Avrupa Komisyonu, Kiev'e verilecek fonun ilk diliminin Nisan ayında ödenmesini hedefliyor. Öneri, Rusya'nın el konulan varlıklarına dayalı bir tazminat kredisi verilmesi planının yerini alıyor.
Avrupa Komisyonu Çarşamba günü Ukrayna'ya 90 milyar euroluk bir kredi sağlanmasına ilişkin yasal teklifini sunarak Avrupa Parlamentosu ve üye devletlere, Kiev'in çok ihtiyaç duyduğu parayı Nisan ayı başında almaya başlayabilmesi için teklifi hızla onaylamaları çağrısında bulundu.
Teklife göre bu para Ukrayna'nın önümüzdeki iki yıllık mali ihtiyaçlarını karşılayacak ve yaklaşık 60 milyar Avro askeri harcamalar için ayrılırken geri kalan 30 milyar euro da Ukrayna'nın aşırı zorlanan ulusal bütçesini desteklemeyi amaçlıyor.
Avrupa Komisyonu'nun Ekonomi ve Verimlilikten Sorumlu Üyesi Valdis Dombrovskis bir basın toplantısı sırasında gazetecilere şunları söyledi: "Ukrayna'nın hem büyük hem de acil finansman ihtiyacının farkındayız. Bu nedenle Nisan ayında ödemelere başlamayı hedefliyoruz."
Planın hayata geçirilebilmesi için Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Birliği Konseyi'nde "eş-yasa koyucular" olarak bilinen üye devletlerin teklifi en geç Şubat sonu ya da Mart başında onaylaması gerekiyor.
Dombrovskis bu arada AB'nin, "Ukrayna'nın halihazırda karşı karşıya olduğu finansman açığını kapatmak üzere mali katkılarını bu yılın ilk çeyreğine kadar öne çekmeleri amacıyla" başta G7 olmak üzere diğer uluslararası ortaklarla da görüştüğünü söyledi.
Bu çalışmanın "oldukça başarılı bir şekilde ilerlediğini" de sözlerine ekledi.
Yıllık 3-4 milyar euro faiz
Ukrayna'ya yönelik 90 milyar Avroluk kredi, savaştan zarar gören ülkenin önümüzdeki iki yıl boyunca ayakta kalması ve kendini savunmaya devam etmesi için ihtiyaç duyduğu parayı toplamak üzere ikinci en iyi seçenek olarak Aralık ayında Brüksel'de yapılan bir zirvede AB liderleri tarafından onaylandı.
Aralarında Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Ukrayna lideri Volodimir Zelenskiy'in de bulunduğu pek çok lider, Kiev'in ihtiyaçlarını finanse etmek üzere Avrupa'da hareketsiz duran 210 milyar euroluk Rus varlığından faydalanmak için yoğun lobi faaliyetleri yürütmüştü. Sözde tazminat kredisi için temel argümanları, saldırgan taraf olarak Rusya'nın Ukrayna'nın hayatta kalma maliyetini Avrupalı vergi mükellefleri yerine ödemesi gerektiğiydi.
Ancak varlıkların çoğunun yetki alanında bulunduğu Belçika Başbakanı Bart de Wever'in sert muhalefeti ilk planın sona ermesine neden oldu ve ortak borç, zamanında ve uygun ölçekte ödemelerin yapılabileceği diğer geçerli seçenek haline geldi. Ukrayna'nın en geç Nisan ayından itibaren sıcak paraya ihtiyacı var.
Geri dönüşü olmayan bir kredi anlaşması uyarınca Ukrayna faiz ödemekten muaf tutulacak ve 90 milyar euroyu ancak Rusya'nın saldırı savaşını durdurması ve savaş tazminatı ödemeyi kabul etmesinin ardından geri ödemesi istenecek.
Macaristan, Slovakya ve Çek Cumhuriyeti, kredinin hayata geçmesi için gereken oy birliğini sağlamak amacıyla ortak borcu garanti etmekten muaf tutuldu. Bu da yılda 3-4 milyar euro civarında olduğu tahmin edilen faiz geri ödemelerinin diğer 24 üye devlete düşeceği anlamına geliyor.
