Brüksel'deki yetkililer, Macaristan'ın Ukrayna'ya verilecek 90 milyar euroluk kredi üzerindeki vetosunu kaldırmak için bir çözüm bulmaya çalışıyor. Masada hangi seçenekler var?
Budapeşte ile Kiev arasında Druzhba petrol boru hattının geleceği konusunda tırmanan kriz karşısında Brüksel, mümkün olan en kısa sürede çıkış yolu arıyor.
REKLAM
REKLAM
Bir AB yetkilisinin ifadesiyle, “Bir şeylerin değişmesi gerekiyor.”
Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin ucuz Rus petrolünün transitini siyasi saiklerle engellemeye çalıştığını öne sürerek, Ukrayna’ya yönelik kritik önemdeki 90 milyar euroluk AB kredisini bloke etti.
Zorlu bir seçim kampanyası yürüten Orban, hasar gören boru hattını ulusal egemenlik meselesi haline getirdi ve şu ana kadar geri adım atmadı. Zelenskiy ise boru hattının Rus insansız hava araçları tarafından bombalandığını savunuyor ve Orban’a yanıtları Moskova’da araması gerektiğini ima ediyor.
İki taraf arasında kalan Avrupa Komisyonu ise hem tüm üye devletler için enerji güvenliğini korumak hem de işgal altındaki bir ülkeye destek vermek zorunda.
Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, Kiev’de Zelenskiy ile birlikte yaptığı açıklamada, “Krediyi bir şekilde hayata geçireceğiz,” dedi.
“Çok net olmak isterim: Farklı seçeneklerimiz var ve bunları kullanacağız.”
Peki bu seçenekler neler ve ne kadar uygulanabilir? Euronews yakından inceliyor.
Druzhba seçeneği
AB yetkilileri ve diplomatlar anlaşmazlığın en mantıklı ve pratik çözümünün Ukrayna'nın Druzhba'yı onarması olduğu konusunda hemfikir.
Kiev'e göre boru hattının Lviv bölgesinden geçen bölümü 27 Ocak'ta bir Rus insansız hava aracının saldırısı sonucu ciddi hasar gördü.
Von der Leyen Kiev ziyareti sırasında Zelenskiy'e bu mesajı ileterek onarım çalışmalarının "hızlandırılmasını" istedi. Komisyon başkanının bu talebi bir basın toplantısıyla kamuoyuna duyurması dikkat çekiciydi.
Zelenskyy bu çağrıya kulak verdi ancak Rus bombardımanı nedeniyle müdahalenin "o kadar hızlı" yapılamayacağı uyarısında bulundu.
Çarşamba günü yapılan uzmanlar toplantısında Ukrayna, Euronews tarafından görülen ve "aktif olarak onarım ve restorasyon çalışmaları yürüttüğünü" belirten bir belge sundu.
Belgede "Güvenlik ve istikrar önlemleri her gün yeni füze saldırıları tehdidi altında devam ediyor," denildi. "Ukrayna tarafı mevcut yasal çerçeve dahilinde transit geçişi mümkün olan en kısa sürede yeniden tesis etmek istiyor."
Perşembe günü Orban boru hattının hasarlı bölümünü incelemek üzere bir incelemeheyeti kurulmasını teklif etti. Ülkesi de Druzhba'ya bağlı olan Slovakya Başbakanı Robert Fico bu girişimi destekledi ve Brüksel'i de katılmaya çağırdı.
Komisyon, gerilimi azaltacak bir ilk adım olarak gördüğü bu fikri memnuniyetle karşıladı ancak herhangi bir taahhütte bulunmadı. Plan henüz çok erken aşamada ve yürütmenin bu tür tatbikatlara katılma konusunda bir geçmişi bulunmuyor.
Bilgi toplama misyonu potansiyel bir çıkış yolu sunsa da Kiev'in sahanın incelenmesine izin verip vermeyeceği belirsiz. Enerji altyapısının stratejik bir nokta olarak görülmesi erişimi daha da zorlaştırıyor.
Zelensky ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından Fico şunları söyledi: "Ukrayna tarafının petrolün Ukrayna topraklarından geçişini yeniden başlatmakla ilgilenmediği konusunda net bir izlenim edindim."
Hırvat seçeneği
Sahadaki tehlikeli ve öngörülemez koşullar göz önüne alındığında, Kiev henüz Brüksel'e Druzhba'nın ne zaman ve nasıl onarılacağına dair net bir zaman çizelgesi sunmadı.
Sonuç olarak Komisyon, JANAF olarak da bilinen ve Hırvatistan'dan başlayıp birçok Orta Avrupa ülkesini birbirine bağlayan Adria boru hattını, Macaristan ve Slovakya'nın petrol tedarikine devam etmesini sağlamak için en uygun alternatif olarak destekliyor.
JANAF bu hafta yaptığı açıklamada Macaristan (5.75 milyon ton petrol) ve Slovakya'nın (4.66 milyon ton) "yıllık ihtiyaçlarının tamamını" karşılayabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirtti. Her iki ülke de Druzhba kesintisine tepki olarak şimdiden acil durum rezervlerine başvurdu.
Hırvatistan Başbakanı Andrej Plenkovic, ülke ekonomisi için kazançlı fırsatlar sunan Adria'nın önemini vurgulamak için bu mesajı yineledi.
Plenkovic, "Hırvatistan, hem Macaristan hem de Slovakya'nın enerji güvenliğini ve ekonomilerinin sorunsuz işlemesini sağlamak için bir komşu, ortak ve dost olarak burada," dedi.
Budapeşte ve Slovakya'nın yaptırımlardan muaf oldukları konusunda ısrar etmelerine ve satın aldıkları Rus ham petrolünün alternatiflerine kıyasla büyük bir indirimle gelmesine rağmen Hırvatistan'ın önerisi son günlerde ilgi görmeye başladı.
