El Niño, iklim değişikliğiyle birleşerek dünyanın dört bir yanında aşırı hava olaylarını tetikliyor.
Susuzluktan kavrulan El Salvador’daki açlıktan bitap düşmüş sığırlardan dünyanın mercan resiflerine yönelik “dehşet verici” tehdide kadar, bu yıl olağanüstü güçlü seyreden El Niño’nun etkileri dünyanın dört bir yanında hissediliyor.
REKLAM
REKLAM
Doğal bir hava olayı olan El Niño, Pasifik Okyanusu’nun doğu kesimindeki deniz sıcaklıkları olağandışı biçimde ısındığında, yaklaşık her iki ila yedi yılda bir ortaya çıkıyor.
Geçmiş El Niño dönemleri rekor kıran sıcaklıklara katkıda bulunarak dünyanın birçok yerinde uzun süreli kuraklıkları, ani sel felaketlerini ve ölümcül orman yangınlarını körükledi.
Çoğu El Niño olayı küresel ortalama sıcaklığı yaklaşık 0,2°C artırıyor, bu da Küresel Güney’de aşırı hava koşullarını tetiklemeye yetiyor, ancak bu artış, iklim değişikliğinin insan kaynaklı ek ısınmasının yalnızca küçük bir kısmını oluşturuyor.
İşte bu yılki “Süper El Niño”nun dünyada nasıl etkiler yarattığına dair tablo.
El Niño mercan resiflerini ve ormanları tehdit ediyor
Bu yılki El Niño, BM’nin doğa konulu uzmanlar panelinin başkanı David Obura’ya göre, dünya çapındaki mercan resifleri için “dehşet verici düzeyde ek bir risk” anlamına geliyor.
Mercanlar ısıya son derece hassas ve iklim değişikliği, ağarma olaylarının sıklığını ve şiddetini zaten artırmış durumda.
Dördüncü küresel ağarma olayı ile bu yılki El Niño’nun birleşmesi, mercanları çok daha büyük bir tehlikeyle karşı karşıya bırakıyor.
Obura’nın öncülük ettiği ve Nature adlı bilim dergisinde yayımlanan kapsamlı bir mercan sağlığı değerlendirmesi, 2008’deki son küresel sayımdan bu yana resif oluşturan türlerin keskin biçimde kötüleştiğini, bunların yüzde 44’ünün yok olma tehdidi altında olduğunu ortaya koydu.
Ormanlar da risk altında. Bağımsız Orman Deklarasyonu Değerlendirmesi’ne göre küresel ormansızlaşma geçen yıl yavaşladı, ancak Orta Afrika’daki koşullar kötüleşirken ve El Niño tropik kuşakta yangın risklerini artırırken bu kazanımların kalıcı olması zor görünüyor.
El Salvador’da kuraklık vurdu, hayvanlar perişan
El Niño’nun körüklediği kuraklık, Mexiko’dan Panama’ya uzanan Orta Amerika’nın “Kuru Koridoru”nda ağır tahribata yol açıyor.
Ağustos ayı sıcaklıklarının normalin 4,3°C üzerinde seyrettiği El Salvador’da, çiftlik hayvanları bu koşulların bedelini ödüyor.
“Bu küçük hayvanın ne kadar zayıf olduğunu hayal edin! Neden? Çünkü ot yok,” diyor 54 yaşındaki çiftçi Antonio Aguilar, Sensuntepeque’deki hayvan pazarında derisi kemiklerine yapışmış bir ineği göstererek.
Yıl sonunda zirve yapması beklenen El Niño, etkilerini şiddetlendiren insan kaynaklı ısınmanın hızlandığı bir dönemde yaşanıyor. Daha sıcak bir atmosfer toprağı kurutup kuraklığı derinleştiriyor, aynı zamanda daha fazla nem tutarak yağışları aşırılıklara sürüklüyor.
Şiddetli yağışlar Iguazu Şelaleleri’ni kapattı
El Niño tarafından beslenen aşırı sağanaklar, geçen hafta Iguazu Nehri’nin debisini normalin altı katına çıkardı. Arjantin’deki milli park yetkilileri, Iguazu Şelaleleri’nin en büyük ve en etkileyici kolu olan Şeytan Boğazı’na giden yürüyüş yolu dahil turistik parkurları kapattı.
Güney Amerika, ABD’nin güneyi, Doğu Afrika ve Orta Asya, önceki El Niño dönemlerinde artan sel riskleriyle karşı karşıya kalmıştı.
