İspanya’da yapılan bir araştırma, Bask Ülkesi’nde uygulanan erken tarama programını, 50-69 yaş arası kişilerde kolorektal kanser ölümlerinde yüzde 50 azalmayla ilişkilendiriyor.
Kalın bağırsak kanseri için dışkıda gizli kanı arayan basit bir testle yapılan tarama binlerce hayat kurtarabilir. Bunu, şimdiye kadar İspanya'da gerçekleştirilen en kapsamlı çalışmalardan biri ortaya koyuyor; çalışma, bu erken tanı programının, ölüm oranında yüzde 50'lik bir azalmayla bağlantılı olduğunu ve bunun, 50 ile 69 yaş arasındaki kişilerde kolorektal kansere bağlı ölümler için geçerli olduğunu gösteriyor.
REKLAM
REKLAM
Bu çarşamba günü 'JAMA Network Open (kaynak İspanyolca)' dergisinde yayımlanan araştırma, bu hastalığın seyrini 21 yıl boyunca, yaklaşık 2,2 milyon nüfusa sahip Bask Ülkesinde inceledi. Sonuçlar, ölüm oranlarındaki düşüşün tarama programının hayata geçirilmesinden yalnızca üç yıl sonra başladığını ve o tarihten bu yana istikrarlı bir şekilde sürdüğünü gösteriyor.
Ölüm oranlarını düşürmenin yanı sıra program, tümörlerin yüzde 70,8'inin I ve II evrelerinde tespit edilmesini sağladı; bu evrelerde iyileşme olasılığı çok daha yüksek ve tedaviler daha az agresif.
Doktor Luis Bujanda'nın öncülüğünde yürütülen çalışma, 2004 ile 2024 yılları arasında kaydedilen ölüm verilerini analiz etti. Bu dönemde her nedenle toplam 438.134 ölüm kayda geçti; bunların 16.298'i kolorektal kanserle ilişkiliydi.
Tarama programına dahil edilen 50-69 yaş grubunda, ölüm oranı her 100.000 kişi için 39,7'den 19,8'e düştü; bu da yüzde 50,1'lik bir azalma anlamına geliyor. Tüm nüfus ele alındığında da kolorektal kansere bağlı ölüm oranı, her 100.000 kişi için 32,8'den 23,1'e geriledi.
Araştırmacılar, programın başlamasından yalnızca üç yıl sonrasına denk gelen 2012 yılında bir dönüm noktası tespit etti; bu bulgu, tarama ile ölümlerdeki azalma arasındaki bağı güçlendiriyor. Ayrıca, bu erken tanı sisteminin hayata geçirilmemiş olması halinde, 50-69 yaş grubundaki ölüm oranının yüzde 46,2 daha yüksek olacağı hesaplanıyor.
Belirti ortaya çıkmadan önce kanseri tespit etmeye imkân tanıyan basit bir test
Tarama programı, dışkıda gizli küçük miktarlardaki kanı saptayan, invaziv olmayan bir test olan immünokimyasal dışkı testi (FIT)'ne dayanıyor. Bu kan, olası bir kanserin ya da kanser öncesi lezyonların ilk belirtilerinden biri olarak kabul ediliyor. Bask Ülkesi'nde bu test, belirti göstermeyen 50 ile 69 yaş arasındaki kadın ve erkeklere iki yılda bir sunuluyor. Sonuç pozitif çıkarsa tanıyı doğrulamak için kolonoskopi yapılıyor.
İncelenen dönem boyunca program sayesinde 4.892 kolorektal kanser vakası tespit edildi. Her on vakadan yedisinden fazlası, tedavi seçeneklerinin daha etkili, sağkalımın ise belirgin biçimde daha yüksek olduğu I ve II evrelerde teşhis edildi.
Erken tanı programlarına güçlü bir destek
Kolorektal kanser, en sık görülen tümörlerden biridir ve hem İspanya'da hem de dünyanın geri kalanında kanser nedeniyle ölümlerin başlıca nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Buna karşılık, hastalığın erken evrede saptanması iyileşme olasılığını kayda değer ölçüde artırıyor ve hatta poliplerin, kötü huylu bir tümöre dönüşmeden önce çıkarılmasına imkân tanıyor.
Çalışmanın yazarlarına göre elde edilen sonuçlar, immünokimyasal dışkı testiyle yürütülen organize tarama programlarının, kolorektal kansere bağlı ölümleri azaltmak için bir kamu sağlığı stratejisi olarak uzun vadeli faydasını ortaya koyuyor.
Bununla birlikte araştırmacılar, çalışmanın gözlemsel nitelikte olduğunu hatırlatıyor. Bu da, sonuçların programın hayata geçirilmesiyle ölüm oranlarındaki azalma arasında bir ilişki ortaya koyduğu, ancak bir klinik çalışma kadar kesin biçimde neden-sonuç bağı kurulmasına izin vermediği anlamına geliyor.
Yine de gözlenen düşüşün büyüklüğü ve bunun yirmi yılı aşkın bir süre boyunca devam etmesi, bu tür kanserle mücadelede taramanın değerini başlıca araçlardan biri olarak güçlendiriyor.