Macaristan'ın enerji devi MOL Group, Hırvatistan'dan, Macaristan ve Slovakya'nın sahip olduğu açık uçlu muafiyetten yararlanarak Rus ham petrolünü Adria üzerinden taşımasını istedi. MOL, talebin reddedilmesi halinde dava açacağı tehdidinde bulundu.
Hırvatistan hükümeti ise buna karşı çıkarak yasal olarak Rus petrolünü Adria üzerinden taşımak zorunda olmadığını, AB ve ABD yaptırımlarına uyulması gerektiğini savunuyor.
Yasal seçenek
AB yetkilileri Macaristan'ın vetosunu kaldırmak ve 90 milyar euroluk kredi konusundaki çıkmazı aşmak için yaratıcı hukuki yollar düşünüyor.
Zaman hızla geçiyor: Amerikan desteğinin tamamen çekilmesi nedeniyle Ukrayna'nın Nisan ayı başına kadar yeni bir yardıma ihtiyacı var. Yardım zamanında ulaşmazsa, savaş halindeki ülkenin kamu hizmetlerinde acı verici kesintiler yapmaktan başka seçeneği kalmayacak.
Kredinin temelini oluşturan karmaşık metinler halihazırda büyükelçiler tarafından müzakere edilmiş ve Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanmış olduğu için iş oldukça zor. İfadeleri değiştirmeye ve kestirme bir yol bulmaya yönelik her türlü girişim, başlangıç tarihini geriye çekme riski taşıyor.
Bu haftanın başlarında Yüksek Temsilci Kaja Kallas, bloğun Rusya'nın hareketsiz varlıklarına dayanan "A Planına" geri dönebileceğini öne sürdü. Ancak bu seçenek aralık ayında varılan hassas anlaşmayı altüst edecek ve liderleri yeni bir çekişmeli tartışmaya zorlayacaktır.
Rus varlıklarının ana koruyucusu olan Belçika buna kesinlikle karşı çıkıyor.
Oy birliğinden nitelikli çoğunluğa geçmek için AB antlaşmalarının 48.7. Maddesi uyarınca "passerelle maddesi" olarak adlandırılan maddenin tetiklenmesi bir çıkmaz sokaktır zira geçiş için oy birliği gerekmektedir ki Budapeşte buna asla izin vermeyecektir. Bu arada, Macaristan'ın oy hakkının 7. Madde yoluyla askıya alınması uzun ve külfetli bir süreç.
Orban'ın vetosunu kınayan bildiriler iki ek hükme daha ışık tuttu.
Birincisi, samimi iş birliği ilkesini ortaya koyan ve tüm üye devletleri "Birliğin hedeflerine ulaşmasını tehlikeye atabilecek her türlü tedbirden kaçınmaya" zorlayan Madde 4.3. Komisyon geçmişte bu bölümü, karşılıklı güveni zedeleyen eylemlerde bulunan hükümetlere karşı yasal işlem başlatmak için kullanmıştır.
İkinci olarak, Macaristan, Slovakya ve Çek Cumhuriyeti'nin aralık ayında ortak borçla finanse edilecek 90 milyar euroluk krediden muaf olmak için başvurdukları mekanizma olan güçlendirilmiş iş birliği ile ilgili 327. Madde.
Madde 327, bu durumda Macaristan gibi güçlendirilmiş işbirliğinden hariç tutulanların, dahil edilenler tarafından "uygulanmasını engellemeyeceğini" belirtiyor.
SAFE seçeneği
Druzhba boru hattıyla ilgili anlaşmazlık, AB'nin ucuz krediler yoluyla savunma harcamalarını arttırmak için geçen yıl oluşturduğu milyarlarca euroluk bir programla ilgili.
SAFE olarak bilinen program, Komisyon'un piyasadan topladığı ve üye ülkelere aktardığı düşük faizli kredilere dayanıyor. Bu 150 milyar euroluk krediden yararlanmak isteyenlerin hedeflerini ve yatırımlarını detaylandıran bir ulusal plan sunmaları gerekiyor.
Hal böyle olunca onaylanması gereken sadece üç plan kaldı: Macaristan (16.2 milyar euro), Fransa (16.2 milyar euro) ve Çek Cumhuriyeti (2 milyar euro).
Komisyon bu üç planın "halen değerlendirilmekte" olduğunda ısrar ediyor ve SAFE ile Druzhba arasında herhangi bir bağlantı kurmayı reddediyor. Ancak olayların birbirine yaklaşması, savunma programını kaçınılmaz olarak siyasi fırtınanın içine itti.
Bazı diplomatlar, prosedürel gecikmenin Orban'a vetosunu kaldırması karşılığında taviz talep etmesi için ek bir baskı noktası sağladığını ve Komisyon'un şimdi kendisini tehlikeli bir yol ayrımında bulduğunu düşünüyor.
Macaristan'ın 16.2 milyar euroluk planı bu aşamada onaylanırsa, Orban bunu 12 Nisan'daki seçimler öncesinde siyasi bir zafer olarak ilan edecek. Plan reddedilirse, şikayetlerini iki katına çıkarma ve ayak diretme şansına sahip olacak.
Orban, Brüksel ile muhalefetin adayı Peter Magyar'ın kendisini yenmek için gizli bir anlaşma yaptıklarını iddia ederken Komisyon, kararlarının kampanya sürecinde araçsallaştırılmasından giderek daha fazla endişe duymaya başladı.
Macaristan başbakanı para kartını ilk kez oynamıyor: Macaristan'daki demokratik gerilemeye tepki olarak uyum ve COVID fonlarını durdurduğu için Ursula von der Leyen'e defalarca ateş püskürdü.