Ukrayna savaşı: AB yaptırımlarına rağmen Rus İHA'larında Alman yapımı parçalar bulundu

Ukrayna askeri istihbarat servisine göre, Ukrayna’ya saldıran Rus insansız hava araçlarında Almanya üretimi yüz binlerce parça kullanılıyor.

REKLAM

REKLAM

HUR, Rus insansız hava araçlarının (İHA) çalışamayacağı bileşenlerin bir listesini yayımladı. Bu parçaların çoğunun Almanya menşeli olduğu belirtildi.

War and Sanctions portalına göre Almanya’dan gelen 137 bileşen tespit edildi. Bunların 59’u dronlarda kullanılıyor. Kalan parçalar ise füze, radar sistemi, askeri araç ve helikopterlerde bulunuyor.

Geran dronlarında Alman transistörleri

En sık kullanılan bileşenler arasında transistörler yer alıyor. HUR, Almanya menşeli bu tür transistörlerin ve üreticilerinin yer aldığı ayrıntılı bir liste yayımladı. War & Sanctions internet sitesinde adı tekrar tekrar geçen Alman şirketlerinden biri de Infineon Technologies.

Infineon Technologies, Euronews’e yaptığı açıklamada, "Infineon Technologies, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü saldırı savaşını kınıyor. Ürünlerimizin amaçlanmadıkları şekillerde kötüye kullanılmasından derin endişe duyuyoruz," dedi.

Ukrayna istihbaratına göre, Alman transistörleri bulunan örneklerden biri Geran-5 dronu. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (IISS), bunun Geran serisinin geliştirilmiş, jet motorlu bir varyantı olduğunu söyledi.

Ukrayna’da bulunan enkaz parçaları, görünüşe göre seyir füzesine daha çok benzeyen, gözden geçirilmiş bir aerodinamik tasarıma işaret ediyor.

Dronun saatte 600 kilometreye varan hıza ulaşabildiği, yaklaşık 950 kilometre menzile sahip olduğu ve yaklaşık 90 kilogram faydalı yük taşıdığı belirtiliyor. Geran-5’in daha güçlü bir motor ve aerodinamik olarak optimize edilmiş bir tasarımla donatıldığı ifade ediliyor. Geran-3 ile karşılaştırıldığında, bu dronun daha hızlı olduğu ve daha uzun menzile sahip bulunduğu kaydediliyor.

Yakıt pompaları da Rus dronlarına takılan bir diğer bileşen. War & Sanctions’a göre Alman şirketi Bosch’a ait yedi parça, Geran-3 ve Şahed-136 dahil çok sayıda dronda kullanılıyor.

Bosch da Euronews’e yaptığı açıklamada, "Bosch’un Rusya ile artık faal bir iş ilişkisi bulunmuyor. Şirket Rusya’ya herhangi bir ürün ya da bileşen de tedarik etmiyor. Dünya genelindeki tüm birimlerimiz ve çalışanlarımız, Rusya veya Belarus ile hiçbir ticari faaliyet yürütmemeleri yönünde talimatlandırıldı," dedi.

Mart ayında rekor düzeyde dron saldırıları

Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü’ne göre Rusya, Mart 2026’da Ukrayna’ya Şahed tipi 6 bin 462 dron fırlattı. Bu, günlük ortalama 208 drone ile yeni bir rekor anlamına geliyor.

Bu sayı, hem Şubat 2026’daki günlük 181 ortalamayı hem de Temmuz 2025’te kaydedilen önceki günlük 203’lük rekoru geride bıraktı.

Rusya, 23 Mart saat 18.00 ile 24 Mart saat 18.00 arasında Ukrayna’ya 948 Şahed tipi dron ve 35 füze fırlattı. Bu, savaşın başlangıcından bu yana Ukrayna’ya yönelik bir günde gerçekleştirilen en yüksek İHA saldırısı oldu.

