Enerji krizleri, güvenilir, ucuz ve bol temiz enerjiye fosil yakıtlardan daha fazla öncelik verilmesi halinde geçmişte kalabilir, yani tarihe karışabilir.
Kolombiya'da düzenlenecek bir konferans, fosil yakıtlardan çıkış için bugüne kadar görülen en ciddi uluslararası girişim olabilir.
REKLAM
REKLAM
Hürmüz Boğazı'nda şu anda günde 10 milyon varilden fazla petrolün sıkışıp kalması, ithal fosil yakıtlara bağımlı olmanın ne kadar tehlikeli olduğunu hiç olmadığı kadar net gösteriyor.
“Petrol fiyatları sadece enerji piyasalarında kalmıyor, doğrudan insanların hayatlarına yansıyor” dedi, etkinlik öncesi düzenlenen basın toplantısında konuşan, İrlanda'nın eski cumhurbaşkanı ve önde gelen iklim adaleti savunucularından Mary Robinson. Etkilerin en kırılgan kesimleri en ağır biçimde vurduğu uyarısında bulundu.
2025'teki COP30'da eş sponsorlar Kolombiya ve Hollanda, Fosil Yakıtlardan Adil Çıkışa İlişkin İlk Uluslararası Konferans'ı duyurdu. Toplantı 24-29 Nisan tarihleri arasında Kolombiya'nın Santa Marta kentinde yapılacak.
“Fosil yakıtları kademeli olarak terk etme yönünde açık bir ivme var ve bundan yararlanmanın zamanı geldi” dedi Hollanda Başbakan Yardımcısı ve İklim Politikası ile Yeşil Büyümeden Sorumlu Bakan Sophie Hermans.
Konferansın amacı, daha sonra yapılacak toplantılarda geliştirilebilecek ve böylece dünya çapındaki hükümetlerin hayata geçirebileceği “uygulanabilir çözümler” üzerinde uzlaşmak.
Organizatörler, temel hedeflerden birinin, “fosil yakıtlara bağımlılığın kademeli olarak bırakılmasının” adil biçimde gerçekleşmesini sağlamak olduğunu söylüyor. Bunu da, istihdam, makroekonomik istikrar ya da enerji güvenliği açısından “olumsuz etkiler yaratmamak” olarak tanımlıyorlar.
“Bu aşamalı çıkışın nasıl görünebileceğini somutlaştırmaya başlamalı ve yeniyi sisteme alırken eskiyi geride bırakmamıza imkân tanıyacak somut bir yol haritası oluşturmalıyız” dedi Bakan Hermans.
Sadece bir COP iklim zirvesi daha değil
Birleşmiş Milletler'in yıllık COP iklim zirveleri, son derece yavaş işleyen karar alma süreçleri ve somut sonuçlardan yoksun oluşları nedeniyle sık sık eleştiriliyor.
2025'teki COP30'da varılan nihai metinde “fosil yakıtlar”dan hiç söz edilmedi; oysa 85'ten fazla ülke, fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesine yönelik bir yol haritası talep etmişti. Bu ülkeler arasında, dünyanın üçüncü, altıncı, yedinci ve 12'nci büyük ekonomileri olan Almanya, Birleşik Krallık, Fransa ve İspanya da vardı. Küresel güneyin büyük ekonomilerinden, dünyanın 10'uncu ve 13'üncü büyük ekonomileri Brezilya ile Meksika da girişimi desteklemişti.
Santa Marta konferansı, işte bu yol haritasını oluşturmaya başlamayı hedefliyor.
Görüşmeler öncesinde AP haber ajansına konuşan Kolombiya Çevre Bakanı Irene Vélez Torres, “Daha önce var olmayan bir tartışma alanı açıyoruz” dedi.
Oylama yöntemini değiştirerek, konferans COP'ların başarısız olduğu yerde başarıya ulaşabilir.
Covering Climate Now'dan Mark Hertsgaard ve Kyle Pope, “Zirve, oybirliği gerektiren BM kurallarıyla değil, çoğunluk esasına göre yönetilecek; böylece, COP30'da petro-devletlerin yaptığı gibi, birkaç ülkenin ilerlemeyi sabote etmesinin önüne geçilecek” diyor.
Organizatörler, konferansın “bir müzakere organı olarak tasarlanmadığının, herhangi bir resmî müzakere sürecinin ya da girişiminin parçası sayılmadığının ve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (UNFCCC) yerini almasının amaçlanmadığının” altını çiziyor.
2015 tarihli küresel iklim anlaşması Paris Anlaşması uyarınca ülkeler kendi emisyon hedeflerini kendileri belirliyor; bu da hiçbir uluslararası sürecin hükümetleri fosil yakıtları aşamalı olarak terk etmeye zorlayamayacağı anlamına geliyor.
Zirve, iklim diplomasisini emisyon hedeflerinin ötesine taşıyıp doğrudan fosil yakıt üretimiyle yüzleşmeye yöneltmeyi amaçlayan daha geniş bir hamlenin parçası; bu da ülkeleri uzun süredir bölen, siyaseten son derece hassas bir konu.
