Rekor düzeydeki kuraklıklar ve kavurucu sıcaklıklar, binlerce hektarlık ormanı kül eden şiddetli yangınları körükledi.
İnsan kaynaklı iklim değişikliği, Şili’nin bazı bölgelerini ve Arjantin’in Patagonya bölgesini saran son derece şiddetli orman yangınlarında önemli bir etkiye sahip.
Araştırmacılardan oluşan bir ekip, 11 Şubat’ta, küresel ısınmanın olmadığı bir dünyaya kıyasla yaygın yangınlara yol açan son derece yüksek riskli koşulların ortaya çıkma olasılığının üç kata kadar arttığı uyarısında bulundu.
World Weather Attribution adlı, aşırı hava olaylarını gerçekleşmelerinin hemen ardından inceleyen bilimsel inisiyatife göre, geçen ay Şili’nin orta ve güney bölgelerindeki ölümcül orman yangınlarını besleyen sıcak, kuru ve rüzgarlı hava, insan kaynaklı sera gazı emisyonları nedeniyle yaklaşık yüzde 200 oranında daha olası hale geldi. Şu anda Arjantin’in güneyinde hâlâ ilerleyen yangınları körükleyen yüksek yangın riski koşulları ise yüzde 150 oranında daha olası hale geldi.
Araştırmacılar, insanların fosil yakıtları yakmaya ve gezegeni daha fazla ısı tutan gazla kaplamaya devam etmesiyle bu olasılığın yalnızca artacağını da belirtti.
Ocak ortasında Şili’nin Biobio ve Nuble bölgelerini kasıp kavuran yangınlar 23 kişinin ölümüne yol açtı, binden fazla evi ve diğer yapıları yok etti ve on binlerce insanı evlerini terk etmeye zorladı. Tümü, kundaklama ya da ihmal yoluyla insan faaliyetlerinden kaynaklandı.
Arjantin’in güneyinde, ilk olarak yıldırım düşmesiyle başlayan yangınlar binlerce turist ve bölge sakininin tahliye edilmesine yol açtı ve UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan, 2 bin 600 yıllık ağaçlara ev sahipliği yapan Los Alerces Ulusal Parkı’nın geniş bölümleri de dahil olmak üzere 45 bin hektardan fazla yerli ormanı küle çevirdi.
Felaketlerde insan etkisi aramak
Uzun süredir dile getirilen şüpheleri doğrulayan çalışma, Şili ve Arjantin’i son yıllarda etkisi altına alan en ciddi orman yangını krizlerinden bazılarının şiddetlenmesinde küresel ısınmanın rolüne ilişkin ilk bilimsel değerlendirmeyi sunuyor.
Bu, iklim değişikliğinin doğal afetleri nasıl etkilediğine dair kamuoyundaki artan bilgi ihtiyacına yanıt olarak hızla gelişen ve hava koşullarını belirli nedenlere bağlamaya odaklanan “hava olaylarının atfedilmesi” (weather attribution) adlı iklim bilimi alt alanındaki en yeni çalışmalardan biri.
World Weather Attribution raporu henüz hakem denetiminden geçmedi ya da bilimsel bir dergide yayımlanmadı; ancak günümüz iklimini geçmiş hava durumu örüntüleriyle karşılaştırmak için veri analizine ve bilgisayar modeli simülasyonlarına dayanan, yaygın biçimde kabul görmüş yöntemlere dayanıyor.
“Genel olarak, artan yangın riskinin ana itici gücünün insan kaynaklı ısınma olduğunu söyleyebileceğimizi düşünüyoruz” dedi World Weather Attribution’dan araştırma görevlisi Clair Barnes, gazetecilere yaptığı bilgilendirmede. “Bu eğilimlerin, biz fosil yakıt yakmayı sürdürdüğümüz sürece gelecekte de devam etmesi bekleniyor.”
Sıcak ve kuru ormanlar kıvılcım bekleyen barut fıçısına dönüştü
Rekor düzeydeki kuraklıklar ve kavurucu sıcaklıklar, çalışmaya göre Şili ve Arjantin’de orman yangınlarına elverişli koşullar yarattı; çam gibi son derece yanıcı ağaçlardan oluşan tek tür plantasyonlar ise her iki bölgede de yangınların daha kolay yayılmasına yardımcı oldu. Bu istilacı türler, bölgede yangına daha dayanıklı yerel ekosistemlerin yerini alarak çalıları, fundalıkları ve otları adeta çıra haline getirdi.
Arjantin’in Patagonya bölgesinde El Bolson kasabası, ocak ayı için şimdiye kadar kaydedilen en yüksek sıcaklığa ulaştı: 38,4 derece. Los Alerces Ulusal Parkı yakınındaki Esquel kasabası, ocak ayında art arda 11 gün azami sıcaklık değerleri yaşadı; bu, son 65 yıldaki en uzun ikinci sıcak hava dalgası oldu. Şili’de ise yangınlar öncesinde sıcaklıklar yüksek seyretse de rekor kırmadı.
Araştırmacılar, ana yangın döneminden önce, kasım-ocak ayları arasındaki mevsimsel yağışların, sanayi devrimi öncesine göre en az 1,3 derecelik bir küresel sıcaklık artışı olmasaydı, Şili’de yaklaşık yüzde 25, Arjantin Patagonyası’nda ise yüzde 20 daha yoğun olacağını tahmin etti.
Arjantinli araştırmacı ve çalışmanın yazarlarından Juan Antonio Rivera, “Bu durum, ortalamanın üzerindeki sıcaklıklarla birlikte, bitki örtüsünün strese girmesine, topraktaki nemin ise çok düşük seviyelere inmesine yol açtı,” dedi. “Yangınlar bir kez başladıktan sonra... onların yayılmasını ve uzun süre sürmesini sağlayacak kadar bol yakıt vardı.”
Azalan kaynakların etkisi
Şili, solcu Devlet Başkanı Gabriel Boric döneminde son dört yılda orman yangınlarıyla mücadele bütçesini yüzde 110 artırdı; yangın tahmin sistemlerini iyileştirdi ve yeni ekipmanlara yatırım yaptı.
Ancak araştırmacılara göre, Arjantin’de liberteryen Devlet Başkanı Javier Milei’nin uyguladığı sert kemer sıkma programı, ülkede yangınlara müdahale kapasitesini zayıflatmış olabilir; Patagonya’daki ulusal parklarda yangınla mücadele ekiplerinin bütçelerinin kısılması, planlama eksikliği ve turizm faaliyetlerinin deregülasyonu buna örnek gösteriliyor. Bu iddia, sahada görev yapan itfaiyeciler, park korucuları ve afet yardımıyla görevli yetkililer tarafından Associated Press haber ajansına da dile getirildi.
Müttefiki ABD Başkanı Donald Trump gibi Milei de iklim değişikliğinin insan varlığıyla bağlantılı olduğunu reddediyor. Ofisi, çarşamba günü yapılan yorum talebine derhal yanıt vermedi.
Rivera, “Ne yazık ki, iklim değişikliğini ve insan faaliyetleriyle bağlantısını kavramayan, doğanın öncelikler arasında ikinci planda kaldığı bir hükümetle, bu tür durumlar daha da kötüleşiyor ve orman yangınları olması gerekenden daha büyük etkiler yaratıyor,” dedi. “Durum hâlâ kontrol altına alınmış değil.”