Uzmanlar, emisyonları düşürüp maliyetleri azaltmak için Avrupa genelindeki süpermarketlere bitki ağırlıklı gıdalara kademeli geçiş çağrısı yaptı.
Avrupa’daki süpermarketler gıda sisteminin iklim etkisini ya azaltabilir ya da artırabilir, ancak uzmanlar zincirlerin çok azının emisyonları düşürme konusunda gerçekten ciddi göründüğünü uyarıyor.
Gıda ve tarım küresel sera gazı emisyonlarının üçte birine katkıda bulunuyor ve fosil yakıtların yakılmasından sonra ikinci sırada geliyor. Nitekim 2023’te bilim dergisi Nature’da yayımlanan bir çalışma, insanların gıdayı üretme ve tüketme biçiminden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının 2100 yılına kadar Dünya atmosferine neredeyse 1°C’lik ek ısınmaya yol açabileceğini ortaya koydu.
"Süpermarketlerin daha sağlıklı ve iklim dostu bir gıda sistemini şekillendirme gücü var," diyor düşünce kuruluşu Questionmark’ın direktörü Charlotte Lineebank. "Birkaç öncüye rağmen sektör, sahip olduğu etki gücünü tam olarak kullanmaktan çok uzak."
Süpermarketler nasıl daha iklim dostu olabilir?
Questionmark, WWF, ProVeg International ve Madre Brava ile işbirliği içinde Avrupa genelinde 27 süpermarketi karşılaştırdı. Buna altı AB üyesi ülke (Fransa, Almanya, Hollanda, Polonya, İspanya, İsveç) ile İsviçre ve Birleşik Krallık da dahil.
Araştırmacılar iki temel değerlendirmeyi kullanarak bir ‘süper liste’ oluşturdu: süpermarketlerin iklim planlarının, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelerin 1,5°C üzerinde sınırlamayı hedefleyen Paris Anlaşması ile ne kadar uyumlu olduğu ve protein satışlarını bitki ağırlıklı beslenmeye kaydırma çabaları.
Bir süpermarket ne kadar şeffafsa ve ne kadar çok hedef belirliyorsa, göstergelerde o kadar yüksek puan alıyor. Örneğin, emisyon azaltımında iddialı hedefleri varsa, İklim Planı göstergesinden yüksek puan alabilir.
Benzer şekilde, toplam satış hacminde hayvansal ve bitki temelli ürünlerin payını raporluyorsa, Protein Geçişi göstergesinden yüksek puan alabilir.
Et, özellikle sığır eti ve kuzu eti, bilim insanları tarafından çevresel zararın en büyük sorumlularından biri olarak sıklıkla gösteriliyor. CO2 Everything’e göre 100 gramlık sığır eti porsiyonu, 78,7 km araç kullanmaya eşdeğer ve 15,5 kg CO2 eşdeğeri salım yapıyor.
Avrupa’nın sürdürülebilirlikte en iyi süpermarketi
Rapor, birçok süpermarketin emisyonlarının hâlâ arttığı konusunda uyarırken, zincirlerin üçte ikisi protein satışlarını daha bitki ağırlıklı beslenmeye kaydırmadaki rolü kabul ediyor.
Almanya ve Hollanda’daki süpermarketler, Avrupa’nın sürdürülebilir gıda sistemlerine geçişinde tempoyu belirliyor gibi görünüyor. Albert Heijn, Lidl (dört ülkede), Jumbo, REWE ve Aldi Süd gibi liderler, protein satışlarını yeniden dengeleyerek emisyonları azaltma konusunda en güçlü taahhütleri gösterdi.
Bugüne kadar, raporlamaya başladıklarından bu yana emisyonlarını azaltmayı başaran yalnızca beş süpermarket var (ICA, Jumbo, Kaufland, Migros ve REWE).
Hollanda’daki Lidl birinci oldu; onu Polonya’daki Lidl ve Hollanda’daki Albert Heijn izledi. Fransa’da E.Leclerc en kötü sırada yer aldı; onu İsveç’te Coop ve Almanya’da Aldi Nord izledi. Tam sıralama aşağıda:
- Lidl - Hollanda
- Lidl - Polonya
- Albert Heijn - Hollanda
- Jumbo - Hollanda
- Lidl - Almanya
- Lidl - İspanya
- Ewe - Almanya
- Aldi Süd - Almanya
- Denner - İsviçre
- Migros - İsviçre
- Tesco - Birleşik Krallık
- Carrefour - Fransa
- Carrefour - İspanya
- ICA - İsveç
- Kaufland - Almanya
- Edeka - Almanya
- Sainsbury’s - Birleşik Krallık
- Coop Group - İsviçre
- Biedronka - Polonya
- Intermarché - Fransa
- Willys/ Hemkōp - İsveç
- Asda - Birleşik Krallık
- Dino - Polonya
- Mercadona - İspanya
- Aldi Nord - Almanya
- Coop - İsveç
- E.Leclerc - Fransa
Süpermarketler ve net sıfır
ProVeg International’dan Dr Joanna Trewern, raporun, önde gelen perakendecilerin tüketicilerin "sağlıklı ve sürdürülebilir, bitki ağırlıklı beslenmeyi" seçmesine imkân tanımadaki rollerini kabul etmeye başladıklarını gösterdiğini söylüyor, ancak Avrupa genelindeki perakendecilerin bu meydan okumayı üstlenmesine hâlâ epey yol olduğunun altını çiziyor.
"Hayvansal gıdalar, süpermarket emisyonlarının ortalama yüzde 50’sini oluşturduğundan, süpermarketler kendi net sıfır hedeflerine de ulaşamayacak," diyor Dr Trewern.
Madre Brava’dan Nico Muzi de aynı görüşü paylaşıyor ve süpermarketlerin daha fazla bitki temelli ürün satarak iklim hedeflerine ulaşmada olumlu bir rol oynayabileceğini savunuyor.
"Müşterilerinin sağlığına özen göstererek, aynı zamanda gezegeni ve kendi ticari çıkarlarını da gözetmiş oluyorlar; çünkü daha fazla bitki, daha düşük emisyon ve daha düşük maliyet demek," diye ekliyor.