Deniz arkeologları, amiral gemisi Dannebroge’nin enkazını, alanın üzerine inşa edilmesi planlanan büyük konut projesi başlamadan önce gün yüzüne çıkarmak için zamana karşı yarışıyor.
Amiral Horatio Nelson’ın filosu tarafından iki yüzyılı aşkın süre önce paramparça edilen, Avrupa’nın en kanlı deniz savaşlarından birinde kaybolan bir Danimarka savaş gemisi, yeniden gün yüzüne çıkarıldı. Hem de efsanelerde değil, Kopenhag Limanı’nın bulanık sularının derinliklerinde.
REKLAM
REKLAM
Dalgıçlar, 15 metre derinlikte, yoğun tortu tabakası ve neredeyse sıfır görüş koşulları altında, Danimarka kıyısı açıklarında inşa edilmekte olan yeni bir konut bölgesinin şantiye sahasına dönüşmeden önce 19. yüzyıla ait Dannebroge batığını ortaya çıkarmak için zamana karşı çalışıyor.
Aylar sürecek sualtı kazılarına liderlik eden Danimarka Viking Gemi Müzesi, bulgularını, 1801’deki Kopenhag Muharebesi’nin üzerinden tam 225 yıl geçtikten sonra kamuoyuyla paylaştı.
Müzenin denizcilik arkeolojisi birimi başkanı Morten Johansen, keşfin önemine dikkat çekerek, “Bu, Danimarka’nın ulusal kimliğinin çok önemli bir parçası” ifadelerini kullandı.
'Görmezden gelmek' deyimine ilham veren muharebe
Nisan 1801’de Horatio Nelson komutasındaki Britanya filosu, Kopenhag Limanı’nın dışında savunma hattı kuran Danimarka donanmasına saldırdı. Saatler süren ve binlerce ölü ile yaralıya yol açan bu çarpışma, Nelson’un en büyük zaferlerinden biri olarak tarihe geçti. Saldırının temel amacı, Danimarka’yı Rusya, Prusya ve İsveç’in de yer aldığı Kuzey Avrupa ittifakından koparmaktı.
Kopenhag Muharebesi sırasında Nelson ve İngiltere filosu, limanı koruyan Danimarka donanmasını ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu kanlı deniz savaşı, Nelson’un en “büyük” muharebelerinden biri olarak kabul ediliyor.
Çatışmanın merkezinde, Komodor Olfert Fischer komutasındaki Danimarka amiral gemisi Dannebroge yer aldı. Yaklaşık 48 metre uzunluğundaki gemi, Britanya filosunun başlıca hedeflerinden biriydi. Yoğun top atışları üst güverteleri parçalayarak gemide yangın çıkardı ve mühimmatın alev almasıyla felaket büyüdü.
Müzenin denizcilik arkeolojisi birimi başkanı Morten Johansen, savaşın vahşetini şu sözlerle anlatıyor: “Bu gemilerden birinde olmak tam anlamıyla bir kâbustu. Bir top güverteye isabet ettiğinde asıl zarar mermiden değil, etrafa saçılan tahta parçalarından gelir; adeta şarapnel etkisi yaratır.”
Muharebenin, İngilizcede kullanılan “to turn a blind eye” (bilerek görmezden gelmek) deyimine de ilham verdiğine inanılıyor. Rivayete göre Nelson, üstünün verdiği sinyali görmezden gelerek, “Benim sadece bir gözüm var; bazen kör olma hakkım da var” demişti.
Çatışmanın ardından Nelson ateşkes teklif etti ve kısa süre sonra Danimarka Veliaht Prensi Frederik ile anlaşmaya varıldı. Ağır hasar alan Dannebroge, kontrolünü kaybederek kuzeye sürüklendi ve patlayarak infilak etti. Patlamanın, Kopenhag genelinde kulakları sağır eden bir gürültüye yol açtığı tarihsel kayıtlar arasında yer alıyor.
Zifiri karanlıkta tarihin izini sürmek
Denizin derinliklerinden, o tarihi ana ait parçalar yeniden gün yüzüne çıkıyor: toplar, üniformalar, armalar, ayakkabılar, şişeler ve hatta bir denizcinin alt çenesine ait olabileceği düşünülen bir kemik. Uzmanlar, bu kemiğin, muharebe sonrası akıbeti bilinmeyen 19 mürettebat üyesinden birine ait olabileceğini değerlendiriyor.
Danimarka Viking Gemi Müzesi denizcilik arkeolojisi birimi başkanı Morten Johansen, Dannebroge batığından çıkarılan metal bir arma üzerinde çalışırken görüntülendi. Bir diğer karede ise bir dalgıcın, Danimarka amiral gemisi Dannebroge’ye ait olduğu düşünülen bir topu keşfettiği an sualtı kamerasına yansıdı.
Ancak kazı çalışmaları alışılmadık bir zaman baskısı altında yürütülüyor. Batık, 2070 yılında tamamlanması planlanan yapay ada ve konut projesi Lynetteholm’un inşa edileceği alanda bulunuyor. Bu durum, arkeologları buluntular zarar görmeden önce çalışmaları hızlandırmaya zorluyor.
Geçtiğimiz yılın sonlarında bölgede başlayan araştırmalar, amiral gemisinin son konumuna denk geldiği düşünülen noktaya odaklandı. Uzmanlar, çıkarılan ahşap parçalarının boyutlarının tarihsel çizimlerle örtüştüğünü, ayrıca dendrokronolojik analizlerin geminin inşa edildiği dönemle uyumlu olduğunu belirtiyor.
Kazı alanı ise zorlu koşullarıyla dikkat çekiyor. Deniz tabanından kalkan tortu bulutları görüşü tamamen sıfıra indirirken, dalgıçlar için tehlike oluşturan top gülleleri çevreye dağılmış durumda.
Denizcilik arkeoloğu ve dalgıç Marie Jonsson, zorlu koşulları şu sözlerle anlatıyor: “Bazen hiçbir şey göremiyorsunuz; o zaman gerçekten sadece dokunarak ilerlemek, gözleriniz yerine parmaklarınızla ‘görmek’ zorundasınız.”
Arkeologlar, bulunan bu parçaların Danimarka tarihinin seyrini değiştiren bu önemli muharebeye ışık tutmasını ve 225 yıl önce o gün savaşanların kişisel hikâyelerini ortaya çıkarmasını umuyor.