Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 2025’i Çin’de yapay zeka ve yarı iletken çip firmaları açısından atılım yılı ilan etti. Peki ne başardılar ve 2026’da ne bekleniyor?
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 2025’te ülkesinin yapay zeka ve yarı iletken çipler gibi alanlarda "yeni zirvelere ulaştığını" söyledi.
Yeni yıl konuşmasında Şi, Çinli yapay zeka (ve yarı iletken çip şirketlerinin "bilim ve teknolojiyi sanayiyle derinlemesine bütünleştirip sürekli yeniliklere imza attığını" dile getirdi:
"Çok sayıda büyük yapay zeka modeli zirve için yarıştı ve kendi çiplerimizin araştırma ve geliştirilmesinde atılımlar gerçekleştirildi."
Şi’nin yorumları, 2025’te Çin’in yapay zeka alanındaki ilerlemelerinin manşetlere damga vurmasının ardından geldi. Ülke, yapay zeka modellerini benimseme ve geliştirme yarışında ABD'nin önemli bir rakibi olarak görülüyor.
Çin 2025’te ne başardı?
2025, Çinli yapay zeka şirketi DeepSeek’in akıl yürütme, kodlama ve matematik gibi karmaşık görevlere odaklanan R1 yapay zeka modelinin lansmanıyla başladı.
Model OpenAI’ın o1’iyle rekabet edecek seviyedeydi ve o esnada o1, ChatGPT’nin en yeni modellerinden biriydi. R1’in piyasaya çıkışı ocak ayı boyunca ABD teknoloji hisselerini aşağı çekti. Amerikan yarı iletken devi Nvidia’nın hisseleri bir günde yüzde 17 düştü ve 600 milyar dolar piyasadan silindi.
Eylüle gelindiğinde DeepSeek, yapay zeka sistemlerini daha "verimli" hale getirdiği aktarılan DeepSeek V.31-Terminus’un deneysel modeli DeepSeek-V3.2’yi yayımladı.
DeepSeek’in modeli, performansı zedelemeden hesaplama maliyetlerini yüzde 50 azaltmayıvaat eden "Sparse Attention" (DSA) adlı bir mimariye sahip. Yeni model ayrıca, insan gözetimi olmadan görevleri tamamlayabilen "yapay zeka ajanları" için büyük miktarda eğitim verisi üretebiliyor.
Şirket, Hugging Face’te yeni modelin OpenAI’ın en son modeli ChatGPT-5’e benzer performans gösterdiğini bildirdi. Yüksek hesaplama gerektiren DeepSeek-V3.2-Speciale ise GPT-5’i geride bırakıyor ve şirketin açıklamasına göre akıl yürütme kapasitesi bakımından Gemini 3-Pro’ya daha yakın.
Öte yandan, bazı Avrupa ülkeleri, örneğin İtalya, Danimarka ve Çekya, veri güvenliği ve siber güvenlik endişeleri nedeniyle devlet kurumlarının cihazlarında DeepSeek modellerinin kullanılmasını yasakladı. Belçika’da yerel medya, hükümet yetkililerinin aralık ayında DeepSeek kullanmayı bıraktığını bildiriyor.
Alibaba ve diğer Çin devleri
E-ticaret devi Alibaba ise 2025’te iki öncü yapay zeka modeli de tanıttı; önce Qwen2.5-Max modeli ocak ayında ve daha sonra Qwen3-Max modeli eylül ayında piyasaya sürüldü. Şirket, her iki modelin de bazı kıyaslama testlerinde en yeni DeepSeek modelini ve Anthropic’in Claude’unu geride bıraktığını iddia etti.
Bu model lansmanları, Alibaba’nın önümüzdeki üç yıl içinde bulut bilişim ve yapay zekaya 380 milyar yuan yatırım yapma taahhüdünün ardından geldi. Söz konusu taahhüt, şirketin bugüne kadarki en büyük teknoloji yatırımlarından biri.
Bu arada Çinli teknoloji şirketi Huawei de Nvidia ile rekabet etmek amacıyla yeni bilgi işlem teknolojileri ve yapay zeka çiplerini piyasaya sürüyor.
Çin ile ABD, yılın büyük bölümünde Nvidia çiplerine erişim konusunda kriz yaşadı; ancak aralık ayında Başkan Donald Trump, şirketin H200 çiplerini Çin’deki onaylı müşterilere yüzde 25 ek ücret karşılığında satabileceğini söyledi.
Bu arada ABD’li sosyal medya ve yapay zeka şirketi Meta, aralık ayında Çin kökenli bir yapay zeka girişimi olan Manus’u yaklaşık 2 milyar dolar karşılığında satın aldığını duyurdu. Şirket, yılın başlarında araştırma ve kodlama için kullanılabilecek genel amaçlı bir yapay zeka ajanı kullanıma sunmuştu.
2026’da neler olacak?
Şi Cinping, Çin’in 2026’da yeni bir beş yıllık sosyal ve ekonomik kalkınma planı başlatacağını ve ülkenin hedeflerini 2020'lerin sonuna kadar gerçekleştireceğini söyledi. Çin, bu planları 1953’ten beri geliştiriyor.
Ülkenin yapay zeka, kuantum teknolojisi ve beyin-bilgisayar arayüzleri gibi "geleceğin sektörleri" için "ileriye dönük planlar" yapması öngörülüyor.
Bu planlar, yeni düzenleme yöntemlerini, girişim sermayesi yatırımlarının geliştirilmesini ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin büyümesini içerebilir.
Deloitte’a göre, "15. Beş Yıllık Plan" döneminde temel araştırmalar için ayrılan Çinli finansman oranı yüzde 10’u aşabilir. Araştırmacılar, Ar-Ge yatırımlarının daha fazlasının yarı iletkenler ve yapay zeka gibi sektörlere yönlendirileceğini öngörüyor. Bu da ülkeyi ABD ve Japonya’daki teknoloji finansmanına ayrılan tutarlara daha da yaklaştırabilir.
Çin’in veri merkezleri, yerli çipler ve bilgi işlem ağları gibi yapay zeka altyapısını inşa etmeyi sürdürmesi de bekleniyor.
Deloitte’a göre ülkenin yapay zeka çip pazarı, değeri 40 milyar dolara kadar çıkan 2025 pazarının yedi ila dokuz katına kadar büyüyecek ve diğer ülkeleri geride bırakacak.