Güneş enerjisi, Avrupalıları fosil yakıtların hızla artan maliyetlerinden kısmen kurtarıyor, ancak uzmanlar, “geri tepme” etkisiyle faturaların yine de yükselebileceği uyarısında bulunuyor.
Güneş enerjisi, Avrupa’nın temiz enerjiye geçişinde “parlayan yıldız” olarak tanımlanıyor ve oynak fosil yakıt fiyatlarının yarattığı şokların etkisini haneler için hafifletiyor.
REKLAM
REKLAM
Petrol ve gaz fiyatlarını fırlatan İran savaşı sürerken Avrupalılar enerji bağımsızlığı kazanmak için çare arıyor.
Almanya’da yenilenebilir enerji şirketi Enpal BV, Orta Doğu’daki ABD-İsrail çatışmasının başlamasından bu yana güneş paneli taleplerinin yüzde 30 arttığını bildirirken, güneş enerjisi markası 1KOMMA5° GmbH de güneşe olan ilginin neredeyse iki katına çıktığını açıkladı.
Birleşik Krallık’ta enerji şirketi EON, güneş enerjisine ilginin 23 Şubat ile 1 Mart arasında yüzde 23 arttığını, 2 ile 8 Mart arasında ise bunun üzerine yüzde 63’lük bir artış daha yaşandığını bildirdi.
Momentum kazanan yalnızca geleneksel çatı üstü güneş panelleri değil. Avrupa güneş fotovoltaik (PV) sektörünün üyelik bazlı ticaret birliği SolarPower Europe, tak-çalıştır (plug-in) güneş sistemlerinin satışlarının da kıta genelinde arttığını, ancak “kesin rakamlara ulaşmanın zor” olduğunu belirtiyor.
Avrupa’da tak-çalıştır güneş neden yaygınlaşıyor?
Almanya, 2022 ile 2025 arasında bir milyondan fazla sistemin kurulmasıyla tak-çalıştır güneş atağında uzun süredir başı çekiyor. Bu patlamanın nedeni, şebekeye verilen her birim elektrik için sabit bir ücret öngören alım tarifeleriyle tak-çalıştır güneş alanları ödüllendiren devlet teşvikleri olarak gösteriliyor.
Katma değer vergisinin kaldırılması ve fiyatlardaki sert düşüşler de teknolojiyi çok daha erişilebilir kıldı. Avrupa’nın geri kalanı tak-çalıştır güneş sistemlerini benimsemekte yavaş kaldı, ancak mevzuattaki değişiklikler tabloyu yakında değiştirebilir.
Geçen nisan ayında Belçika, vatandaşların yetkili bir kurulumcuya ödeme yapmak zorunda kalmadan tak-çalıştır PV’ler satın almasına imkân tanıyan, kendi kendine kurulan panellere yeşil ışık yaktı. İspanya’da da son dönemde satışlarda artış gözleniyor; Tornasol Energy adlı şirket geçen yıl 1.300’den fazla haneye güneş enerjisi kitleri kurdu.
Birleşik Krallık, tak-çalıştır güneş sistemlerine yönelik kısıtlamaları gevşeten son Avrupa ülkesi oldu; kısa süre önce Lidl ve Iceland gibi indirimli perakendecilerde düşük maliyetli panellerin satışa sunulacağını duyurdu.
27 AB üye devletinden yalnızca İsveç ve Macaristan, kendi kendine kurulan tak-çalıştır güneş cihazlarını hâlâ yasaklıyor.
Tak-çalıştır güneş mi, geleneksel çatı üstü paneller mi: En iyi seçenek hangisi?
Avrupa’da çatı üstü güneş sistemlerinin maliyeti, sistemin büyüklüğüne ve güneş enerjisi depolama bataryası alınıp alınmadığına bağlı olarak büyük farklılık gösteriyor. Fiyatlar 7.000 ila 30.000 avro arasında değişebiliyor; ancak pek çok ülkede kurulum maliyetlerine destek olmak için hibe gibi teşvikler sunuluyor.
Çatı üstü güneşin geri ödeme süresi de panellerin konumu, aldıkları güneş ışığı miktarı ve elektrik tüketim alışkanlıklarınız gibi birçok faktöre bağlı.
Birleşik Krallık’ın Energy Savings Trust kuruluşuna göre, ihracat ödemeleri dikkate alınmadığında, Londra’da çatı üstü güneş sistemi bulunan bir evde sakinler gün boyu evdeyse yıllık 650 sterlin (750 avro) tasarruf sağlanabiliyor. Çoğu gün saat 18.00’e kadar evde olunmadığında bu rakam 530 sterline (611 avro) düşüyor.
