Truth Social’da paylaşım yapan Trump, “40 eyaleti vurması beklenen rekor soğuk hava dalgası geliyor. Daha önce buna benzerini nadiren gördüm. Küresel ısınmaya ne oldu?” diye sordu. Peki Trump ne kadar haklı?
Amerika kıtasının önemli bir bölümünü etkisi altına alan şiddetli kar fırtınası ve buzlanma sürerken, ABD Başkanı Donald Trump aşırı soğukları gerekçe göstererek küresel ısınmayı sorguladı.
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda iklim aktivistlerini hedef alarak, “Çevre isyancıları küresel ısınmaya ne olduğunu açıklayabilir mi?” ifadelerini kullandı.
Truth Social’da paylaşım yapan Trump, “40 eyaleti vurması beklenen rekor soğuk hava dalgası geliyor. Daha önce buna benzerini nadiren gördüm. Küresel ısınmaya ne oldu?” dedi.
Trump daha önce de iklim değişikliğini “aldatmaca” diye nitelendirmiş, başkanlığı döneminde ABD’yi uluslararası iklim anlaşmalarından çekmiş ve fosil yakıt kullanımını teşvik ederken, devletin iklim araştırmaları için ayırdığı bütçeyi kısmıştı.
Trump’ın açıklamaları, milyonlarca Amerikalının “felaket boyutunda” olabileceği belirtilen buz fırtınasıyla karşı karşıya kaldığı günlerde yankı uyandırdı.
ABD Ulusal Hava Servisi’ne göre New Mexico’dan Karolinas’a kadar uzanan geniş bir bölgede ağaçların ve elektrik hatlarının devrilmesine yol açabilecek yoğun buzlanma söz konusu. Washington DC, Philadelphia, New York ve Boston’da ise ulaşımı neredeyse felç eden bir kar yağışı var. Ayrıca binlerce uçuş fırtına nedeniyle ertelenirken, geniş çaplı elektrik kesintileri de yaşanıyor.
Yaklaşık 160 milyon kişi -ABD nüfusunun neredeyse yarısı- kar fırtınasıyla bağlantılı uyarı ve alarm kapsamına alınmış durumda.
Fırtınanın nedeni ne?
Uzmanlara göre bu aşırı hava olayının temelinde, Arktik Bölgesi'nden gelen soğuk hava kütlesinin ABD üzerindeki daha sıcak ve nemli hava ile çarpışması yatıyor.
Normalde kutup girdabı (polar vortex) adı verilen güçlü rüzgar sistemi, Arktik soğuğunu kuzeyde hapsediyor. Ancak bu girdap zayıfladığında ya da esnediğinde, dondurucu hava kütleleri güneye doğru sarkabiliyor. Bilim insanları, yaşanan durumun da buna örnek olduğunu söylüyor.
Bilim insanları henüz kasım ayında bu konuda uyarıda bulunmuştu. O dönemde Kanada ve ABD’nin geniş bir bölümünü yılın ilk günlerinde büyük kar fırtınalarının vuracağı ve sıcaklıkların kutup girdabı nedeniyle mevsim normallerinin altına düşebileceği belirtilmişti.
Geçen yıl yayımlanan araştırmalar, kutup girdabındaki bu bozulmaların ABD’deki aşırı hava olaylarını artırdığını ve küresel ısınmanın bu süreci hızlandırıyor olabileceğini ortaya koymuştu.
Arktik Bölgesi, gezegenin geri kalanına kıyasla neredeyse dört kat daha hızlı ısınıyor. Deniz buzlarının kaybı da kutup girdabının dengesini bozarak aşırı soğuk hava dalgalarının güney enlemlere inmesine yol açabiliyor.
Kutup girdabının zayıflamasına birçok faktör etki edebilir: Stratosferik ısınma olayları, dalga hareketleri, okyanus-atmosfer etkileşimleri ve değişen iklim koşulları bunlardan bazıları.
