SpaceX, süren zararlara rağmen yaklaşık 75 milyar dolar (64,5 milyar avro) toplayabileceği rekor bir halka arz planlıyor. Şirket, kaynağı Ay ve Mars görevlerinde kullanmayı hedeflerken, kârlı Starlink X ve xAI’deki zararlara tezat oluşturuyor.
SpaceX'in kurucusu Elon Musk, Çarşamba günü, halihazırda yılda milyarlarca dolar zarar eden uzay şirketini borsaya açarak tarihin en büyük hisse satışlarından birini gerçekleştirmeyi planladığını açıkladı.
REKLAM
REKLAM
Bir başvuru belgesine göre SpaceX, geçen yıl 18,7 milyar dolarlık gelir üzerinden faaliyetlerinden 2,6 milyar dolar (2,24 milyar avro) zarar etti ve zararlar bu yılın başında da devam etti.
İzahnamede Musk'ın ne kadar sermaye toplamayı hedeflediğine dair net bir rakam yer almadı, ancak çeşitli haberlerde bunun yaklaşık 75 milyar dolar (64,5 milyar avro) olabileceği tahmin ediliyor. Bu büyüklükte bir halka arz, yedi yıl önce borsaya açılırken 26 milyar dolar (22,4 milyar avro) toplayan petrol devi Saudi Aramco'nun elinde tuttuğu rekoru rahatlıkla geride bırakacak.
Resmi adı Space Exploration Technologies Corp. olan SpaceX, söz konusu paranın, insanlığı medeniyeti yok edebilecek varoluşsal tehditler karşısında gezegenlerarası bir tür haline getirme hedefi doğrultusunda, Ay'a ve Mars'a insan gönderme projelerinin finansmanında kullanılacağını bildirdi.
Başvuruda, "İnsanların dinozorlarla aynı akıbete uğramasını istemiyoruz" ifadesi yer aldı.
İzahname kimi bölümlerinde adeta Hollywood tarzı bir gelecek vizyonu çiziyor; bir bölümde, Musk'ın ücret paketinin bir kısmının yalnızca Mars'ta en az bir milyon sakinin yaşadığı kalıcı bir insan kolonisi kurmayı başarması halinde verileceği belirtiliyor.
Bunun ötesinde, sadece bu hisse satışı bile SpaceX'in kurucusu ve büyük hissedarı Musk'ı dünyanın ilk trilyoneri yapabilir. Forbes, servetini hâlihazırda 839 milyar dolar (722 milyar avro) olarak tahmin ediyor; bu da kabaca Polonya'nın yıllık GSYH'sine denk geliyor.
Gelirler ve Starlink’teki büyümeye rağmen zararlar artıyor
Astronotları yörüngeye gönderen yeniden kullanılabilir roketler üretmenin yanı sıra SpaceX'in bazıları başarılı, bazıları ise zorlanan ve akıllarda soru işareti bırakan başka faaliyetleri de var.
Belgeye göre, dünyanın en büyük uydu iletişim şirketi olan Starlink önemli bir nakit kaynağı konumunda; geçen yıl 4,4 milyar dolar (3,8 milyar avro) faaliyet kârı üretti. İş kolu, alçak yörüngede bulunan 10 bin uydu aracılığıyla 150 ülke ve bölgede 10 milyon kişiye internet hizmeti sunuyor.
Zorlanan işler arasında, SpaceX'in kısa süre önce bünyesine kattığı iki Musk girişimi de yer alıyor: Eski adıyla Twitter olan sosyal medya platformu X ve yapay zeka şirketi xAI. Her iki şirket de ciddi zarar yazdığı için, bazı SpaceX yatırımcıları bu satın almaları adeta bir "kurtarma operasyonu" olarak eleştiriyor.
İzahnameye göre şirketin yapay zeka faaliyetleri geçen yıl operasyonlardan 6,4 milyar dolar (5,5 milyar avro) zarar etti.
SpaceX'in çekirdek işi olan roket üretimi ve fırlatma hizmetleri, büyük devlet ihalelerinden önemli ölçüde yararlandı; bu da şirketi ileride etkileyebilecek bazı soru işaretlerini beraberinde getirdi. Musk'ın Trump yönetimiyle yakın ilişkileri nedeniyle, devlet etiği uzmanları ve gözetim kuruluşları, vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edilen bu sözleşmeleri alırken ayrıcalıklı muamele görüp görmediğini ve Donald Trump görevden ayrıldığında bu desteğin sürüp sürmeyeceğini sorguluyor.
USAspending.gov verilerine göre SpaceX, son beş yılda NASA, Savunma Bakanlığı ve diğer kamu kurumlarından toplam 6 milyar dolar (5,2 milyar avro) tutarında sözleşme kazandı. Şirket, geçen yılki gelirlerinin beşte birinin federal hükümetten geldiğini başvurusunda not etti.
Musk, Trump'ın başkanlık kampanyasına en büyük bağışı yapan isimdi ve geçen yılın başlarında DOGE adıyla bilinen kamu harcamalarını kısma girişiminde oynadığı rolün ardından ilişkileri zaman zaman gerilse de hâlâ önemli bir destekçisi.
Musk iddialı hedeflere bağlanan maaşıyla şirket üzerindeki sıkı kontrolünü koruyor
Belgeye göre, pek çok şirket CEO'sunda olduğu gibi Musk'ın kazancı, 2025'te 54.080 dolar (46.538,5 avro) olan ve 2019'dan bu yana değişmeyen yıllık maaşının çok ötesine geçiyor.
İzahnamedeki bilgilere göre Musk'a verilecek hisse senedi paketleri, her biri 67 milyon adet olmak üzere neredeyse eşit 15 dilime ayrılacak ve sadece şirket önceden belirlenmiş piyasa değeri hedeflerine ulaştığında hak edilecek. Mars kolonisinin kurulması hedefinin yanı sıra, Musk'ın tüm ödülü alabilmesi için SpaceX'in piyasa değerinin 7,5 trilyon dolara (6,45 trilyon avro) yükselmesi gerekecek.
SpaceX'in uzaya futbol sahası büyüklüğünde dev veri merkezleri yerleştirmeyi başarması halinde Musk ilave hisse ödülleri de alacak.
Belge, Musk'ın şirket üzerinde kayda değer bir kontrolü elinde tutmaya devam edeceğini gösteriyor.
Buna göre Musk ve bazı diğer ortaklar, her paya 10 oy hakkı tanıyan özel bir hisse senedi sınıfı alacak. Bu hissedarlar, diğer ayrıcalıkların yanı sıra şirket yönetim kurulunun çoğunluğunu seçebilecek.
SpaceX, potansiyel yatırımcılara yönelik uyarısında, "Bu durum, şirket işleri ve yönetim kurulu üyelerimizin seçimi üzerinde etkide bulunma imkanınızı sınırlayacak ya da tamamen ortadan kaldıracaktır" ifadesine yer verdi.
SpaceX, izahnamenin kamuya açıklanmasından 15 gün sonra, Wall Street’te "roadshow" olarak bilinen süreç kapsamında arzı yatırımcılara tanıtmaya başlayabilecek. Bu durumda takvim 4 Haziran'ı işaret ediyor.