Bu da çatı üstü güneşin, emekliler veya evden çalışanlar gibi gündüz saatlerinde elektrik tüketenler için büyük bir avantaj sağladığı anlamına geliyor.
“Tipik bir çatı üstü sistem, özellikle elektrikli araç şarjı veya ısı pompaları nedeniyle gündüz tüketimi yüksek olan hanelerde faturaları ciddi biçimde aşağı çekebilir” diyor, Heatable (kaynak İngilizce) adlı şirketin yenilenebilir enerji elektrik mühendisi Kian Milroy, Euronews Earth’e.
“İlk yatırım maliyeti elbette daha yüksek ve geri ödeme süresi daha uzun, ancak toplamda daha iyi bir değer sunuyor.”
Milroy, Birleşik Krallık’ta 400 sterlin (461 avro) gibi düşük bir bedelle piyasaya çıkan tak-çalıştır güneşi, kiracılar, apartman dairelerinde oturanlar veya çatıya PV paneli kuramayan herkes için daha uygun bir “tamamlayıcı ürün” olarak tanımlıyor.
“Bazı faydaları var ama sınırlı,” diye açıklıyor. “Kurulumu çok daha kolay, ancak faturaları dramatik biçimde etkileyecek kadar elektrik üretmiyor.”
Almanya’nın aksine, Birleşik Krallık’ta ev içi prizler genelde şebekeye elektrik geri basmaya uygun şekilde tasarlanmadığı için tak-çalıştır güneş sistemi bulunan haneler, çatı üstü panellerde olduğu gibi fazla üretimi şebekeye satarak gelir elde edemiyor.
Oysa tak-çalıştır güneş, aslında büyük miktarda elektrik üretmek için değil; daha çok buzdolapları, Wi-Fi yönlendiricileri ve diğer bekleme modundaki cihazlar gibi sürekli çalışan ekipmanların enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik tasarlanmış durumda.
Uswitch.com (kaynak İngilizce) adlı karşılaştırma sitesinin enerji uzmanı Natalie Mathie, Euronews Earth’e yaptığı açıklamada 400 ila 500 watt üreten tak-çalıştır panellerin, (boyutuna bağlı olarak yaklaşık 300 watt çeken) yavaş pişirici tencereler gibi enerji verimli cihazları çalıştırmaya yetebileceğini, ancak prize takılan klima üniteleri veya sıcak hava fritözleri (air fryer) gibi çok enerji tüketen aletler için yeterli olmayacağını söylüyor.
Carbon Brief (kaynak İngilizce) adlı düşünce kuruluşunun analizine göre tak-çalıştır güneş panelleri, tipik bir Birleşik Krallık hanesine 15 yıllık ömürleri boyunca 1.100 sterlin (yaklaşık 1.261 avro) kazandırabiliyor. Buna karşılık çatı üstü paneller, aynı dönemde 15.000 sterlin (17.316 avro) ya da daha fazla tasarruf sağlayabiliyor; çoğu sistemde geri ödeme süresi 6 ila 10 yıl arasında değişiyor.
Güneş enerjisi faturaları artırabilir mi?
Avrupalılar elektrik faturalarını düşürmek için güneş enerjisine yatırım yaparken, bazen tam tersi sonuçlar da ortaya çıkabiliyor.
Bu olgu “güneş geri tepme etkisi” (solar rebound effect) olarak biliniyor ve hanelerin, panellerini sonsuz bir ücretsiz enerji kaynağı olarak görmeleri nedeniyle normalden daha fazla elektrik tüketmeleriyle ortaya çıkıyor.
“Küçük bir tak-çalıştır dizi birkaç yüz watt üretebilir, ancak ev sahibinin kafasında bu bedava enerji anlamına gelir ve daha fazla elektrik kullanmaya başlarlar” diyor Milroy.
Hem çatı üstü panellerde hem de tak-çalıştır sistemlerde görülebilen güneş geri tepme etkisi, çoğu zaman güneş enerjisi kullanan hanelerin faturalarında artışa yol açarak yatırımlarını amorti etmeleri için gereken süreyi uzatıyor.
Buna karşın, elektrik tüketiminizi sabit tutmak için bilinçli bir çaba göstermek bu etkiyi dengelemeye yardımcı olabilir.