Macaristan’ın MOL Grubu’ndan gelen uyarılar, Budapeşte ile Avrupa Birliği arasındaki gerilimin arttığı bir dönemde geldi. Anlaşmazlık, Macaristan’ın AB’nin Ukrayna’ya yönelik 90 milyar euroluk mali paketini veto etmesiyle daha da derinleşti.
Macaristan’ın büyük enerji şirketi MOL, Hırvatistan’daki Adria Boru Hattı işletmecisi Janaf’ın, yaptırıma tabi olmayan Rus petrol sevkiyatlarına deniz yoluyla erişim sağlamaması halinde yasal işlem başlatabileceğini açıkladı. Şirket, bu talebin “derhal” yerine getirilmesi gerektiğini belirtti.
REKLAM
REKLAM
MOL’un basın açıklamasına göre, söz konusu petrol sevkiyatlarının yapılmasına izin verilmesi şart, çünkü Janaf’ın 27 Ocak’tan beri Ukrayna üzerinden geçen Druzhba Boru Hattı aracılığıyla Macaristan ve Slovakya’ya ham petrol teslimatlarının durdurulduğunu uzun süredir bildiği ifade ediliyor.
Kendini “Orta ve Doğu Avrupa’nın önde gelen entegre petrol ve gaz şirketi” olarak tanımlayan MOL, Macaristan ve Slovakya’nın kara sınırları nedeniyle AB’nin Rus fosil yakıtlarına getirdiği ithalat yasağından muaf tutulduğunu da vurguladı.
Şirket açıklamasında, “Janaf’tan en geç bugün net bir yanıt bekliyoruz. Reddederlerse Avrupa Komisyonu’na başvurabilir ve tazminat davası açabiliriz,” denildi. MOL, çarşamba günü Hırvat şirketin pozisyonunu beklediğini ve bu yanıtın ardından Adria Boru Hattı üzerinden deniz yoluyla Rus ham petrolü sevkiyatına izin verilip verilmeyeceğine karar vereceğini açıkladı.
Bu açıklamalar, Macaristan ile AB arasındaki yüksek gerilim ortamında ortaya çıkıyor. Gerilim, Macaristan’ın AB’nin Ukrayna’ya 90 milyar avroluk mali paketini veto etmesiyle tırmandı; Budapeşte, Ukrayna’yı Druzhba Boru Hattı üzerinden “şantaj” yapmakla suçlamıştı.
Durum, Macaristan’ın Rus petrolüne bağımlı enerji sistemindeki kırılganlığı da gözler önüne serdi. Geleneksel olarak ülke petrol ithalatının yaklaşık üçte ikisi Rusya’dan sağlanıyor.
Hırvat yetkililer ise temkinli bir yaklaşım sergiliyor. Ülkenin Ekonomi Bakanı Ante Susnjar, “Hiçbir baskıya boyun eğmeyeceğiz” dedi ve Zagreb’in uluslararası hukuka saygı göstereceğini doğruladı. Susnjar, “Uluslararası hukuk, Rus petrol sevkiyatı konusunda herhangi bir işlem yapmamızı zorunlu kılmıyor. Ortaklık ilişkilerimiz ve hem ABD hem Avrupa Komisyonu’nun yaptırım rejimleri var” diye ekledi.
Avrupa Komisyonu, Hırvatistan’dan başlayıp Macaristan, Slovakya ve diğer Orta-Doğu Avrupa ülkelerinden geçen Adria Boru Hattını, Macaristan’ın enerji tedarikini güvence altına alması için uygun seçeneklerden biri olarak değerlendiriyor.
Daha pahalı bir alternatif
Ancak Macaristan Brüksel'in değerlendirmesine itiraz etti.
MOL, Adria boru hattı üzerinden lojistik ve petrol taşımacılığının Druzhba boru hattı üzerinden yapılan teslimatlara kıyasla 100 kilometre başına ortalama maliyetin birkaç katı gibi önemli ölçüde daha pahalı olduğunu ve bunun da tekel konumunun kötüye kullanılmasına ilişkin potansiyel endişelere işaret ettiğini söyledi.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky'ye hitaben perşembe günü yayınlanan bir video açıklamasında Orban, Druzhba boru hattına verilen zarardan Ukrayna'yı sorumlu tuttu ve Ukrayna'yı "Macar ailelerin güvenli ve uygun fiyatlı enerji tedarikini tehlikeye atmakla" suçladı.
Orban, "Enerji için daha fazla ödeme yapmak istemiyoruz," dedi.
Macaristan'ın MOL şirketi de Hırvat boru hattı operatörünün yıllık kapasitesini aşırı şişirdiğini iddia ediyor.
MOL tarafından yapılan açıklamada, "(Hırvatistan'ın belirttiğine göre) boru hattının yıllık kapasitesi 11 ila 15 milyon ton arasında değişirken, boru hattı bölümünden şimdiye kadar 2 milyon tondan fazla ham petrol taşınmamıştır," denildi.
Hırvat Bakan Susnjar, Janaf'ı özellikle Macaristan ve Slovakya için daha kısa taşıma mesafeleri nedeniyle rekabetçi fiyatlar sunan "güvenli ve güvenilir bir ortak" olarak tanımladı. Ayrıca, daha geniş fiyat farklılıklarının Rus petrolünün AB kaynaklarına kıyasla çok daha düşük maliyetinden kaynaklandığını kabul etti ve Budapeşte ve Bratislava'yı Rus enerjisini terk etmeye çağırdı.
Kapasite testleri planlanıyor
Tehditlere rağmen MOL ve Hırvat boru hattı operatörü Janaf çarşamba günü Adria boru hattında uzun vadeli kapasite testlerine başlama konusunda anlaştı ve Macar tarafı bunun "sayılar savaşını sona erdirebileceğini" ve boru hattının gerçek kapasitesi konusundaki anlaşmazlığı çözebileceğini söyledi.
Euronews'e konuşan bir MOL temsilcisi testlerin başlaması için her iki ülkenin de henüz belirli bir tarih üzerinde anlaşmaya varmadığını ancak boru hattının operasyonel kapasitesi konusunda uzun süredir devam eden anlaşmazlığın aşılması için her iki tarafın da istekli olduğunu belirtti.
Resmi rakamlara göre Macaristan'ın yıllık toplam petrol ihtiyacı 5,75 milyon ton ve bunun yüzde 87'si Rusya'dan gelirken, Slovakya yüzde 86'sı Moskova'dan olmak üzere toplam 4,66 milyon ton ithalat yapıyor.
Macar MOL, Orta ve Doğu Avrupa bölgesinde enerji arzının güvence altına alınmasının, tamamen operasyonel ve ticari açıdan rekabetçi iki güzergah gerektirdiğini savundu.
MOL, "Adria boru hattının bu görevi yerine getirecek kadar büyümesi gerekiyor, ancak kaynak çeşitlendirmesi ruhuyla Druzhba boru hattının da çalışır durumda olmasını sağlamak gerekiyor," diye ekledi.