ESO’nun Çok Büyük Teleskobu’nu kullanan bilim insanları, genç bir yıldızın çevresinde, yeni bir gezegen sistemi oluşurken iki dev gaz gezegenin doğuşunu gözledi.
Gökbilimciler, derin uzayda olağanüstü bir olaya tanık oldu: Tam da şu anda yeni gezegenler doğuyor.
REKLAM
REKLAM
WISPIT 2 adı verilen genç bir yıldızın çevresinde, bir araştırmacı ekibi, gaz ve tozdan oluşan dönen bir bulutun içinde oluşmakta olan sadece bir değil, iki dev gezegen tespit etti. Bu, Güneş Sistemi'miz de dahil olmak üzere gezegen sistemlerinin nasıl oluştuğuna dair bugüne kadar elde ettiğimiz en net ve en eşzamanlı görüntülerden biri.
'WISPIT 2, şu ana kadar kendi geçmişimize dair sahip olduğumuz en iyi pencere' diyor, İrlanda'daki Galway Üniversitesi'nde doktora öğrencisi olan ve çalışmanın başyazarı Chloe Lawlor. Çalışma The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.
Nadir bir gezegen ikilisinin oluşumu
Bu keşif, WISPIT 2'yi, PDS 70'ten sonra, bir yıldızın etrafında iki gezegenin oluşurken doğrudan gözlemlendiği bilinen yalnızca ikinci sistem haline getiriyor.
'Bu yapılar, şu anda oluşmakta olan ve sonunda tespit edeceğimiz daha fazla gezegen olduğuna işaret ediyor' dedi Lawlor.
Ancak selefinden farklı olarak WISPIT 2'nin diski alışılmadık derecede büyük ve belirgin bir yapıya sahip; ortaya çıkan gezegenlerin oyduğu çarpıcı boşluklar ve halkalarla işaretlenmiş durumda.
'WISPIT 2 bize yalnızca tek bir gezegenin değil, bütün bir gezegen sisteminin oluşumunu gözlemleyebileceğimiz kritik bir laboratuvar sunuyor' dedi, çalışmanın ortak yazarı ve Galway Üniversitesi'nde araştırmacı olan Christian Ginski.
Büyüyen bir gezegen sistemi
İlk gezegen WISPIT 2b geçen yıl tespit edildi; Jüpiter'in neredeyse beş katı büyüklüğünde, yıldızından oldukça uzakta dönen dev bir gaz gezegeni.
Şimdi ise yıldıza daha yakın konumda ikinci bir gezegen doğrulandı. 'Oluşmakta olan yeni bir dünyanın tespiti, mevcut donanımımızın inanılmaz potansiyelini gerçekten gözler önüne serdi' dedi, Leiden Gözlemevi'nde doktora öğrencisi ve önceki çalışmanın lideri olan Richelle van Capelleveen.
Yeni doğrulanan gezegen WISPIT 2c, yıldıza dört kat daha yakın bir konumda bulunuyor ve kardeşinin iki katı kadar kütleye sahip. WISPIT 2b gibi o da, Güneş Sistemi'mizdeki dış gezegenlere benzeyen bir gaz devi.
Gezegeni belgelemek ve gözlemlemek için Galway Üniversitesi ve Leiden Gözlemevi'nden araştırmacılar, Avrupa Güney Gözlemevi'ndeki aygıtları kullandı; bunların arasında adı insanı gülümsetecek kadar doğrudan Very Large Telescope (kelimenin tam anlamıyla 'Çok Büyük Teleskop') ve onun interferometresi de bulunuyor.
Gezegenler aslında nasıl oluşuyor?
Burada tam olarak neler olup bittiğini anlamak için gezegen oluşumunun nasıl işlediğini bilmek gerekiyor; milyonlarca yıla yayılan ve NASA'nın kartopu benzeri bir süreç olarak tanımladığı büyüleyici bir olgu.
NASA'nın internet sitesindeki açıklamada şöyle deniyor: 'Başlangıçta, merkezdeki bir yıldızın – ki o da henüz oluşuyor olabilir – etrafında dönen gaz ve toz yığınları halinde başlarlar. Kütleçekim ve diğer kuvvetler, disk içindeki malzemenin çarpışmasına neden olur. Çarpışma yeterince yumuşak gerçekleşirse, malzeme kaynaşarak yuvarlanan kartopları gibi büyür.'
Açıklama şöyle devam ediyor: 'Zamanla toz parçacıkları birleşerek çakılları, çakıllar da kilometrelerce büyüklükte kayaları oluşturur. Oluşmakta olan bu gezegenler yıldızlarının etrafında dönerken yollarındaki malzemeyi süpürerek büyük ölçüde boş uzay izleri bırakır. Aynı anda yıldız da çevresindeki gazı yutar ve daha uzaktaki malzemeyi daha da öteye iter.'
Bu kozmik kartopu süreci sonunda tam teşekküllü gezegenler ortaya çıkarır. Bazıları Dünya gibi kayalık dünyalara dönüşürken, bazıları da çevredeki disk dağılmadan önce yeterince gaz toplayabilirse Jüpiter ve Satürn gibi dev gaz gezegenlerine, bu yeni çalışmada olduğu gibi WISPIT 2b ve WISPIT 2c'ye dönüşebiliyor.
Gizli bir üçüncü gezegen olasılığı
Bilim insanları, ortaya çıkmakta olan bu yeni gezegen sisteminin hikayesinin bununla sınırlı kalmayabileceğini düşünüyor. Daha dış bölgede yer alan daha küçük bir boşluk, henüz görülmemiş üçüncü bir gezegenin varlığına işaret ediyor.
'Bu boşluğu oyan üçüncü bir gezegen olabileceğinden şüpheleniyoruz' dedi Lawlor, 'boşluğun çok daha dar ve sığ olmasına bakılırsa, muhtemelen Satürn kütlesinde.'
Gelecekteki çalışmalar bu şüpheyi doğrulayabilir; gökbilimciler şimdiden bir sonraki nesil teleskoplara hazırlanıyor. 'ESO'nun yakında devreye girecek Extremely Large Telescope'u (Aşırı Büyük Teleskop) ile böyle bir gezegeni doğrudan görüntüleyebilecek durumda olabiliriz' dedi Ginski.