Karşılaştırma yapmak gerekirse, Mart 2025’te İHA saldırılarının günlük ortalaması 140’tı. Bu da Ağustos 2024 ile 31 Ocak 2025 arasındaki dönemde görülen günlük 60 İHA ortalamasına kıyasla sert bir artışa işaret ediyor.

Şahed-136, İran’da geliştirilen ve kara hedeflerini vurmak üzere tasarlanan bir kamikaze dron. Kendine özgü delta kanat tasarımına sahip olan bu araç, genellikle fırlatma rampalarından grup halinde ateşleniyor.

Drone nispeten yavaş ve düşük irtifada uçuyor, genellikle uydu tabanlı navigasyonla yönlendiriliyor. Yaklaşık 30 ila 50 kilogramlık bir savaş başlığı taşıyor ve görev profiline bağlı olarak birkaç yüz kilometreden bin kilometrenin üzerine kadar menzile ulaşabiliyor.

Görece basit ve düşük maliyetli tasarımı nedeniyle özellikle doygunluk saldırıları için uygun kabul ediliyor. Rusya, Şahed-136’yı Ukrayna savaşında Geran-2 adıyla kullanıyor.

Askeri araçlarda kullanılan bileşenler

Rusya, transistörler ve pompaların yanı sıra bobinler, jeneratörler, kapasitörler, transformatörler ve piller de kullanıyor.

Bu bileşenler, personeli muharebe koşullarında taşımak üzere geliştirilen, ağır zırhlı çok amaçlı Rus askeri aracı Kamaz-63968’de kullanılıyor.

Araç, mayınlara ve el yapımı patlayıcılara karşı koruma sağlayan V şeklinde alt gövdeye sahip zırhlı bir yapıyla birlikte hafif silah ateşine karşı modüler zırh taşıyor.

Konfigürasyona bağlı olarak 16 askere kadar taşıyabilen araç, modern haberleşme sistemleri ve isteğe bağlı uzaktan kumandalı silah istasyonlarıyla donatılabiliyor.

Bosch’a ait parçalar, ayrıca çatışma bölgelerinde yaralı personelin zırh koruması altında tahliyesi ve taşınması için özel olarak tasarlanmış Rus zırhlı tıbbi tahliye aracı ZSA-T Linza’da da bulundu.

Araç, balistik koruma ve mayınlara ile el yapımı patlayıcılara dayanacak şekilde tasarlanmış bir taban sunuyor. Versiyonuna bağlı olarak birkaç yaralıyı yatar ya da oturur pozisyonda taşıyabilen araçta, nakil sırasında ilk yardım için temel tıbbi ekipman da bulunuyor.

Diğer bazı bileşenlerin de TDK Electronics, Würth Elektronik ve Rheinmetall’in iştiraki Pierburg gibi Alman üreticilere uzandığı belirtiliyor.

Bileşenler Rusya’ya nasıl ulaşıyor?

The Kyiv Independent’a göre, Şahed dronlarının Rusya’da üretilmesi görece ucuz olduğu için bu araçlar ülkede seri biçimde imal ediliyor.

Avrupalı bir istihbarat kaynağı, yaklaşık 2 bin kilometrelik menzili nedeniyle Geran-2 dronunun Avrupa Birliği için potansiyel tehdit oluşturduğunu The Kyiv Independent’a söyledi.

Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı hava saldırıları sırasında, Rus Şahed savaş dronları komşu ülkeler Polonya, Romanya ve Moldova’nın hava sahasını ihlal etti.

The Kyiv Independent’ın haberine göre, 2025 yılında bir Rus Şahed dronu Ukrayna’da infilak etmedi. Araç, Ukrayna askeri istihbaratı tarafından ele geçirilip söküldü. Geran-2’nin Rusya’nın İzhevsk kentindeki Kupol tesisinde üretildiği belirlendi.

Enkaz incelemesinde, Avusturyalı ams-OSRAM şirketi tarafından üretilen bir enkoder bulundu.