Fosil Yakıtlardan Adil Çıkışa İlişkin İlk Uluslararası Konferans'a kimler katılacak?
Amaç, hükümetlerin petrolden ve gazdan kademeli olarak çıkmayı nasıl planladıklarını paylaşmaları; akademisyenler, iklim aktivistleri, yerli halkların liderleri, sendika temsilcileri ve diğer sivil toplum aktörleri de, fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesi gibi soyut bir hedefi somut bir gerçekliğe dönüştürmenin yollarına dair fikir ve deneyimlerini aktararak bu sürece destek verecek.
Konferans organizatörleri, COP30'da yol haritası önerisini destekleyen ülkelerin yanı sıra, 2028'de ABD başkanlığına aday olabileceği konuşulan California Valisi Gavin Newsom'un da aralarında bulunduğu bölgesel yönetimlerin önde gelen isimlerini davet ettiklerini söylüyor.
Etkinlik, aralarında ekonomileri petrol, kömür ve gaza bağımlı Brezilya, Angola, Vietnam ve Meksika gibi ülkelerin liderlerinin de bulunduğu, yaklaşık 50 ülkeden hükümet temsilcilerini ağırlayacak.
Avrupa'dan şu ülkeler katılacak: Almanya, Avusturya, Belçika, Danimarka, Slovenya, İspanya, Finlandiya, Fransa, Guatemala, İrlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İsveç, İsviçre, Türkiye ve Norveç.
Petrol üretiminde dünyanın en büyük ülkelerinden ikisi olan Amerika Birleşik Devletleri ve Suudi Arabistan zirveye katılmıyor; bu da, petrol, gaz ve kömürden ne kadar hızlı uzaklaşılması gerektiği konusundaki görüş ayrılıklarını gözler önüne seriyor.
Extinction Rebellion ve Fossil Fuel Treaty gibi hareketlerin organize ettiği, iki tekneden oluşan İklim Adaleti Filosu Santa Marta'ya doğru yol alıyor. Güzergâhında Bonaire, Aruba ve Curaçao'ya uğrayacak.
Greenpeace ile birlikte hareket eden sekiz Bonaire sakini, Ocak 2026'da iklim adaleti açısından büyük bir zaferin baş aktörleri oldu: Lahey Bölge Mahkemesi'nin emsal niteliğindeki kararı, Hollanda'nın Bonaire halkını iklim krizine karşı korumayarak onların insan haklarını ihlal ettiğini tescilledi.
Katılımcı ülkeler yeni bir ekonomik süpergüce dönüşebilir
Konferans, COP30'da tıkanan yol haritasını çizmeye başlamayı hedefliyor.
Odaklanılacak alanlardan biri, hükümetlerin her yıl fosil yakıtları sübvanse etmek için harcadığı 7 trilyon dolarlık (5,9 trilyon avro) desteklerin nasıl kademeli olarak kaldırılacağı olacak; üstelik bunu, bu sübvansiyonlara bağımlı toplulukları, çalışanları ve vergi tabanlarını cezalandırmadan yapmak gerekecek.
Sürece dahil olan yerli halk liderleri, Santa Marta zirvesine katılan hükümetleri ulusal enerji dönüşüm planlarına fosilsiz bölgeler eklemeye zorladıklarını söylüyor. Bu, özellikle ekolojik açıdan hassas alanlarda olmak üzere, belirli bölgeleri petrol, gaz ve kömür çıkarımına tamamen kapatmak anlamına geliyor.
Savunuculuk gruplarının analizleri, petrol ve gaz ruhsat alanlarının hâlihazırda geniş tropikal ormanlarla ve yerli halk topraklarıyla büyük ölçüde çakıştığını ortaya koyuyor.
Hertsgaard ve Pope'a göre, Kolombiya'da bir araya gelen “istekliler koalisyonu”nun gizli silahı, ekonomik bir süper güç gibi hareket edebilme potansiyeli.
Yol haritasını COP'ta destekleyen 85 ülkenin gayrisafi millî hasılasını topladığınızda ortaya 33,3 trilyon dolarlık (28,2 trilyon avro) bir büyüklük çıkıyor. Bu rakam, dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD'nin 30,6 trilyon dolarlık (25,9 trilyon avro) GSMH'sinden ve ikinci büyük ekonomi Çin'in 19,4 trilyon dolarlık (16,4 trilyon avro) GSMH'sinden belirgin biçimde daha yüksek.
Bu ekonomik ağırlık, söz konusu 85 ülkeye muazzam bir potansiyel manevra alanı sağlıyor. Eğer Adil Geçiş konferansına katılanlar, daha geniş bir grubun arkasında durabileceği, fosil yakıtlardan çıkışa yönelik inandırıcı bir yol haritası ortaya koyabilirse, bu durum dünya genelinde finansal piyasalarda ve hükümet bakanlıklarında şok dalgaları yaratabilir.