AB genişleme sorumlusu Marta Kos, ''Mevcut genişleme modeli, artan jeopolitik gerçekliklerle başa çıkmakta giderek yetersiz kalıyor,' dedi.
AB’nin yeni üyelik kriterlerinde sıkça tekrarlanan bir altın kural vardır: Üyelik 'hak temelli'dir. Yani aday bir ülke, AB yasaları ve demokratik standartlarıyla tam uyum sağlamadan katılamaz.
REKLAM
REKLAM
Ancak Ukrayna bu kuralın istisnası olabilir.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, ABD aracılığıyla yürütülen barış görüşmeleri sürerken, Kiev’in AB’ye katılımı için sabit bir tarih belirlenmesini talep ediyor. Bu durum, AB yürütme organını yıllardır uygulanan genişleme politikasını yeniden düşünmeye zorluyor.
Zelenskiy, çarşamba günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın 2027’ye kadar teknik olarak AB’ye katılmaya hazır olacağını belirtti. Ancak Kiev'e bir tarih verilmemesi durumunda Rusya’nın katılımı engellemek için elinden geleni yapacağını da söyledi. Ukrayna bunun olası bir barış anlaşmasına dahil edilmesini istiyor.
AB liderleri, mevcut kurallar altında böyle bir tarihin mümkün olmadığını kabul ediyor. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz bunu 'söz konusu bile olamaz' şeklinde nitelendirdi.
Yine de AB yürütmesi, Ukrayna’nın hızlı katılımını mümkün kılmak için genişleme sürecini yeniden şekillendirecek öneriler üzerinde aktif olarak çalışıyor. AB yetkilileri ve diplomatlar, Euronews’a bunu doğruladı.
AB genişleme sorumlusu Marta Kos, Tallinn’den yaptığı açıklamada yürütmenin karşı karşıya olduğu zorluğu özetledi: “Güvenilir, hak temelli bir yaklaşımı uygulamak için gereken zaman ile adaylar üzerinde dış aktörlerin artan siyasi baskısı arasında büyüyen bir gerilimle karşı karşıyayız. Mevcut genişleme modeli, artan jeopolitik gerçekliklerle başa çıkmakta giderek yetersiz kalıyor.”
'Tersine genişleme' ve yeni modeller
Yetkililere göre masadaki fikirlerden biri, Ukrayna’ya derhal AB üyeliği veya 'bağlı statü' verilmesi, ancak gerekli ekonomik, yasal ve sosyal reformları tamamlayana kadar bütçe ve tek pazar haklarından tam olarak faydalanamamasını sağlamak.
Böyle bir plan uygulanırsa, diğer yedi aday ülke de Ukrayna ile birlikte üyelik statüsü alabilir ve bu, AB’nin işleyişinde köklü bir değişiklik anlamına gelir. Mevcut sistemde aday ülkeler farklı aşamalarda ve Karadağ ile Arnavutluk en ileri düzeyde kabul ediliyor.
AB yürütmesinin, hızlı entegrasyonu sağlamak için hangi yasal çözümü geliştireceği ise belirsiz. Bir ülkenin AB üyesi sayılması için, tüm 27 ulusal parlamentonun onayladığı özel bir katılım anlaşması gerekir.
Macaristan engeli
Macaristan’ın Ukrayna’nın üyeliğine karşı köklü muhalefeti süreci daha da zorlaştırıyor. Başbakan Viktor Orban, 2027’deki üyeliğin “tartışmaya açık olmadığını” belirterek, Macaristan’ın güvenliğine tehdit oluşturacak bir durumu finanse etmeyeceğini ve meşrulaştırmayacağını söyledi.
AB, tüm 27 üye devletin konsensüsünü sağlamakta zorlanırken, Ukrayna’nın reform süreci fiilen devam ediyor. Komisyon, Ukrayna’nın reformlarını hızlandıracak 10 maddelik bir plan hazırladı; bu süreç, Macar vetosuna rağmen teknik müzakerelerin sürdürülmesini sağlıyor.
Güvence ve reformlar
AB genişleme sorumlusu Marta Kos, yeni üyelerin AB standartlarından sapmalarını önlemek için katılım anlaşmalarına daha güçlü güvence maddeleri eklenmesi gerektiğini vurguladı.
Kos, “Yeni üyeler kurallara uyarak hareket ederse, bu güvence maddelerini fark bile etmeyeceklerdir,” diyerek, bunları bir “sigorta poliçesi” olarak nitelendirdi.
Şu an AB, hukukun üstünlüğü ve demokrasiye yönelik geri adımlar durumunda bazı üyelerin haklarını askıya alma yetkisine sahip. Ancak bu süreç, AB Antlaşması’nın 7. Maddesi kapsamında uzun ve siyasi olarak hassas bir prosedür.