Bu geri ödemeler öncelikle diğer AB araçlarından harcanmadan kalan para kullanılarak yapılacak ve bu fonların çok düşük olması durumunda üye devletlerin açığı kapatması gerekecek.
Dombrovskis, 2027'den sonraki ve dolayısıyla bloğun bir sonraki bütçe dönemine düşen geri ödemeler için "faiz oranlarını karşılayacak özel bir aracın düşünülebileceğini", ancak böyle bir aracın bir sonraki AB Çok Yıllı Mali Çerçevesine ilişkin tartışmaların bir parçası olacağını söyledi.
'Bu yatırımların geri dönüşü olmalı'
Ayrıca kredi, fonların öncelikle Ukrayna'nın ve Avrupa'nın yerli savunma sanayilerini desteklemesini sağlamak için "Made In Europe" (Avrupa'da üretilmiş olma) şartını da içeriyor. Sadece ekipmanın kıtada hazır bulunmadığı durumlarda Avrupa dışından alımlara izin verilecek.
Ancak Aralık ayında planın kabul edilmesinden bu yana üye devletler, Avrupa dışından ekipman satın almak için kullanılacak kredinin payının ne kadar büyük olması gerektiği konusunda bölünmüş durumdalar.
Örneğin Hollanda ve Almanya, Ukrayna'ya satın alacağı teçhizatın menşei konusunda esneklik tanınmasını talep ediyor. Euronews'ün ulaştığı bir raporda Hollandalılar, kredinin 15 milyar euroluk kısmının Avrupa dışındaki askeri alımlara gitmesi gerektiğini savunuyor.
Ayrıca bazı alımların, Washington'un Ukrayna'ya artık askeri teçhizat bağışlamama kararı almasının ardından geçen yıl kurulan NATO'nun PURL girişimi aracılığıyla yapılmasını savunuyorlar. Bu girişim Avrupalı müttefiklerin ABD yapımı silahlar satın almasına ve bunları Kiev'e göndermesine olanak sağlıyor.
SAFE kredi programı ve Avrupa Savunma Sanayi Programı yönetmeliği de dahil olmak üzere AB'nin geçtiğimiz aylarda kabul ettiği savunma paketlerinin her ikisi de satın alınan askeri teçhizatın en az %65'inin Avrupa'da üretilmesi ve %35'inden fazlasının üçüncü ülkelerden gelmemesini öngören bir Avrupa tercihi içeriyordu.
Komisyon'un kredi önerisi SAFE'i örnek almakta.
Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, "Fonlar Ukrayna'dan, Avrupa Birliği'nden ve EEA/EFTA ülkelerinden ekipman satın almak için kullanılacak. Ancak bu gerekli ekipmanların bu bölgede ya da zamanında temin edilememesi halinde, ekipmanın dışarıdan temin edilmesi de zaman zaman mümkün olabilir," ifadelerini kullandı.
"Bizim için bu çok büyük bir para. Milyarlarca euro tutarında yatırım yapılıyor. Ve bu yatırımların istihdam yaratma, bizim için gerekli olan araştırma ve geliştirme konularında bir getirisi olmalıdır. Buna paralel olarak, sadece kredi için değil kendi güvenliğimiz için de savunma sanayi tabanımızı güçlendirmek zorundayız" dedi.
Adının açıklanmaması kaydıyla konuşan bir AB yetkilisi, Ukrayna'nın SAFE gerekliliklerinden sapmak ve üçüncü ülkelerden tedarik yapmak için talepte bulunması gerekeceğini de sözlerine ekledi. Bu talepleri değerlendirmek ve hızlandırmak için bir uzman grubu oluşturulacak ve böylece Kiev'in acilen ihtiyaç duyduğu ekipmanı hızlı bir şekilde satın alabilmesi sağlanacak.
AB büyükelçilerinin krediyle ilgili ilk tartışmalarını Çarşamba günü yapmaları beklenirken, Avrupa Parlamentosu'ndaki siyasi grupların liderleri de teklifin hızlandırılıp hızlandırılmayacağına karar verecek ve böylece AP milletvekilleri gelecek hafta yapılacak genel kurulda teklifi tartışmaya başlayabilecekler.