Spor, otizmli çocukların yaşamını iyileştirmeye yardımcı olabilir mi? Uyarlanmış bisikletten kapsayıcı koşu etkinliklerine, yapılandırılmış fiziksel aktivite iletişimi, odaklanmayı ve duygusal düzenlemeyi geliştiriyor.
Dünya genelinde 75 milyondan fazla insan otizm spektrum bozukluğu (OSB) ile yaşıyor. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre her 100 çocuktan biri otizm tanısı alıyor.
REKLAM
REKLAM
Otizm ilaçla tedavi edilebilen bir rahatsızlık değil. Gelişimi desteklemek için farklı yaklaşımlar gerektiriyor.
Otizmli birçok çocuk için iletişim ve sosyal etkileşim en büyük zorluklar arasında yer alıyor. Pek çok ebeveyn, çocuklarının gelişimini desteklemenin yollarından biri olarak sporu tercih ediyor.
Bisikletten koşuya, yapılandırılmış fiziksel aktiviteler otizmli çocukların dikkatlerini toplamasına, duygularını düzenlemesine ve iletişim becerilerini geliştirmesine yardımcı oluyor. Pek çok ebeveynin tercih ettiği sporlardan biri de uyarlamalı bisiklet (adaptive cycling).
Astana'da (Kazakistan) yaşayan Fatima Amerzhanova'nın oğlu dört yaşında otizm tanısı aldı. Bugün 10 yaşındaki Amir konuşamıyor, ancak spor sayesinde ilerleme kaydediyor.
"Amir altı yaşına geldiğinde odağımızı spora çevirdik ve hemen sonuçlarını gördük. Fiziksel aktivite sayesinde çocuğun sakinleşmeye başladığını, saldırganlık ve kendine zarar verme davranışlarının azaldığını fark ettik" dedi Fatima Amerzhanova.
"Fiziksel aktivite ve hareket sayesinde çocuk bedenini daha iyi hissetmeye ve anlamaya başlıyor, beyni de farklı çalışmaya başlıyor. Kendi çocuğum bile bazen kendini ısırıyor ve bunun kendine zarar verdiğinin tam farkında olmadığını anlıyorum."
Fatima, oğlunu ilk kez Türkiye'deki bir yaz kampında uyarlamalı bisikletle tanıştırdı. Kazakistan'a döndüklerinde antrenmanlara devam ettiler ve daha sonra sosyalleşmesine yardımcı olacağı umuduyla oğlunu bire bir derslerden alıp grup çalışmalarına geçirmeye karar verdiler.
"Grup çalışmalarında 10 ila 12 çocuk oluyor. Bu sadece otizmli çocuklar için değil, nörotipik çocuklar için de stresli. 23. derste ilk kez yol bisikletine bindi ve bunu başardığımız için ağladım" dedi Fatima Amerzhanova.
Bisiklet antrenörü Kairat Khaldybek, her gün otizmli çocuklarla çalışan isimlerden biri. Son iki yıldır Astana'daki Velolegend Merkezi'nde onları çalıştırıyor. Merkez, Orta Asya'da bu tür programların sunulduğu az sayıdaki yerlerden biri.
"Otizmin farklı görünümleri var ama biz çocuklar arasında seçim yapmıyoruz. En başından itibaren herkesle çalışıyoruz ve bazıları şimdiden yarışmalara katılıyor" dedi Kairat Khaldybek.
"Şimdilik yalnızca Kazakistan'ın Astana kentinde faaliyet gösteriyoruz ama Orta Asya'nın farklı şehirlerinden şube açmamız için mesajlar alıyoruz."
Bisikletin yanı sıra otizmli çocuklar giderek daha fazla yüzme, tenis ve koşu gibi sporlara da katılıyor.
Artan ilgiye rağmen, kapsayıcı spora erişim bölgede hâlâ eşitsiz. Programların çoğu büyük şehirlerde yoğunlaşırken, küçük kasabalardaki ailelerin seçenekleri çoğu zaman sınırlı.
Sadece bir yarıştan ibaret değil
Geçen ay Astana, Orta Asya'nın en büyük kapsayıcı koşu etkinliklerinden birine ev sahipliği yaptı. "Run for Autism" (Otizm İçin Koş) yaklaşık 5 bin katılımcıyı bir araya getirdi.
"Projeyi başlattığımızda amacımız, otizm ve ruh sağlığına yönelik toplumsal dikkat çekmekti" dedi Bolashak Yardım Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Dinara Gaplan.
"Bugün binlerce insan başlangıç çizgisinde bize katılıyor; bu da toplumun daha açık, daha bilinçli ve önemli sosyal girişimleri desteklemeye daha istekli hale geldiğini gösteriyor."
Bolashak Yardım Vakfı tarafından 2023'te Kazakistan'da başlatılan girişim, şimdiden 6 bin 400'den fazla katılımcıyı bir araya getirdi ve yaklaşık 80 bin euro (42 milyon tengeyi aşkın) kaynak topladı.
"Bugün çocuklar büyüyor ve programlarımız da onlarla birlikte gelişiyor. Otizmli ergen ve gençler için mesleki eğitim olanaklarını genişletiyoruz" dedi Gaplan.
Toplanan tüm bağışlar, otizmli ve Down sendromlu gençlere yönelik mesleki eğitim programlarına aktarılacak.
Bolashak Yardım Vakfı, Kazakistan genelindeki okul ve kolejlerde 25 kapsayıcı eğitim destek odasının açılmasına şimdiden katkı sağladı.
Orta Asya'daki birçok aile için spor artık çocuklar açısından sadece bir etkinlik değil. Kaygıyı azaltmaya, bağımsızlığı güçlendirmeye yardımcı oluyor ve bazı durumlarda otizmli çocuklara çevrelerindeki dünyayla ilk gerçek bağlarını kurma imkânı veriyor.