Yeni Zelanda’da sıra dışı dönüş: Kiviler Wellington tepelerine geri dönüyor

Yeni Zelanda’nın ulusal ve kutsal kuşu kivi, bir yüzyılı aşkın süre önce Wellington çevresindeki tepelerden tamamen kayboldu. Şimdi ise başkent sakinleri, nesli tükenme tehlikesi altındaki bu uçamayan kuşları yeniden kente kazandırmak için sıra dışı bir yurttaş girişimi yürütüyor.

REKLAM

REKLAM

hayır kurumu Capital Kiwi Project’in kurucusu Paul Ward, “Onlar kim olduğumuzun ve buraya aidiyet duygumuzun bir parçası,” diyor. “Ancak bu tepelerden bir asırdan uzun süredir yoklar ve Wellingtonlılar olarak bunun doğru olmadığını düşündük.”

Yeni Zelanda’nın Kuzey ve Güney Adaları arasında, karanlık denize bakan sisli bir tepede Ward ve ekibi, Salı gecesi geç saatlerde engebeli meraları aşarak kırmızı el fenerlerinin loş ışığında sessizce yedi sandık taşıdı. Her bir sandığın içinde, Capital Kiwi Project kapsamında Wellington’a taşınan 250’nci kivi de dahil olmak üzere birer kuş bulunuyordu.

Kuşlar yeni yuvalarında sessizce karşılanıyor

Kivi, Yeni Zelandalılara sık sık takma adlarını veren kuş olarak biliniyor. Gelişmemiş kanatları ve bıyığı andıran yüz yapısıyla utangaç, tuhaf görünümlü bir tür olarak tanımlanıyor.

Pek çok Yeni Zelandalı için güçlü bir sembolik anlam taşıyan kivi, ülkenin hava kuvvetlerine ait uçakların kuyruklarında bile yer alıyor—uçamayan ve kuyruksuz bir kuş için ironik bir tercih.

İnsanların Yeni Zelanda’ya yerleşmesinden önce ülke genelinde yaklaşık 12 milyon kivi olduğu tahmin ediliyor. Bugün ise bu sayı yalnızca 70 bine kadar düşmüş durumda ve popülasyon her yıl yaklaşık yüzde 2 oranında azalıyor.

Wellington’ın kivilerinin yeniden yaşam alanı bulduğu tepelerde, 28 Nisan gecesi geç saatlerde duyulan tek ses rüzgâr türbinlerinin uğultusuydu. Ward ve ekibi, sandıkları ikili gruplar halinde yere indirip dikkatle açtı.

Küçük ve sessiz izleyici grubundakilerden bazıları gözyaşlarını tutamadı. Bir erkek, Maori dilinde bir karakia (dua) okudu.

Her bir sandıktan sonunda uzun, kıvrık bir gaga uzandı; kiviler gölgeli araziye temkinli ilk adımlarını attı, ardından hızlanarak koşmaya başladı ve kısa süre içinde karanlıkta gözden kayboldu.

Kiviler Parlamento’ya ilk kez adım atıyor

Kivilerin bugüne kadar hiç ayak basmadığı yerlerden biri de Yeni Zelanda Parlamentosu’ydu. Wellington’ın yedi yeni sakini, tepedeki yeni yuvalarına götürülmeden saatler önce, kentteki 250’nci kivinin gelişini kutlamak için bakıcıları tarafından Parlamento’nun görkemli ziyafet salonuna getirildi.

Milletvekilleri ve öğrenciler, çoğu ilk kez bu ürkek ve gececi kuşları yakından görmenin fısıltılı heyecanını yaşadı. Koruma görevlileri, iri gövdeli kivileri nasırlı ayakları öne doğru uzanmış halde, adeta bir bebek taşır gibi kucaklarında taşıdı.

Ward, Associated Press’e (AP), “Bu hayvan, bir halk olarak kimlik duygumuz açısından bize çok şey verdi,” dedi. “Sivil liderlerimizi ve siyasetçilerimizi harekete geçmeye zorlamak istiyoruz; çünkü bu, onurlandırmamız gereken bir ilişki.”

