Çilek Dolunayı bu akşam Avrupa semalarında yükseliyor; beraberinde yüzyıllık gelenekleri getiriyor ama en ufak çilek rengi taşımıyor.
Aslında çilek renginde değil ve birçok yerde artık çilek mevsimi de değil.
REKLAM
REKLAM
“Çilek Ayı”, geleneksel olarak haziran dolunayına verilen ad; yazın ilk dolunayı, gündönümünden sadece birkaç gün sonra, güneşin tam karşısında yükselir ve ufuk yaz akşamları boyunca uzun uzun ışıldar.
Bu yıl tepe noktasına salı sabaha karşı 01.57’de (CEST) ulaşacak; ancak Avrupa’nın büyük bölümünde bu akşamdan itibaren görülebilecek: Londra’da 21.41, Paris’te 22.13, Berlin ve Madrid’de 21.55 civarında.
Adın kökeni, haziran dolunayını yabani çilek hasadı için mevsimsel bir işaret olarak kullanan Algonkinler ve diğer Yerli Amerikan halklarına dayanıyor. The Old Farmer’s Almanac bu adı benimsedi ve zamanla yerleşti.
Dolunayın başka birçok adı da vardı: Cherokee’ler ona “Yeşil Mısır Ayı”, Cree halkı “Yaprakların Çıktığı Ay”, Pasifik Kuzeybatısı’ndaki Tlingit halkı ise bölgede her haziran doğan hayvanlara atıfla “Doğum Ayı” diyordu. Çin’de “Nilüfer Ayı” olarak biliniyor.
Avrupalıların da kendine özgü bir adı vardı: Haziran’da çayırların biçilmesi ve kovanların hasadıyla bağlantılı Anglo-Sakson geleneğine atıfla “Bal Ayı”. Bunu, nikâh sonrası Bali’ye balayı tatiline gitme uygulamasıyla karıştırmamak gerekir.
Euronews Next’e kalsa, biz buna “Bizi canlı canlı kavuran sıcak dalgası ayı” derdik.
Ne beklemeli?
Bu gece göreceğiniz manzara kırmızıdan çok altın tonlarında olacak. Güney ufkuna yakın ilerleyen Ay’ın ışığı, gözlerinize ulaşmak için kalın bir atmosfer tabakasının içinden geçmek zorunda; gün batımlarını turuncuya çeviren de aynı fizik.
Ancak küçük bir ayrıntı var: Bu yılki Çilek Ayı aynı zamanda bir mikro dolunay; Dünya’dan yaklaşık 406 bin 267 kilometre uzakta, yani ortalamadan yaklaşık 21 bin kilometre daha uzak.
Bu da onu tipik bir dolunaydan yüzde 7 daha küçük ve yüzde 10 daha sönük kılıyor. Karşılaştırmak gerekirse, “süper ay” yaklaşık yüzde 14 daha geniş ve yüzde 30 daha parlak olur.
Aslında 2026 yılının en küçük ikinci dolunayı; Dünya’ya, geçen ayki Mavi Ay’dan sadece 102 kilometre daha yakın.
Ayrıca Kuzey Yarımküre’deki izleyiciler için onlarca yılın en alçak yörüngelerinden birini izliyor; bunun nedeni, yaz gündönümünden yalnızca sekiz gün sonra doğması. Güneş gökyüzünde en yüksek noktadayken, Ay buna karşılık çok daha aşağıya itiliyor.
Güney Yarımküre’de ise geometrik düzen tamamen tersine dönüyor: Bu geceki Ay, yılın en yüksek dolunayı olacak. Bu kez kazanan Avustralyalılar.
Tüm bu ayrıntıların arasında gerçekten etkileyici bir gerçek saklı. Bu gece Ay’a baktığınızda, Samanyolu’nun kalbine doğru bakıyor olacaksınız; Çilek Ayı, Yay takımyıldızındaki “Çaydanlık” yıldız deseninin önünde yer alıyor ve bu desen kabaca galaktik merkeze işaret ediyor.
En iyi gözlem zamanı, Ay’ın güneydoğu ufkunun üzerine yükselip atmosferin altın işini yaptığı gün batımından hemen sonrası. Bu gece ve yarın neredeyse tam dolunay halinde görünecek.
Çilekler ise, nerede bulursanız bulun, muhtemelen nefistir.