmak üzere ekonomiye yönelik kamu harcamalarını kapsıyor.
Eğitim: En yüksek harcama payı İsviçre’de
Eğitim, hükümet harcamalarında ikinci en yüksek paya yalnızca İsviçre’de sahip ve oran yüzde 16,3. Dikkat çekici biçimde, eğitim harcamalarının payı, AB’nin dört büyük ekonomisinin tamamında AB ortalamasının altında; en düşük oran yüzde 8 ile İtalya’da görülüyor.
Bu beş kalem, ülkelerdeki kamu harcamalarının yüzde 80 ile 92’si arasını oluşturuyor; AB ortalaması ise yüzde 87,9.
Savunma, AB’de yüzde 3,5 payla altıncı büyük harcama kalemi. Birleşik Krallık, kamu harcamalarından savunmaya yüzde 4,9’luk bir pay ayırarak Fransa (yüzde 3,2) ve Almanya (yüzde 2,7) gibi AB’nin büyük ekonomilerine kıyasla görece daha yüksek bir oran ayırıyor.
Boş zaman, kültür ve din; çevrenin korunması ile konut ve toplumsal altyapıya yönelik kamu harcamaları oldukça sınırlı. Bu üç kalem birlikte AB’de toplam kamu harcamalarının sadece yüzde 5,6’sına karşılık geliyor.