Polonya'da vazektomi erkekler arasında giderek daha popüler bir kalıcı doğum kontrol yöntemi haline geliyor - prosedür mevcut ve popülerlik kazanıyor. Buna karşılık, kadınlarda tüp ligasyonu talep üzerine yasadışıdır ve tıbbi endikasyon olmaksızın bunu gerçekleştiren bir doktor üç yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalmaktadır.
BM tahminlerine göre 2100 yılına kadar Polonya'nın nüfusu iki kattan fazla artarak 15 milyonun altına düşebilir. Hatta en genç yetişkinlerin "dünyanın sonu nesli" ya da "iklim felaketi nesli" olduğu söyleniyor. Gençlerin Durumu 2025 raporu (kaynak Lehçe), 1995-2006 yılları arasında doğanların yüzde 15'inin çocuk sahibi olmadığını ve asla çocuk sahibi olmayı düşünmediğini gösteriyor. Erkekler arasında vazektomi gibi kalıcı doğum kontrol yöntemleri giderek yaygınlaşıyor. Ve aslında... Çünkü kadınlar için benzer bir prosedür olan tubal histerektomi Polonya'da sınırlıdır.
REKLAM
REKLAM
Yılda beş bin vazektomi
Polonya'da vazektomilerin çoğu özel olarak gerçekleştirildiği için Ulusal Sağlık Fonu'ndan kesin istatistikler alınamamaktadır. Ancak ülke genelinde yılda yaklaşık beş bin vazektomi yapıldığı tahmin edilmektedir. Bu ameliyatlar ticarileştirilmiştir ve reklamları internette ve yol kenarındaki reklam panolarında bulunabilir.
Varşova'daki vazektomi kliniklerinden birinin sahibi olan Mateusz Siwik, Euronews'e verdiği röportajda bu işlemlerin gözle görülür bir şekilde popülerlik kazandığını kabul ediyor.
Siwik, "Son yıllarda vazektomiye olan ilgide sistematik bir artış gördük - yıllık dinamik yüzde 15 civarında" diyor.
Siwik'e göre ilgideki artış kademeli bir süreç ve bunun başlıca nedeni "bilginin daha fazla erişilebilir olması ve toplumsal klişelerin yıkılması".
Matthew Siwik'in gözlemlerine göre hastaların profili sosyal açıdan çeşitlilik gösteriyor.
Vasectomy.com Aile Planlaması Merkezi kliniğinin sahibi Mateusz Siwik, "Bunlar çoğunlukla istikrarlı ilişkileri olan, iki veya daha fazla çocuk sahibi, bilinçli olarak aile genişlemesine son verme kararı almış erkeklerdir" değerlendirmesinde bulunuyor.
Exclusive Menel: çok erkeksi bir karar
Psikolog ve erkeklik konusunda etkili bir isim olan Kamil Pawelski (internette Exclusive Menel olarak tanınıyor), ikinci çocuğunun doğumundan iki yıl sonra, 2020'de bu prosedürü uyguladı.
"Bu, eşimin hormon tedavisi görmesini istemediğimi bilmemden kaynaklanan bir karardı çünkü bunun onun işlevselliğini ve sağlığını iyi etkilemediğinin farkındaydık. Aynı zamanda daha fazla çocuk sahibi olmak istemediğimizin de farkındaydık."
Pawelski Polonya'da popüler bir figür; bir blog yazarı, müzik programı katılımcısı ve influencer. Prosedür haberini kamuoyuyla paylaştığında herkesten anlayış görmemiş.
"Paradoksal bir şekilde bana en büyük tepki erkeklerden geldi. Bunun yerine kadınlardan çok fazla destek aldım."
Erkeklik ve sorumluluk boyutunu vurguluyor.
"Bunun çok erkeksi bir karar olduğunu düşünüyorum. Ancak tabii ki gelecekte çocuk sahibi olmayı düşünen kişilere bu prosedürü tavsiye etmem."
Medikal turizm
Vazektominin aksine, Polonya'da 'talep üzerine' tüp histerektomisi yasaktır. Bu durum, Ceza Kanunu'nun 156 § 1 maddesi ile düzenlenmiştir; bu maddeye göre, diğerlerinin yanı sıra kalıcı gebe kalamama şeklinde ağır bedensel zarara neden olan kişi hapis cezasına (3 yıldan 20 yıla kadar) çarptırılır.
Rafał Zadykowicz, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, Polonya Jinekologlar ve Obstetrisyenler Derneği Psikosomatik Bölümü başkanı ve Dünya Sağlık Örgütü ile Polonya Sağlık Bakanlığı uzman gruplarının üyesidir. Ayrıca yurtdışında da geniş bir muayenehanesi bulunmaktadır. Euronews'e verdiği bir röportajda, diğer ülkelerde yasaların bu konuda bu kadar kısıtlayıcı olmadığını açıklıyor.