Ukrayna askeri istihbaratı, bu sensörün üretim tarihini 2024 olarak belirledi. Bu tarih, Kremlin’in Ukrayna’ya karşı topyekûn savaşı başlatmasından iki yıl sonrasına ve AB’nin ihracat kısıtlamaları getirmesinin ardından gelen döneme denk geliyor.

The Kyiv Independent’ın, ams-OSRAM’ın açıklamasına dayandırdığı habere göre sensör, Temmuz 2024’te Hong Kong’daki bir şirkete gönderildi. Oradan da üreticinin nihai kullanıcı olarak gördüğü Çin’deki başka bir firmaya iletildi.

Ürünün askeri amaçlarla kullanılmasını yasaklayan sözleşme maddesine rağmen, sensör sonunda bir Rus askeri dronunda bulundu.

The Kyiv Independent’a göre bunun iki olası açıklaması var: Ya Çinli şirket sensörü Rusya’ya sattı ya da Avusturya yapımı sensörü daha büyük bir ürünün parçası olarak kullanıp o ürünü Rusya’ya gönderdi.

Transit güzergâhı olarak üçüncü ülkeler öne çıkıyor

Euronews, Infineon Technologies, Rheinmetall, Würth Elektronik, Bosch ve TDK Electronics dahil beş Alman şirketiyle temasa geçti. Bunlardan üçü yanıt verdi.

Infineon Technologies, "Ürettiğimiz ürünlerin yasa dışı ve kötüye kullanımını önlemek için özel çaba gösteriyoruz ve bu amaçla belirli kontroller uygulamaya koyduk. Yürürlükteki yasalara uyum, Infineon için azami önem taşıyor. Yaptırımlara yalnızca lafzen değil, ruhuna da uygun şekilde uyulmasını sağlamak için kapsamlı önlemler aldık," dedi.

Şirket, Moskova’nın 2022 başında Ukrayna’ya karşı saldırı savaşını başlatmasından bu yana Rusya’ya hiçbir bileşen tedarik etmediğini söyledi.

Infineon açıklamasında, "Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısının hemen ardından, o dönemde bazı ticari faaliyetleri sürdürmek hukuken hâlâ mümkün olsa da, Rusya’ya yönelik tüm doğrudan ve dolaylı teslimatları durdurmak için kapsamlı önlemler aldık. Mart 2022’de alınan karar doğrultusunda şirket daha sonra Rusya’daki iştirakini tasfiye etti," ifadelerini kullandı.

Infineon Technologies, Euronews’e Rusya’ya doğrudan ya da dolaylı sevkiyatlarda kullanılan teslimat sistemlerini engellediğini de söyledi. Şirket, "Ayrıca ürünlerimizi yalnızca Rusya ile iş yaptığına dair şüphe bulunmayan müşterilere satıyoruz," dedi.

Şirket, kötüye kullanımı önlemek için 'Rusya yok' şartına dayandığını belirtti. Her sevk irsaliyesinde malların Rusya ve Belarus’a yeniden gönderilmesi yasağına dikkat çekildiğini kaydeden şirket, bir iş ortağının Rusya ile ticaret yaptığının tespit edilmesi halinde o firmaya tedarikin kesildiğini ekledi.

Infineon, ürünlerle ilgili proaktif biçimde iç soruşturmalar yürüttüğünü ve yetkili makamlarla iş birliği yaptığını da söyledi.

Ancak şirket şu noktayı da kabul etti: "Ürünlerin bundan sonra başına gelenler, doğrudan etki alanımızın dışında kalıyor." Şirket, bir ürünün yeniden satışını tüm yaşam döngüsü boyunca izlemenin son derece zor olduğunu belirtti.

Infineon, Euronews’e, "Yılda yaklaşık 30 milyar çip üretiyoruz. Dünya genelinde yalnızca yaklaşık 60 ülke yaptırımları uyguluyor. Bu da koordineli ve etkili bir uluslararası yanıt verilmesini zorlaştırıyor," dedi.

