Orman yangınlarından yükselen duman yüzlerce kilometre uzağa taşınarak hava kalitesini bozuyor, uzakta yaşayanlar için sağlık riski yaratıyor. Güvende kalmak için bilmeniz gerekenler.
Avrupa'da yıl başından bu yana (kaynak İngilizce) tespit edilen 1.083 yangın, 7,01 milyon tondan fazla CO₂ saldı.
REKLAM
REKLAM
Bu yaz Fransa, Almanya, Yunanistan, İspanya ve Portekiz'de orman yangınları çıktı; Yangın Tehlikesi Tahmini (kaynak İngilizce)'ne göre Batı ve Orta Avrupa'daki ülkelerin çoğu şu anda aşırı yangın riski altında.
Ancak endişelenmesi gereken sadece bu bölgeler değil.
Bir bölgedeki yangınlar, yüzlerce kilometre ötede bile hava kalitesini bozabiliyor; duman sınırın ötesindeki komşu şehirlere kadar ulaşabiliyor.
İşte orman yangınlarının yol açtığı kötü hava kalitesinden korunmak için bilmeniz gerekenler.
Orman yangını dumanı nasıl farklı?
Orman yangını dumanı; PM2.5, NO2, ozon, aromatik hidrokarbonlar ve kurşun gibi zararlı hava kirleticilerinin bir karışımıdır.
Yangınlar evleri ya da binaları sardığında, elektronik cihazlardan, mobilyalardan, plastiklerden ve boyalardan zehirli kimyasallar da açığa çıkabiliyor.
Açığa çıkan bu kimyasalların tamamı insan sağlığı için zararlıdır.
Colorado Boulder Üniversitesi'nden Colleen Reid, The Conversation için kaleme aldığı yazıda, “Bu parçacıkları soluduğunuzda iltihaplanmaya ve oksidatif strese yol açıyorlar; kana karışarak vücuda yayılabiliyor ve diğer organ sistemlerini etkileyebiliyorlar” diye yazdı.
Soluduğum havanın sağlıksız olduğunu nasıl anlarım?
Bazen hava o kadar kirlenir ki dumanı görebilir ya da kokusunu alabilirsiniz; ancak kirlilik görünür olmasa bile solunması sağlıksız olabilir.
Avrupa Çevre Ajansı, güncel bölgesel hava kalitesi verilerini içeren bir harita (kaynak İngilizce) yayımlıyor. Copernicus Dünya Gözlem Programı ise kirleticiler, polen ve aerosol parçacıkları için dört günlük tahminleri her gün güncelliyor ve günlük güncellemeler (kaynak İngilizce) sağlıyor.
Artık çoğu akıllı telefon, bu hava kalitesi verilerini kendi hava durumu uygulamasında gösteriyor.
Kapalı alanlardaki hava kalitesini ölçmenin en iyi yolu bir monitör satın almak, diyor Harvard Üniversitesi Sağlıklı Binalar Programı direktörü Joseph Allen.
Associated Press'e konuşan Allen, “Bu düşük maliyetli, iç mekân hava kalitesi monitörlerini artık internette hemen her yerde bulabilirsiniz. Fiyatları da eskisi kadar yüksek değil” dedi.
Dışarı çıkmam gerekiyorsa kendimi nasıl koruyabilirim?
Reid, “Orman yangını dumanı sağlıksız seviyelere ulaştığında, mümkün olduğunca içeride kalın; dumanın içeri girmesini önlemek için kapı ve pencereleri kapalı tutun” diye yazdı.
Dışarı çıkmanız gerekiyorsa, koronavirüs pandemisi sırasında yaygınlaşan iyi oturan N95, KN95 veya KF94 maskeleri takmak, kirleticilerin süzülmesine yardımcı olacaktır.
Boston Üniversitesi İklim ve Sağlık Merkezi'nde araştırmacı bilim insanı olan Jennifer Stowell, “N95, parçacıkların yüzde 90-95'ini uzaklaştıracaktır” diyor ve ekliyor: “Eğer respiratör tipi bir aparatı olan bir maskeye erişiminiz varsa, en iyisi odur.”
Bulunduğum ortamın havasını nasıl temizlerim?
Pencereleri kapatın ve mümkünse klimayı açıp içerdeki havayı dolaşımda tutacak ayara getirin. Kapı altı gibi dışarıdan hava sızan yerleri, battaniye ya da havlularla tıkayarak cereyanı önleyin.
Son olarak, cihazın standart filtresini MERV 13 sınıfı bir filtreyle değiştirmek faydalı olabilir; ancak doğru takıldığından emin olun.
AP'ye yaptığı açıklamada Stowell, “Bir hava temizleyicisine erişiminiz varsa, yalnızca bir oda tipi olsa bile, mümkünse sürekli çalışır durumda tutun ve en çok vakit geçirdiğiniz odada bulundurun” dedi.