Üçağızlı II Mağarası, Akdeniz kıyısına ve Asi Nehri'ne yakın konumuyla Anadolu, Levant ve Afrika arasındaki tarih öncesi göç yollarının kesişiminde yer alıyor. Bu nedenle bölge, Homo sapiens'in Afrika'dan çıkarak Avrasya'ya yayılışını anlamaya çalışan araştırmacılar açısından önemli.
Hatay'daki Üçağızlı II Mağarası'nda yürütülen yeni bir araştırma, Neandertaller ile modern insanlar (Homo sapiens) arasındaki geçişin sanılandan çok daha karmaşık olduğunu ortaya koydu.
REKLAM
REKLAM
Hakemli bilimsel dergi Proceedings of the National Academy of Sciences'ta (PNAS) yayımlanan çalışmaya göre mağarada yaklaşık 77 bin ila 59 bin yıl önce Neandertaller, 59 bin ila 47 bin yıl önce ise Homo sapiens yaşadı. Ancak iki insan türü arasındaki değişim, arkeolojik kayıtlarda belirgin bir kültürel kopuşa işaret etmiyor.
Araştırmacılar, her iki insan grubunun da benzer taş alet teknolojilerini kullandığını, aynı hayvanları avladığını ve besin amacı taşımadığı düşünülen aynı küçük deniz kabuklarını tercih ettiğini belirledi.
Bulgular, Levant'ın kuzey kesiminde biyolojik değişimin kültürel değişimle aynı hızda gerçekleşmediğini gösteriyor.
Afrika ile Avrasya arasındaki önemli geçiş noktası
Üçağızlı II Mağarası, Akdeniz kıyısına ve Asi Nehri'ne yakın konumuyla Anadolu, Levant ve Afrika arasındaki tarih öncesi göç yollarının kesişiminde yer alıyor. Bu nedenle bölge, Homo sapiens'in Afrika'dan çıkarak Avrasya'ya yayılışını anlamaya çalışan araştırmacılar açısından büyük önem taşıyor.
Araştırmada mağaradaki tortular üç ana tabakaya ayrıldı. Yaklaşık 77 bin-70 bin yıl öncesine tarihlenen en eski B3 tabakası ile 70 bin-59 bin yıl öncesine ait B2 tabakasında Neandertal kalıntıları bulundu. En genç tabaka olan ve 59 bin-47 bin yıl öncesine tarihlenen B1 katmanında ise Homo sapiens fosilleri ortaya çıkarıldı.
Böylece mağara, Neandertallerden modern insanlara uzanan kesintisiz yerel bir kronoloji sundu.
Dişler ve çene kemiği mağaranın sakinlerini ortaya çıkardı
Çene kemiği ve dişler gibi kalıntılar üzerinde yapılan diş morfolojisi ve mine-dentin analizleri sayesinde üst tabakadaki kalıntıların Homo sapiens'e, alt tabakalardakilerin ise Neandertallere ait olduğu belirlendi.
Araştırmacılar, bulguların iki insan türünün mağarada aynı anda yaşadığını göstermediğini vurguluyor. Kanıtlar, Neandertallerin mağarayı terk etmesinin ardından Homo sapiens'in burayı kullanmaya başladığını ortaya koyuyor.
Taş alet teknolojisi değişmedi
Mağarada 19 bin 252 taş eser bulundu ve bunların 7 binden fazlası ayrıntılı incelendi. Üç tabakanın tamamında çakmaktaşından yapılmış, Orta Paleolitik dönemin Mousterien geleneğine ait kazıyıcılar, uçlar ve Levallois yongaları gibi aletler baskın durumda.
Araştırmacılara göre modern insanların bölgeye tamamen farklı bir teknolojiyle gelmiş olması halinde üst tabakalarda belirgin bir değişim görülmesi beklenirdi. Ancak bulgular, Homo sapiens'in kuzey Levant'ta Neandertallerin kullandığı yerel taş alet geleneğini büyük ölçüde sürdürdüğünü gösteriyor.
Her iki insan grubunun da mağaranın yaklaşık 35 kilometre çevresindeki aynı çakmaktaşı kaynaklarını kullanması, çevreyi benzer biçimde değerlendirdiklerine işaret ediyor.
Aynı hayvanları avladılar
Araştırmada ayrıca 24 binden fazla hayvan kalıntısı ve tüketilmiş yumuşakça kabuğu incelendi. Büyük av hayvanları arasında yaban keçisi, alageyik, karaca ve yaban domuzu öne çıktı.
Hayvan kalıntılarının dağılımı tüm tabakalarda büyük ölçüde benzerlik gösterdi. Bu da hem Neandertallerin hem de Homo sapiens'in aynı ekolojik ortamda avlandığını ve mağarayı benzer amaçlarla kullandığını düşündürüyor.
Deniz kabukları sembolik davranışlara ışık tutabilir
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise "Columbella rustica" adlı küçük Akdeniz deniz salyangozuna ait kabuklar oldu. Gıda kaynağı olarak değerlendirilmeyen bu kabuklar, hem Neandertal hem de Homo sapiens katmanlarında bulundu.
Kabukların bazıları delinmiş, bazıları ise ısıya maruz kalarak renk değiştirmişti. Bir örnekte ise cilalanmış olabileceğine işaret eden yüzey izleri tespit edildi.
Araştırmacılar, bu bulguların tek başına gelişmiş bir sembolik davranış sistemini kanıtlamadığını belirtiyor. Ancak bölgede başka yumuşakça türleri bulunmasına rağmen aynı kabuk türünün sürekli seçilip mağaraya taşınmasının tesadüfi olmadığını ifade ediyor.
'Kültürel süreklilik' tablosu
Çalışmanın yazarlarına göre Üçağızlı II Mağarası, Homo sapiens'in gelişiyle birlikte Neandertallerin teknolojileri ve davranışlarının aniden ortadan kalktığı yönündeki klasik görüşü sorguluyor.
Araştırmacılar, mağarada "taksonomik değişime rağmen kültürel süreklilik" görüldüğünü belirtiyor. Başka bir ifadeyle, mağarayı kullanan insan türü değişse de taş alet teknolojisi, avlanma stratejileri ve belirli deniz kabuklarına gösterilen ilgi büyük ölçüde devam etti.
Bunun nedeni ise henüz bilinmiyor. Bilim insanları bu benzerliğin iki grup arasındaki temasın, aynı çevreye uyum sağlamalarının ya da her iki topluluğun da ortak bölgesel gelenekleri sürdürmesinin sonucu olabileceğini düşünüyor. Ancak mevcut bulgular, doğrudan kültürel aktarımı, birlikte yaşamı veya melezleşmeyi kanıtlamıyor.