ABD’nin transatlantik ilişkileri ve NATO’nun geleceğini riske atan sert söylemlerinin ardından Avrupa tabloyu değerlendiriyor. Grönland’ın devralınmasına yönelik tehdit şimdilik sona ermiş görünse de, ABD’nin müttefikleriyle arasındaki güven sarsıldı ve bunun kalıcı olabileceği endişesi sürüyor.
Avrupa Birliği liderleri, Başkan Donald Trump’ın Danimarka’ya bağlı Grönland’ı "alma" planından geri adım atmasının ardından Avrupa ile ABD arasında ortaya çıkan kırılgan ateşkesi görüşmek üzere bu akşam Brüksel’de acil bir zirvede bir araya gelecek.
Son anda varılan ve Danimarka’nın himayesindeki bölgenin geleceğini, ABD’nin Arktik güvenliği üzerindeki etkisini artırmayı amaçlayan diplomatik bir çerçeveye taşıyan anlaşma, en azından şimdilik tansiyonu düşürdü.
Ancak Euronews’e konuşan AB kaynakları, son gelişmelerin rahatlama yarattığını ancak konunun ileride benzer şekilde sert bir biçimde yeniden gündeme gelmeyeceğinin garantisi olmadığını söyledi.
Bir AB yetkilisi Euronews’e yaptığı açıklamada, "Şimdilik bu yeni diplomatik sürecin iyi bir çözüm olduğuna temkinli bir iyimserlikle yaklaşıyoruz. Ancak gerçekçi olalım, karşımızda Trump yönetimi var. İngiltere ve Chagos Adaları meselesinde ne yaşandığını gördünüz," dedi.
Trump, hafta başında, aylar önce desteklediği bir politikaya rağmen, İngiltere hükümetinin Chagos Adaları’nı Mauritius’a devretme kararını "BÜYÜK BİR APTALLIK eylemi" (ifadeyi aynen kullanarak) sözleriyle sert biçimde eleştirmişti.
Grönland konusunda ise, ABD’nin Arktik adaya olası daha geniş erişimine ilişkin düzenlemelerin ayrıntıları henüz netleşmiş değil.
Ancak Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, bu sabah yaptığı açıklamada, Kopenhag’ın Beyaz Saray’ın önerdiği “Altın Kubbe” füze savunma sistemi hakkında görüşmelere açık olduğunu söyledi.
Danimarka, ABD’nin Arktik ada genelinde askeri varlığını genişletmesinin önünde bir engel bulunmadığı yönündeki tutumunu uzun süredir koruyor.
Frederiksen, "NATO, Danimarka Krallığı’nın tutumunun tamamen farkında. Güvenlik, yatırımlar ve ekonomi gibi her şeyi siyasi olarak müzakere edebiliriz. Ancak egemenliğimizi müzakere edemeyiz," dedi ve ekledi:
"Danimarka, ancak yalnızca ülkenin egemenliğine saygı gösterilmesi şartıyla Arktik’te güvenliğe ilişkin müttefiklerle görüşmelere katılmayı sürdürecek."
Danimarka hükümeti, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte tarafından müzakere edilen çarşamba günkü uzlaşma kapsamında, Danimarka ve Grönland’ın toprak bütünlüğü ve egemenliğinin korunacağına güvendiklerini açıkladı.
NATO Sözcüsü Allison Hart da yaptığı yazılı açıklamada, "Genel Sekreter, Başkan Trump ile Arktik bölgesinde güvenliğin tüm müttefikler, özellikle de ABD açısından taşıdığı kritik önemi ele aldıkları son derece verimli bir görüşme gerçekleştirdi," dedi.
Hart, “Başkanın işaret ettiği çerçeveye ilişkin NATO müttefikleri arasındaki görüşmeler, özellikle yedi Arktik müttefikin ortak çabalarıyla bölgenin güvenliğinin sağlanmasına odaklanacak,” ifadelerini kullandı.
Hart, "Danimarka, Grönland ve ABD arasında yürütülecek müzakereler, Rusya ve Çin’in Grönland’da ekonomik ya da askeri bir nüfuz elde etmesini engellemeyi amaçlayacak," diye ekledi.
'O bir anlaşma yapıcı'
Bu arada Mark Rutte, Trump’a yakınlığıyla bilinen ABD televizyon kanalı Fox News’e yaptığı açıklamada, görüşmelerde temel meselenin, “Başkan Trump’ın yalnızca Grönland’ı değil, tüm Arktik bölgesini korumaya yönelik vizyonunun nasıl hayata geçirileceği” sorusu olduğunu söyledi.
NATO kaynakları Euronews’e, ABD Başkanı Trump’ın 1 Şubat’tan itibaren sekiz Avrupa ülkesine yüzde 10 gümrük vergisi uygulama tehdidinden geri adım atabilmesi için bir "çıkış yolunun" pazartesi gününden itibaren masada olduğunu aktardı.
Trump’ın geri adım atma kararını açıklamasının ardından konuya yakın bir kaynak Euronews’e yaptığı değerlendirmede, “Bu konunun basın önünde açıkça tartışılmak yerine müttefikler arasında ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile ele alınması gerekiyordu," dedi.
Aynı kaynak, “Sorunlar basının yarattığı gürültü içinde çözülmez. Ama nihayetinde o bir anlaşma yapıcı ve Rutte ile bir anlaşmaya vardı," ifadelerini kullandı.
Trump, çarşamba gecesi geç saatlerde yaptığı paylaşımda, "1 Şubat’ta yürürlüğe girmesi planlanan gümrük vergilerini uygulamayacağını” duyurdu ve bu kararı Mark Rutte ile gerçekleştirdiği “son derece verimli bir görüşmeye” dayandırdığını belirtti.
Euronews, salı günü NATO içinde bazı çevrelerin, Trump’ın Grönland’a yönelik giderek sertleşen tehditlerinin önlenebileceği konusunda "temkinli bir iyimserlik" taşıdığını aktarmıştı.
Habere göre, sekiz Avrupalı müttefikin Grönland’a keşif görevi kapsamında kısa süreli asker konuşlandıracaklarını açıklaması, Beyaz Saray tarafından "meydan okuma" olarak yanlış algılanmış olabilir.
Konuya yakın bir kaynak bu değerlendirmeyi paylaştı.
Ancak askerlerin planlandığı şekilde kısa süre sonra Grönland’dan ayrılması, Trump’ı yatıştırmaya yönelik bir adım olarak görüldü.