Şirketler, bazı ürünlerin sahte olabileceğini söylüyor

Bosch, HUR’un internet sitesinde yer alan pompalara ilişkin açıklamada bulundu. Şirket, "Sözünü ettiğiniz türde haberlerden genel olarak haberdarız," dedi.

Şirket, bilgi ve görselleri incelediğini belirtti. Yakıt pompasına ilişkin bir örneğe atıf yapan Bosch, "Bir yakıt pompasına ilişkin yaptığımız inceleme, bunun Bosch ürünü olmadığını gösterdi," açıklamasını yaptı.

Buna karşın War & Sanctions portalı, Bosch pompalarına açıkça yer veriyor ve buna ilişkin görseller yayımlıyor.

Şirket, "Genel olarak söz konusu tipteki yakıt pompaları, özel araçlarda kullanılmak üzere büyük miktarlarda seri üretilen ürünler olarak satılıyor," dedi. Bosch, Euronews’e yaptığı açıklamada, "Bu ürünlerin sahte versiyonları da sıklıkla dolaşımda bulunuyor," ifadelerini kullandı.

Şirket, "Yaptığımız analize dayanarak, burada da durumun böyle olduğunu ve söz konusu ürünün sahte olduğunu düşünüyoruz. Diğer bazı durumlarda ise elimizdeki materyal, ilgili ürünlerin - bu örnekte elektronik bileşenlerin - muhtemelen akıllı telefonlar gibi çok çeşitli uygulamalarda kullanılan, büyük hacimlerde satılan standart Bosch ürünleri olabileceğine işaret ediyor," dedi.

Bosch, Bosch ürünlerinin Rusya’ya doğrudan ve dolaylı tüm sevkiyatlarını ve Rusya’daki müşterilere yönelik tüm hizmetleri durdurduğunu belirtti.

Şirket, yaptırımların aşılması riskini en aza indirmek için çeşitli araçlar kullandığını da söyledi. Buna göre Bosch, yeni ve mevcut müşterilerle çalışırken beklenmedik sipariş hacimleri gibi potansiyel olarak kritik unsurlara özellikle dikkat ediyor.

Açıklamada, "Karmaşık ve çok aşamalı tedarik zincirleri nedeniyle ürünlerimizin nihai kullanım alanı çoğu zaman bilinmiyor. Bir ürünün doğrudan dağıtımından sonraki yeniden satışları tüm yaşam döngüsü boyunca izlemek son derece zor. Tedarik zincirinin tüm halkalarının mevcut düzenlemelere uyması kritik önem taşıyor," denildi.

Bosch ayrıca, paralel ithalatın genellikle üreticinin bilgisi dışında gerçekleştiğini ve Rusya’ya yaptırım uygulamayan ülkelerden kaynaklandığını belirtti.

Şirket, Euronews’e "Olası paralel ithalatın ölçeğine ilişkin güvenilir bir bilgimiz yok ve Rusya pazarında bunu değerlendirmek de mümkün değil," dedi.

Rheinmetall, parçalarının akıbetini yetkililerden öğrendiğini söylüyor

Rheinmetall de Euronews’ün sorusuna yanıt vererek Moskova’ya yönelik yaptırımlara tamamen uyduğunu ve bazı ürünlerinin Rusya’ya nasıl ulaştığının araştırılmasında Alman makamlarıyla yakın iş birliği içinde çalıştığını belirtti.

Şirket, "Rheinmetall, grup bünyesindeki yurt içi ve yurt dışındaki tüm şirketlerin, Rusya’ya uygulananlar da dahil olmak üzere ilgili tüm yaptırımlara uymasını sağlamak için azami özen göstermektedir," dedi.

Rheinmetall, Euronews’e yaptığı açıklamada, Alman gümrük makamlarının Ocak 2024’te şirkete, Temmuz 2020 üretimi sivil elektrikli yakıt pompalarının Rusya’ya ulaştığını bildirdiğini aktardı. Şirket, bu ürünlerin otomotiv yedek parça pazarı için üretildiğini belirtti.