Arjantin’in kuzeydoğusunda Paraná Nehri 15 Ekim’de tehlikeli bir seviye olan 4,7 metreye yükseldi ve çevredeki kasabalarda tahliyeleri tetikledi. Paraguay ve Uruguay’da da taşkınlar binlerce kişiyi evlerinden etti.
Aşırı hava olayları küresel yoksulluk riskini artırıyor
BM kalkınma şefi Alexander De Croo, El Niño’nun artan enerji maliyetleri ve yüksek faiz oranlarıyla birleşmesinin, kırılgan kesimlerin ardı ardına krizlerle vurulması sonucu milyonlarca insanı yoksulluğa itebileceği uyarısını yapıyor.
Özellikle El Niño ile bağlantılı şiddetli kuraklık, çatışmaların zaten kıtlığı körüklediği Sudan’ın yarısından fazlasını etkileyerek yerel ürünlerin tarlada kalmasına ve hanelerin gıda ile gelirden mahrum kalmasına yol açıyor.
İsviçre merkezli IHE Delft Su Eğitimi Enstitüsü’ne göre mısır ve fasulye gibi birçok temel gıda ithalatı da Avrupa’nın gıda güvenliğini riske atabilir.
El Niño’nun kendisi kontrolümüz dışında olsa da, insan kaynaklı ısınma, emisyonları azaltarak en aza indirilebilir. De Croo, özel yatırımcıları iklim değişikliğinin “ekonomik maliyetini” ve onunla mücadele etmenin “iş fırsatlarını” görmeye çağırıyor.
Sri Lanka Merkez Bankası, El Niño’nun adanın onlarca yılın en kötü ekonomik krizinden çıkış sürecini baltalayabileceği uyarısında bulunuyor; Aralık’a kadar sağanak yağışlar, gelecek yılın başında ise uzun süreli kuraklık bekleniyor.
Bu yılki El Niño rekor kıracak mı?
Bu El Niño’nun nasıl sıralanacağı, hangi ölçütlerin kullanıldığına bağlı ve kurumların farklı yöntemleri doğrudan karşılaştırmayı zorlaştırıyor.
Birleşik Krallık Meteoroloji Kurumu olayı “emsalsiz” olarak nitelendirirken, Japonya meteoroloji kurumu şimdiye kadar gözlenen en güçlü El Niño olduğunu söylüyor; ABD’li tahminciler ise henüz bir rekor ilan etmiş değil.
NOAA’nın veri setinde en güçlü El Niño yılı 1982. Kurum, mevcut olayın muhtemelen bu yılı geride bırakacağını belirtiyor.
Miami Üniversitesi’nden iklim bilimci Emily Becker, “Hangi ölçüye bakarsanız bakın, karşımızda son derece güçlü bir El Niño var,” diyor. Becker, bilim insanlarının bu olayın “tarihteki yerini” ancak sona erdikten sonra net biçimde görebileceğini ekliyor.
İklim değişikliği okyanusları ısıttığı için, ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) artık doğu-merkez Pasifik’in sıcaklığını tropik okyanusun geri kalanına kıyasla ne kadar sıcak ya da soğuk olduğu üzerinden ölçüyor. Küresel hava koşullarını etkileyen de işte bu fark.
Pasifik’te birkaç derecelik ısınma nasıl bu kadar etkili olabiliyor?
NOAA’nın güncellenmiş endeksine göre, tropik okyanusun geri kalanına kıyasla Pasifik’in kilit bir bölgesinde üç ay boyunca 2,5°C’lik sıcaklık sapması görülmesi, kayıtlardaki en yoğun El Niño anlamına geliyor.
Bu çok büyük bir rakam gibi görünmeyebilir, ancak El Niño-Güney Salınımı, yıldan yıla iklimde görülen doğal dalgalanmaların başlıca itici gücü.
Okyanusun ısıyı atmosfere nerede bıraktığına ilişkin kaymalar, dünya genelinde hava düzenini zincirleme biçimde değiştirerek bazı bölgeleri daha serin ve yağışlı, diğerlerini ise daha sıcak ve kurak hale getiriyor. Bu etkilere “teleconnections”, yani uzaktan bağlantılar deniyor.
Ancak El Niño olayları ve onların tersi olan, ekvatoral Pasifik’in normalden daha soğuk olduğu La Niña dönemleri, belirli sonuçları daha olası kılarken, bunları garanti etmiyor.