Nadir kuşlar koruma alanlarından kent yaşamına taşınıyor

Dünyanın en tuhaf ve en nadir kuş türlerinden bazıları Yeni Zelanda’da yaşıyor. Bu türlerin bazıları, kimi zaman finansmanı bile belirsiz, tüm zorluklara rağmen yürütülen koruma programları sayesinde hayatta kaldı.

Onlarca yıl önce başlatılan girişimlerle bazı türlerin hayatta kalan tüm bireyleri, dikkatle izlenip korundukları, ancak çok az sayıda Yeni Zelandalının görebildiği, açık denizdeki yırtıcıdan arındırılmış adalara ya da sığınaklara taşındı.

Ward ve ekibininse farklı bir hayali vardı: Yeni Zelanda’nın simge ulusal kuşunun, daha önce insan baskısı ve getirilen yırtıcılar yüzünden yok edildiği hareketli başkentte, insanlar ile yan yana çoğalabilmesi.

Ward, “İnsanların yaşadığı yerler, aynı zamanda onları geri getirebileceğimiz yerler; çünkü bu koruyuculuğu üstlenecek imkânlara oralarda sahibiz,” diyor.

Binlerce tuzak başkentin kivilerini koruyor

Korunmasız kivi popülasyonları küçülürken, özenle yönetilen yabani kuş sığınaklarında sayıları arttı. Öyle ki bu koruma alanlarının bazıları onlar için artık yetersiz kalmaya başladı.

Bu da onların Wellington gibi yerlere taşınmasına yol açtı; Ward’ınkine benzer gruplar, kent sakinlerini yeni komşularını benimsemeye teşvik ediyor. Başkentte kivilerin, geç saatlerde dağ bisikleti sürenler tarafından ya da arka bahçelerdeki güvenlik kameralarına yakalanırken görüldüğünü söylüyor.

Ward, “Onlar şehrimizi çevreleyen tepelerde yaşıyor, ötüyor ve insanlarla karşılaşıyor,” diyor.

Bu noktaya gelmek kolay olmadı. Son on yılda, toprak sahipleri, yerel Maori kabilesi ve Capital Kiwi Project arasındaki ortak çabalar sayesinde, kivilerin serbestçe dolaşabildiği 24 bin hektarlık geniş bir alan oluşturuldu.

Bu alan, kivi yavrularının başlıca yırtıcısı olan kakımlar (bir tür gelincik) için yerleştirilen 5 binden fazla tuzakla donatıldı. Şimdilik Wellington’daki kivi nüfusunda yavruların hayatta kalma oranı yüzde 90.

Yeni Zelanda yırtıcı türlerden arındırılmayı hedefliyor

Kivi girişimi, ada ülkesini 2050 yılına kadar başıboş kediler, possumlar, sıçanlar ve kakımlar gibi sonradan getirilen yırtıcılardan arındırma hedefinin bir parçası. 2016’da önceki hükümet bu hedefi belirlediğinden beri başarısının ne kadar mümkün olduğu tartışılsa da, topluluk grupları işe ciddi biçimde koyuldu.

Wellington’ın bazı bölgeleri, evcil hayvanlar dışında memeli yırtıcılardan tamamen arındırılmış durumda ve yerli kuşlar buralarda çoğalıyor. Gönüllüler, yalnızca tek bir farenin ortaya çıkmasına karşı bile banliyöleri askeri bir titizlikle izliyor.

Save the Kiwi’nin genel müdürü Michelle Impey, “Dünyadaki nesli tükenmekte olan türleri düşündüğümde, çoğu için yapabileceğiniz şey kampanya yürütmek ya da bağış yapmaktan ibaret,” diyor. “Ancak bizim ülkemizde, her gün sıradan insanların kendi çabalarıyla tehdit altındaki bir türü korumak için elinden geleni yaptığı inanılmaz bir hareket var.”