Rheinmetall, "Bu sevkiyat Rheinmetall tarafından yapılmadı ve Rusya’ya ihracattan ya da ihracatı yapan kişiden haberdar değiliz. Dronlarla bağlantılı kullanımını yetkililerden öğrendik," dedi.

Açıklamada, şirketin olayın ayrıntılarını netleştirmek için yetkililere elinden gelen desteği verdiği belirtildi.

Rheinmetall, "Otomotiv müşterilerimiz için yaptırımların mümkün olan her durumda aşılmasını önlemeye yönelik tavsiye edilen prosedürleri uygulamaya koyduk. Etkinliklerini riske atmamak adına daha fazla ayrıntı paylaşmıyoruz," dedi.

Bu açıklamalar, Alman bileşenlerinin üçüncü ülkeler üzerinden Rusya’ya yeniden satıldığı, burada tamamlanmış ürünlerden sökülerek daha sonra dronlara yerleştirildiği yönündeki değerlendirmeyi destekliyor.

Yaptırım uzmanı Dr. Viktor Winkler, Deutsche Welle’ye yaptığı açıklamada, sevkiyatların giderek daha fazla Almanya içindeki sahte paravan şirketler üzerinden doğrudan organize edildiğini söyledi. Winkler’e göre bu şirketler, üreticilerden mal satın alıp yaptırımları ihlal ederek bunları yasa dışı biçimde Rusya’ya ihraç ediyor.

Genel olarak Winkler, Almanya’dan Rusya’ya askeri bileşen sevkiyatlarını hukuken ciddi buluyor. Ancak bunu, lüks ya da tüketim malları ticareti gibi çok daha büyük ölçekli diğer yaptırım ihlali yöntemleriyle kıyaslandığında münferit vakalar olarak değerlendiriyor.

B4Ukraine yaptırımların düzenlenmesini istiyor

AB’nin Moskova’ya karşı kapsamlı yaptırımlarına rağmen, silah sanayisinde kullanılabilecek teknolojik bileşenler 27 üyeli bloktan Rusya’ya ulaşmaya devam ediyor.

War & Sanctions (Savaş ve Yaptırımlar) internet sitesine göre, Rus askeri teçhizatındaki yabancı üretim bileşenlerin büyük kısmı ABD ve Çin’den geliyor.

Analiz, bu bileşenlerin Rusya’ya aracılar ve ticaret şirketlerinden oluşan bir ağ üzerinden ulaştığını gösteriyor.

Çalışma ayrıca AB’nin mevcut yaptırım rejiminin çoğu zaman tek tek şirketleri hedef aldığını, buna karşılık yasa dışı firmalar ve dağıtıcılar dahil daha geniş ticaret ağlarının yaptırımların kapsamı dışında kaldığını ortaya koyuyor.

Bu durum, ihracat kontrollerinin aşılmasına ve Rusya’nın askeri-sanayi kompleksini güçlendiren teknolojilerin tedarikinin sürmesine olanak tanıyor.

Rusya’ya yönelik yaptırımların ve ihracat kontrollerinin daha etkili uygulanmasını savunan B4Ukraine (Business for Ukraine) adlı kuruluş, yayımladığı raporda AB yaptırımları ile ihracat kontrol hukukundaki yapısal zayıflıkları eleştirdi.

Bunlar arasında, ürünlerin nihai kullanımının bilindiğini kanıtlama konusunda yüksek ispat eşiği ve şirketlere yönelik görece sınırlı gerekli özeni gösterme yükümlülükleri yer alıyor.

Sonuç olarak, Avrupalı şirketler bazı durumlarda ihraç ettikleri malların gerçek askeri nihai kullanımına ilişkin yeterli bilgiye sahip olmayabiliyor. Euronews’e konuşan şirketlerden ikisi de bunu doğruladı.