"Çoğu Batı Avrupa ülkesinde fallop tüplerini bağlama prosedürü yasal. Yurt dışından gelen jinekologlar, ülkemizde yasanın böyle olmasına, bu prosedürün uygulanma olasılığının bu kadar sınırlı olmasına ve sadece tıbbi nedenlerle izin verilmesine çoğu zaman şaşırıyorlar."
Zadykowicz, fallop tüplerinin bağlanması prosedürünün laparoskopi ile gerçekleştirilmesi kolay bir tıbbi prosedür olduğunu açıklıyor.
"Bağlamı vermek gerekirse, bunun Batı Avrupa ülkelerinde asistanların genellikle uzmanlık veya uzmanlık eğitiminin birinci veya ikinci yılında gerçekleştirdikleri bir prosedür olduğunu söyleyebilirim." - jinekolog Euronews'e verdiği röportajda açıklıyor.
Prosedüre erişimin sınırlı olması medikal turizm olarak adlandırılan sektörün gelişmesine neden oldu.
"Polonyalı hastaların da bildiği gibi, eğitimliler ve artık bunu talep etmiyorlar. Sadece ilgili kurumlara başvuruyorlar ya da yurt dışına gidiyorlar. Bu yüzden ofisimde neredeyse hiç böyle sorularla karşılaşmıyorum."
Polonyalı kadınlar Almanya, Çek Cumhuriyeti ya da Slovakya gibi komşu ülkelere seyahat etmekte, buralarda klinikler ulaşım ve konaklamayı da içeren Lehçe paketler sunmaktadır.
Fransızlar vazektomi yaptırmaya istekli, İtalyanlar o kadar değil
Batı Avrupa'da her iki kısırlaştırma yöntemi de yasal olmakla birlikte, istatistikler vazektominin giderek daha fazla tercih edildiğini göstermektedir. Tüp ligasyonundan daha basit ve daha az invaziv olarak görülmektedir. Fransa'da 2010 yılında 1.940 olan vazektomi sayısı, özellikle gençler arasında (40 yaş altı) 2022 yılında 30.000'in üzerine çıkmıştır. Diğer ülkelerde de (İspanya, Avusturya) ilgi daha yavaş da olsa artmaktadır. İtalya'da bu oran hala düşüktür (üreme çağındaki erkeklerin yaklaşık yüzde 1'i).
The Lancet'e göre vazektomi Kuzey Amerika'da (yüzde 12), Okyanusya ve Kuzey Avrupa'da yüzde 11 oranında yaygın olarak kullanılmaktadır. Kanada'da en popüler yöntemdir (kadınların yüzde 22'si partnerlerinin vazektomisine güvenmektedir). İngiltere, Yeni Zelanda ve Güney Kore'de de yüksek oranlar kaydedilmiştir (yüzde 17-21). Gelişmekte olan ülkelerde - marjinal (en az gelişmiş ülkelerde yüzde 0,7). Polonya için böyle bir rakam yok.
Polonya sondan üçüncü sırada
Kısırlaştırmaya erişimle ilgili tartışma, endişe verici derecede düşük doğurganlık oranlarıyla ilgili tartışmayla birleştirilmiştir. Polonya dünyadaki en düşük doğurganlık oranlarından biriyle mücadele etmektedir. Merkezi İstatistik Ofisi'ne göre, 2025 yılına kadar nüfus 37,3 milyona düşecek ve çocuk ve ergen sayısı 140.000 kişi daha azalmış olacaktır. Doğurganlık oranı (TFR) 2024 yılında rekor düşük seviyeye (çeşitli CSO/Eurostat kaynaklarına göre kadın başına yaklaşık 1,10-1,16 çocuk) ulaşmış olup 2025 yılında 1,10 olacağı tahmin edilmektedir.
Polonya, 2024 yılında doğurganlık açısından OECD ülkeleri arasında sondan üçüncü sırada yer almıştır (sadece Şili ve Güney Kore'nin önünde).
Avrupa Birliği'nde, 2023 yılında ortalama TFR kadın başına 1.38 çocuktu (en yüksek Bulgaristan'da 1.81, en düşük Malta'da 1.06). Düşüş eğilimi kısa sıçramalarla yıllarca devam etti - örneğin, pandemi sırasında 2021'de 1.53'lük bir oran kaydedildi. Ancak bundan sonra tekrar bir düşüş gördük).
Polonya'da çocuklar için vergiden muaf mali destek sunan bir sosyal politika programı (bugün bir çocuk için aylık 800 PLN) 2016'dan beri yürürlüktedir. Doğurganlık oranlarındaki dramatik düşüşün nasıl tersine çevrileceği konusunda hararetli bir tartışma var. Ancak en önemli sorulardan biri gözden kaçıyor: Biyolojik ve yaşamsal olarak çocuk sahibi olabilecek insanlar neden çocuk sahibi olmamayı tercih ediyor?