'Trump kavramları birbirine karıştırıyor'
İklim bilimciler Trump’ın, kısa vadeli hava olayları ile uzun vadeli iklim değişikliğini birbirine karıştırdığını vurguluyor.
Rutgers Üniversitesi Meteoroloji Programı Direktörü Dr. Steven Decker’ın CBC News'e yaptığı açıklamaya göre, ABD’ye sızan aşırı soğuklar kısa vadeli bir “hava durumu” olayıyken, iklim değişikliği dünya genelindeki uzun dönemli sıcaklık ortalamalarına bakılarak değerlendiriliyor.
BD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) da küresel ısınmanın, atmosferdeki sera gazlarının artmasıyla dünya genelinde sıcaklıkların yükselmesi anlamına geldiğini hatırlatıyor.
Kaliforniya Üniversitesi’nden iklim bilimci Dr. Daniel L. Swain de gazeteye verdiği röportajda, yoğun buzlanma olaylarının, sıcak ve soğuk hava kütlelerinin yan yana geldiği koşullarda daha olası hale geldiğini söylüyor. Swain, Trump’ın “rekor soğuk dalgası” tanımının teknik olarak doğru olmadığını, ancak bazı bölgelerde rekor düzeyde buz birikimi görülebileceğini belirtiyor.
Bilimsel veriler, ABD’de ve dünyada uzun vadeli ısınma eğilimini gözler önüne seriyor. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), 2025 yılını 1850’den bu yana kaydedilen en sıcak üçüncü yıl ilan etmişti. NOAA’ya göre kayıtlardaki en sıcak 10 yılın tamamı 2015’ten sonra yaşandı. ABD’nin doğusunda kışların son yüzyılda belirgin biçimde ısındığı, batıda ise rekor derecede sıcak kışların giderek yaygınlaştığı görülüyor.
Climate Central verilerine göre, ABD genelinde soğuk hava atakları 1970’ten bu yana ortalama altı gün kısaldı. Soğuk günler hâlâ yaşansa da rekor sıcaklıklar sayıca çok daha fazla. NOAA verileri, ABD’de insanların yıl içindeki en soğuk günlerde bile sıcaklıkların 1970’ten bu yana en az 2,5 derece arttığını ortaya koyuyor.
Kutup girdabı nasıl oluşur?
Kutup girdabı aslında Dünya’nın doğal bir soğutma mekanizması. Dünya’nın kutup bölgelerinde oluşan, devasa boyutlarda ve çok soğuk havayı içinde barındıran düşük basınçlı rüzgar sistemine deniyor.
Genellikle Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu çevresinde sürekli olarak dönerek varlığını sürdürüyor. Bu sistem, atmosferin en üst seviyelerinde -özellikle stratosferde- yer alıyor ve normalde kutup çevresindeki soğuk havayı kendi etrafında hapsediyor.
Kutup girdabının yapısı büyük ölçüde rüzgârların dairesel hareketine dayanıyor. Bu rüzgârlar adeta bir duvar gibi davranarak aşırı soğuk havayı kutup bölgesinde tutuyor. Girdap güçlü olduğu zaman soğuk hava kuzeyde kilitli kalıyor ve orta enlemlere -yani Avrupa ya da Türkiye’nin bulunduğu bölgelere- kolay kolay inemiyor. Bu dönemlerde kışlar daha ılıman geçebiliyor.
Ancak kutup girdabı zayıfladığında ya da bölündüğünde, bu koruyucu duvar bozuluyor. Böyle durumlarda kutuplarda biriken aşırı soğuk hava kütleleri güney yönüne doğru sarkarak orta enlemlere ulaşabilir. Bunun sonucunda kısa sürede sert soğuklar, kar fırtınaları ve ani hava değişimleri meydana gelebilir. Son yıllarda ABD ve Avrupa’da görülen “efsanevi” kış soğuklarının çoğu bu mekanizmanın sonucu.