B4Ukraine’ın aktardığına göre incelenen bazı örneklerde, ihracat kontrolüne tabi makineler Türkiye gibi üçüncü ülkelerdeki aracılar üzerinden kontrol dışı ürün gibi beyan edilerek Rusya’ya gönderildi. Bazı durumlarda bu mallar, ilk AB ihracatçısıyla bağlantılı şirketlere kadar ulaştı.

B4Ukraine, Rusya’ya yönelik yaptırımların uygulanmasını kolaylaştırmak ve ihlallerin cezai takibini güçlendirmek için AB ihracat kontrol hukukunda reform yapılmasını istiyor.

Kuruluş, ihracat lisansı gerekliliğini tetikleyen bilgi eşiğinin düşürülmesini öneriyor. Buna göre gelecekte kontroller yalnızca ihracatçının malların askeri amaçla kullanılacağından emin olduğu durumlarda değil, şüphe ya da makul kaygı bulunduğunda da zorunlu hale gelmeli.

İkinci olarak, kuruluş ihracatçılar için zorunlu gerekli özen yükümlülükleri talep ediyor. Şirketlerin hassas mallar için standartlaştırılmış kontroller yapması, müşterilerden belirli belgeleri alması ve tanımlı uyarı işaretlerini dikkate alması isteniyor.

Eğer bu şüpheler giderilemezse, yetkililere bildirimde bulunma ya da izin talep etme yükümlülüğünün otomatik olarak devreye girmesi gerektiği savunuluyor. Bosch da Euronews’e anlattığı süreçte buna benzer bir uygulamadan söz etmişti.

Üçüncü olarak, bu yükümlülüklerin kapsamının makine mühendisliği ve askeri üretime yönelik bileşenler gibi stratejik öneme sahip sektörlere genişletilmesi isteniyor. Böylece bu alanlardaki şüpheli sevkiyatların sistematik biçimde daha sıkı denetlenmesi sağlanmış olacak.

Genel olarak öneri, AB kurallarını daha sıkı uluslararası standartlarla uyumlu hale getirmeyi ve açıkları kapatmayı amaçlıyor. Çünkü Avrupa menşeli teknoloji ihracatı, Rusya’nın savunma sanayisi açısından hâlâ potansiyel bir güvenlik riski olarak görülüyor.

Analiz, AB’nin kapsamlı yaptırımlarına rağmen Batılı, buna Alman ürünleri de dahil, ileri teknoloji bileşenlerin hâlâ Rus silah sistemlerinde ortaya çıktığını gösteriyor.

Araştırmalar, bu parçaların çoğunun izlenmesi zor, karmaşık tedarik zincirlerinden çıktığını ve aracılar, üçüncü ülkeler ya da bazı durumlarda özel olarak kurulmuş yaptırım aşma yapıları üzerinden yönlendirildiğini ortaya koyuyor. Hem sivil hem askeri amaçla kullanılabilen çift kullanımlı mallar ise bu durumdan özellikle etkileniyor.

Aynı zamanda mevcut yaptırım ve ihracat kontrol sisteminin uygulamada sınırlarına ulaştığı da görülüyor. Soruşturmalar çoğu zaman cezai bir sonuç doğurmuyor; yüksek hukuki eşikler ve sınırlı gerekli özen yükümlülükleri de şirketleri yeterince sorumlu tutamıyor.

Bu nedenle uzmanlar ve B4Ukraine gibi kuruluşlar, AB hukukunda kasıtlı yaptırım delmeyi kolaylaştıran yapısal zayıflıklar bulunduğunu düşünüyor.

Bu çerçevede, şüphe eşiğinin düşürülmesini, zorunlu kontrol ve belgelendirme şartları getirilmesini ve özellikle hassas sanayi sektörlerinde daha sıkı denetim uygulanmasını içeren reformlar talep ediliyor. Amaç, yaptırımların etkinliğini artırmak ve Avrupa teknolojilerinin istenmeyen şekilde askeri amaçlarla kullanılmasını gelecekte daha iyi önlemek.