Özbekistan’da EBRD destekli güneş ve batarya projeleri artan elektrik talebinin finansmanına katkı sağlıyor; şebeke yenilemeleri ve ilk nükleer santral ülkenin gelecekteki enerji karmasını da değiştiriyor.
Özbekistan, elektrik üretimini gelecek beş yıl içinde 82 milyar kilovat-saatten 120 milyar kilovat-saatin üzerine çıkarmayı planlıyor; böylece enerji sektörü ülkenin en büyük yatırım sınavlarından biri haline geliyor.
REKLAM
REKLAM
Bu hedef, Özbekistan’ın elektrik arzını genişletirken fosil yakıtlara bağımlılığı azaltma arayışı kapsamında, sanayiden gelen artan talebi, nüfus artışını ve dijital altyapı dahil olmak üzere yeni sektörlerin gelişmesini yansıtıyor.
Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu’nda (TIIF) konuşan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, 2030 yılına kadar elektrik üretiminin yüzde 54’ünün yenilenebilir kaynaklardan sağlanmasının beklendiğini söyledi. Ülkenin yeşil enerji projelerine şimdiden yaklaşık 6 milyar dolar (5,3 milyar avro) tutarında yabancı yatırım çektiğini, ayrıca elektrik iletim şebekelerine 4 milyar dolar (3,5 milyar avro) daha yatırım yapmayı planladıklarını belirtti.
Mirziyoyev, güneş ve rüzgar santrallerine, enerji depolama sistemlerine, şebekenin modernizasyonuna ve yeşil enerjiyle çalışan veri merkezlerine de yatırım çağrısında bulunarak ülkenin elektrik planlarını daha geniş sanayi ve dijital gündemiyle ilişkilendirdi.
Finansman için yol haritası
Bu genişlemenin finansmanına uluslararası finans kuruluşları şimdiden destek veriyor.
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), 2025 yılında Orta Asya ve Moğolistan’da 120 proje kapsamında neredeyse 2 milyar dolar (1,8 milyar avro) yatırdı. Bu tutarın 1 milyar dolardan (880 milyon avro) fazlası Özbekistan’daki projelere gitti.
EBRD’nin bölgesel yatırımlarının yarısından fazlası yeşil olarak sınıflandırılırken, yaklaşık üçte biri sürdürülebilir altyapı projelerini destekledi.
Özbekistan’da EBRD finansmanı, büyük ölçekli yenilenebilir enerji ve depolama projelerini de kapsıyor. Bunlar arasında ACWA Power ile geliştirilen, 1 GW’lık güneş fotovoltaik kurulu güç ve 1.336 MWh’lık batarya enerji depolama tesisi için sağlanan 142 milyon dolar (125 milyon avro) tutarında bir paket bulunuyor.
Banka ayrıca, Kaşkaderya bölgesinde Masdar tarafından geliştirilen 300 MW’lık güneş santrali ve 75 MWh’lık batarya depolama tesisi için 195,5 milyon dolara (171 milyon avro) kadar finansman ayarladı.
TIIF kapsamında Euronews’e verdiği röportajda, EBRD’nin Orta Asya ve Moğolistan’dan sorumlu Genel Müdürü Huseyin Ozhan, enerji kapasitesinin artırılması için hem finansman hem de düzenleyici reform gerektiğini söyledi.
"Buna iki açıdan bakmamız gerekiyor. Birincisi yatırımlar, ikincisi ise politika alanındaki işbirliği," dedi Ozhan.
Ozhan’a göre, bölge genelinde hükümetler uzun vadeli karbonsuzlaşma stratejileri benimsedi; uluslararası finans kuruluşları da fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmayı hedefleyen yol haritalarının ve sektöre özel planların oluşturulmasına yardım ediyor.
"Orta Asya’daki ülkelerin çoğu, 2050 veya 2060’ta tam karbonsuzlaşmaya zaten taahhütte bulundu," dedi. "Bu kararların yanında uzun vadeli bir karbonsuzlaşma planı ve buna eşlik eden yol haritaları var."
EBRD, bu çabalar kapsamında Özbekistan ile enerji sektörünün düşük karbonlu yolları üzerine de çalıştı.
Yenilenebilir enerji hedeflerden projelere dönüşüyor
EBRD için yenilenebilir enerji, bölgenin fosil yakıt altyapısına bağımlılığını azaltmanın başlıca yatırım aracı olmaya devam ediyor.
Ozhan’a göre Orta Asya ülkeleri, özellikle eskiyen elektrik ve ısıtma sistemleri nedeniyle hâlâ büyük ölçüde fosil yakıtlara dayanıyor. Aynı zamanda hükümetler yenilenebilir enerji projelerini genişletiyor ve özel yatırımı desteklemeyi amaçlayan düzenlemeleri güncelliyor.
"Bunu nasıl yapacağımızı tek kelimeyle söylemek gerekirse, yanıt yenilenebilir enerji," dedi Ozhan Euronews’e.
Özbekistan’da bu yaklaşım, güneş enerjisi üretimini batarya depolamayla birleştiren projelerde şimdiden görülüyor; bu da finansmanın yalnızca yeni santrallere değil, daha fazla yenilenebilir elektriği sisteme alabilecek yapılara yöneldiğini gösteriyor.
Yatırımcılar açısından bu dönüşüm, yenilenebilir enerjiyi daha geniş bir altyapı hikayesinin parçası haline getiriyor: üretim kapasitesi, depolama, şebekeye bağlantı ve düzenlemelerin hepsinin birlikte ilerlemesi gerekiyor.
Enerji karışımına nükleer de ekleniyor
Yenilenebilir enerji, Özbekistan’ın elektrik üretimini artırma planlarının merkezinde yer alsa da ülkenin enerji sistemine eklenen tek teknoloji değil.
Haziran ayında Özbekistan, Cizzah bölgesinde ilk nükleer enerji projesinin inşaatının başlamasını kutlayarak enerji genişleme planının bir bölümünü daha tasarımdan uygulamaya taşıdı.
Planlanan santralde her biri yaklaşık 1.000 MW’lık iki büyük reaktörün yanı sıra her biri yaklaşık 55 MW’lık iki küçük modüler reaktörün bulunması öngörülüyor; böylece ülkenin gelecekteki elektrik karmasına düşük karbonlu yeni bir baz yük kaynağı eklenecek.
TIIF kapsamında Euronews’e verdiği ayrı bir röportajda, Dünya Nükleer Birliği Genel Direktörü Sama Bilbao y León, Özbekistan’ın kararının, kalkınmalarını destekleyecek güvenilir elektrik kaynakları arayan büyüyen ekonomilerdeki daha geniş eğilimi yansıttığını söyledi.
"Bunlar muazzam kaynaklara sahip, ancak büyümek ve gelişmek isteyen ülkeler. Bunu yapmak için enerjiye ihtiyaç duyacaksınız," dedi.
Bilbao y León, Özbekistan’ın nükleer planlarının hem artan elektrik talebini hem de ülkede elektrik üretiminde doğalgazın payını azaltma isteğini yansıttığını belirtti.
"Özbekistan örneğinde, elektriğinin yüzde 75’i doğalgazdan gelen ve bu doğalgazı başka uygulamalarda kullanmak isteyen bir ülkeden söz ediyoruz. İşte burada nükleer enerji çok önemli bir rol üstlenecek," diye konuştu.